Σημαντική Εξέλιξη για τον Πολιτισμό: Αποκατάσταση και Ανάδειξη Ρωμαϊκής Έπαυλης στο Αμύνταιο Φλώρινας

Το Υπουργείο Πολιτισμού προχωρά με την αποκατάσταση και ανάδειξη μιας σπουδαίας ρωμαϊκής έπαυλης, που βρίσκεται κοντά στο Αμύνταιο, την περιοχή της αρχαίας Εορδαίας. Η έπαυλη, ανακαλυφθείσα στη θέση «Λιβάδια», αποτελεί μέρος του ευρύτερου αρχαιολογικού χώρου της ελληνιστικής πόλης Πετρών, ο οποίος εκτείνεται σε περίπου 8.000 τ.μ.

Το ολοκληρωμένο έργο περιλαμβάνει μια σειρά από κρίσιμες παρεμβάσεις: τη συντήρηση και ανάδειξη των υφιστάμενων κτηριακών καταλοίπων, την κατασκευή προστατευτικών στεγάστρων για τα πολύτιμα ψηφιδωτά, τη διαμόρφωση επισκέψιμων διαδρομών, την ανέγερση κτηρίων για την υποδοχή και εξυπηρέτηση των επισκεπτών, καθώς και την εγκατάσταση απαραίτητων δικτύων αποστράγγισης και φωτισμού.

Με συνολικό προϋπολογισμό 2.500.000 ευρώ, το έργο εντάσσεται στην Ολοκληρωμένη Χωρική Επένδυση «Λιμνών – Ποταμών Δυτικής Μακεδονίας» και θα χρηματοδοτηθεί από το ΕΣΠΑ 2021-2027.

Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, τόνισε τη σημασία του μνημείου, δηλώνοντας: «Η ρωμαϊκή έπαυλη, μια ασυνήθιστα εκτεταμένη αστική έπαυλη που αποκαλύφθηκε το 2017, εκτείνεται σε περίπου 5.100 τ.μ. και χρονολογείται από την υστερορωμαϊκή περίοδο (2ος-5ος αι. μ.Χ.). Βρίσκεται σε απόσταση αναπνοής από την πόλη του Αμυνταίου, στην περιοχή της Αρχαίας Εορδαίας, η οποία από την εποχή του Φιλίππου Β’ ανήκε διοικητικά στο βασίλειο της Κάτω Μακεδονίας. Πρόκειται για ένα κτηριακό συγκρότημα με πολύπλοκη και εκτενή κάτοψη, οργανωμένο σε πέντε πτέρυγες γύρω από αύλειους χώρους. Περιλαμβάνει μεγάλα και μικρά δωμάτια, στοές και διαδρόμους, λουτρά, ένα οικιακό ιερό αφιερωμένο στον Δία, καθώς και πολυτελείς χώρους διακοσμημένους με τοιχογραφίες, γλυπτά και ψηφιδωτά δάπεδα εξαιρετικής τέχνης, με ποικίλη σύνθεση και θεματολογία. Το Υπουργείο Πολιτισμού, μέσω του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης, διέθεσε τους απαραίτητους πόρους, ώστε η αρμόδια Εφορεία Αρχαιοτήτων Φλώρινας να ολοκληρώσει τις μελέτες και να διασφαλιστεί η ένταξη του έργου σε χρηματοδοτικό πρόγραμμα. Στόχος μας είναι να καταστήσουμε το μνημείο ευρέως αναγνώσιμο και ελκυστικό στους επισκέπτες. Η ανάδειξη κάθε μνημείου και αρχαιολογικού χώρου λειτουργεί όχι μόνο ως εκπαιδευτικό εργαλείο και παράγοντας ενίσχυσης της ατομικής και συλλογικής μας ταυτότητας, αλλά ταυτόχρονα αποτελεί κινητήρια δύναμη για την τοπική ανάπτυξη. Για το Υπουργείο Πολιτισμού, η ανάδειξη και η αξιοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με τη βιώσιμη ανάπτυξη και την ενίσχυση των τοπικών κοινωνιών».

Η ιστορική διαδρομή της Εορδαίας ξεκινά από τα ύστερα ελληνιστικά χρόνια, όπως μαρτυρούν τα ευρήματα ενός αγροτοβιοτεχνικού κτηρίου. Κατά τη ρωμαϊκή αυτοκρατορική περίοδο, η περιοχή γνώρισε ιδιαίτερη άνθηση, με σημαντικές αλλαγές στις οικονομικές και κοινωνικές δομές και ενίσχυση των μεγάλων γαιοκτησιών. Η ανάπτυξη της έπαυλης συνδέεται άμεσα με αυτές τις εξελίξεις, καθώς και με τη στρατηγική της θέση: βρισκόταν κοντά στην Εγνατία Οδό και στην αρχαία πόλη Κέλλη (έναν οργανωμένο ρωμαϊκό σταθμό, η ακριβής θέση του οποίου δεν έχει ακόμη ταυτοποιηθεί), γεγονός που διευκόλυνε την επικοινωνία με διάφορες περιοχές της ρωμαϊκής επικράτειας.

Η ρωμαϊκή έπαυλη, έκτασης περίπου 5.100 τ.μ., διαρθρώνεται σε πέντε διακριτές πτέρυγες –βόρεια, ανατολική, κεντρική, νότια και δυτική– οι οποίες χωρίζονται μεταξύ τους με αυλές και επιμήκεις διαδρόμους ή στοές. Η κεντρική πτέρυγα αποτελεί τον πλέον πολυτελή πυρήνα, με πλούσιο διάκοσμο, εντυπωσιακά ψηφιδωτά δάπεδα και αίθουσες υποδοχής. Φαίνεται πως διαδραμάτιζε κεντρικό ρόλο κατά την περίοδο της μέγιστης ακμής της έπαυλης, λειτουργώντας ως ο βασικός πυρήνας του συγκροτήματος.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η δυτική πτέρυγα, η οποία στεγάζει ένα εκτεταμένο λουτρικό συγκρότημα. Η βόρεια πτέρυγα, με κυρίως ιδιωτικό χαρακτήρα, περιλαμβάνει μικρό λουτρό και αγάλματα θεοτήτων. Αντίθετα, η ανατολική και η νότια πτέρυγα εμφανίζουν μια σύνθετη οικοδομική ιστορία, με μεταγενέστερες προσθήκες.

Οι χώροι της έπαυλης διακρίνονται σε τμήματα δημόσιας και ιδιωτικής χρήσης. Οι χώροι των λουτρών στη δυτική πτέρυγα και οι πολυτελείς αίθουσες της κεντρικής πτέρυγας φαίνεται να εξυπηρετούσαν δημόσιες λειτουργίες. Η νότια πτέρυγα, πιθανότατα, λειτουργούσε ως ιδιωτικό συγκρότημα.

Συνολικά, έχουν εντοπιστεί περίπου 175 διακριτοί χώροι, εκ των οποίων οι 610 τ.μ. κοσμούνται με ψηφιδωτά και τοιχογραφίες. Για την προστασία του μνημείου, έχουν ήδη τοποθετηθεί προσωρινά στέγαστρα και συστήματα απορρόφηση των υδάτων.

Η ρωμαϊκή έπαυλη έχει υποστεί σημαντικές φθορές, με απώλεια δομικού υλικού, ιδιαίτερα στις πτέρυγες ανατολικά και βόρεια, όπου διασώζονται μόνο τα θεμέλια. Οι φθορές οφείλονται σε συνδυασμό φυσικών, ανθρωπογενών και χρονικών παραγόντων. Επιπλέον, έχουν υποστεί καταστροφή οι λιθοδομές, τα κονιάματα, τα κεραμικά, τα δάπεδα και τα ψηφιδωτά, με τμήματα αυτών να έχουν αφαιρεθεί λόγω μεταγενέστερης χρήσης για ταφές.