Νέα Ενεργειακή Κρίση: Η Ευρώπη Αντιμέτωπη με Προκλήσεις – Έμαθε η Ήπειρος από τα Λάθη του Παρελθόντος;

Η αίσθηση του χρόνου μοιάζει να έχει κάνει ένα βήμα πίσω, ξαναφέρνοντας στην επιφάνεια τις μνήμες του 2022. Η Ευρώπη, η οποία το διάστημα 2022-2023 κατέβαλε επιπλέον 1 τρισεκατομμύριο ευρώ για την ενέργεια, βρίσκεται ξανά σε κατάσταση συναγερμού, αναζητώντας αποτελεσματικές λύσεις απέναντι στις νέες πληθωριστικές πιέσεις που πυροδοτούνται από τις αυξημένες τιμές ενέργειας, εξαιτίας της πρόσφατης κρίσης στη Μέση Ανατολή.

Σύμφωνα με ανάλυση της «Καθημερινής», οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ανασύρουν από την εργαλειοθήκη τους τα μέτρα που εφαρμόστηκαν κατά την προηγούμενη ενεργειακή κρίση. Παρά τα εξαιρετικά περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια, επιχειρούν να παρέμβουν, έστω και «πυροσβεστικά». Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA), αφού προχώρησε ήδη στην απελευθέρωση 400 εκατομμυρίων βαρελιών στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου για να ανακόψει την άνοδο των τιμών, δηλώνει έτοιμος να διαθέσει περαιτέρω ποσότητες, εάν κριθεί απαραίτητο. Οργανισμοί προτείνουν μέτρα που υπενθυμίζουν τις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του ’70. Στις συστάσεις του IEA περιλαμβάνονται η τηλεργασία, η μείωση των ορίων ταχύτητας στους αυτοκινητοδρόμους κατά τουλάχιστον 10 χλμ./ώρα και η αποφυγή αεροπορικών ταξιδιών, εφόσον υπάρχουν εναλλακτικά μέσα μεταφοράς. Επιπλέον, ο οργανισμός καλεί τους καταναλωτές να προτιμούν τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας για μαγείρεμα αντί για φυσικό αέριο, όπου είναι εφικτό, και τη βιομηχανία να βελτιστοποιήσει την κατανάλωση υδρογονανθράκων.

Τεράστιος Κίνδυνος
Η παγκόσμια αγορά ενέργειας βιώνει μια από τις σφοδρότερες κρίσεις της ιστορίας της, με αβέβαιη διάρκεια και ένταση, γεγονός που εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για τις μακροπρόθεσμες οικονομικές επιπτώσεις σε παγκόσμιο επίπεδο.

Για την Ευρώπη, η οποία χαρακτηρίζεται από ενεργειακή ευαλωτότητα, το γεωπολιτικό περιβάλλον είναι απειλητικότερο από ποτέ τις τελευταίες δεκαετίες. Η ενεργειακή κρίση του 2022 άφησε πίσω της ένα εύθραυστο ευρωπαϊκό οικοδόμημα. Η ήπειρος παρατηρεί σταθερή απώλεια ανταγωνιστικότητας, υστερεί τεχνολογικά διεθνώς, έχει αποδυναμωθεί γεωπολιτικά και κλυδωνίζεται από την άνοδο αντισυστημικών κινημάτων. Το υψηλό ενεργειακό κόστος παραμένει ένα δομικό πρόβλημα και αποτελεί τη ρίζα πολλών πληθωριστικών πιέσεων.

Το θέμα της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας είχε επισημανθεί ως υπαρξιακό κίνδυνο για την Ευρώπη περίπου 1,5 χρόνο πριν, στην έκθεση Ντράγκι. Η έκθεση συνέδεσε το ζήτημα με το υψηλό ενεργειακό κόστος, τονίζοντας τους αναποτελεσματικούς κανόνες της αγοράς που εμποδίζουν την πλήρη αποσύνδεση των τιμών της καθαρής ενέργειας από τα ορυκτά καύσιμα. Υπογραμμίστηκε, επίσης, η πρόβλεψη για συνεχιζόμενη αστάθεια στις τιμές του φυσικού αερίου καθ’ όλη τη διάρκεια της δεκαετίας, παρά την προώθηση της καθαρής ενέργειας.

Αυτά τα κρίσιμα ζητήματα, τα οποία αποτελούν αντικείμενο μακροχρόνιου διαλόγου στην Ευρώπη, ακόμα και πριν από την πρόσφατη κρίση στη Μέση Ανατολή, αποκτούν πλέον την υψίστης σημασίας διάσταση του επείγοντος. Λίγο πριν το ξέσπασμα της νέας κρίσης, οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη ήταν 2-3 φορές υψηλότερες από αυτές των ΗΠΑ, ενώ οι τιμές φυσικού αερίου ήταν 4-5 φορές υψηλότερες.

Το 2022, το κύριο πρόβλημα για την Ευρώπη αφορούσε τον εφοδιασμό σε φυσικό αέριο, δεδομένου ότι μέχρι τότε εξαρτιόταν κατά 45% από ρωσικές εισαγωγές. Η κρίση εφοδιασμού οδήγησε σε πρωτοφανή άνοδο των τιμών φυσικού αερίου και ηλεκτρισμού, που έφτασαν στην κορύφωσή τους τα 320 ευρώ/μεγαβατώρα και τα 400 ευρώ/μεγαβατώρα, αντίστοιχα.

Σήμερα, η Ευρώπη αντιμετωπίζει κυρίως το πρόβλημα των τιμών, καθώς εξαρτάται κατά 45% από spot φορτία LNG (υγ ει πο ια ς Φυσικό Αέριο). Λόγω της κρίσης, αυτά τα φορτία είναι ιδιαίτερα περιζήτητα, οδηγώντας τις τιμές σε δυσθεώρητα ύψη. Παρόλο που οι αυξήσεις από τη νέα κρίση απέχουν από τα επίπεδα της προηγούμενης, προστίθενται σε ήδη υψηλές τιμές. Παράγοντες της εγχώριας αγοράς προβλέπουν ισορροπία σε υψηλότερα από τα προ κρίσης επίπεδα, τόσο για το πετρέλαιο όσο και για το φυσικό αέριο, ακόμα και στο πλέον αισιόδοξο σενάριο αποκλιμάκωσης της έντασης στον Περσικό Κόλπο τον επόμενο μήνα.

Πρόβλημα με το Φυσικό Αέριο
Στο μέτωπο του φυσικού αερίου, οι αναλυτές, τόσο σε εγχώριο όσο και σε διεθνές επίπεδο, αξιολογούν την κατάσταση ως πιο δύσκολη. Αυτό συμβαίνει διότι, ακόμη και αν επιλυθούν τα προβλήματα τροφοδοσίας της παγκόσμιας αγοράς με την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, το έλλειμμα παραγωγής που προκλήθηκε στις εγκαταστάσεις του Κατάρ από τα ιρανικά χτυπήματα θα συνεχίσει να ασκεί πιέσεις στις τιμές. Στον ολλανδικό κόμβο TTF, η τιμή του φυσικού αερίου έχει ήδη διπλασιαστεί σε σχέση με τα επίπεδα των 30 ευρώ/μεγαβατώρα πριν από την κρίση στη Μέση Ανατολή.

Ασπίδα τα «Μπλε» Τιμολόγια
Στην Ελλάδα, οι τιμές βενζίνης και πετρελαίου κίνησης πλησιάζουν ήδη τα δύο ευρώ το λίτρο. Οι αυξημένες τιμές φυσικού αερίου θα ενσωματωθούν στο κόστος των εγχώριων εισαγωγών από τον Απρίλιο, ενώ την ίδια περίπου περίοδο θα περάσουν και στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς το φυσικό αέριο διατηρεί τον ρόλο του καθοριστικού παράγοντα στις τιμές της χονδρεμπορικής αγοράς κατά τις ώρες αιχμής. Η αγορά αναμένει σημαντικές αυξήσεις στα πράσινα τιμολόγια, οι οποίες αναμένεται να επιβαρύνουν περίπου το 60% των καταναλωτών. Πλήρως προστατευμένοι παραμένουν οι καταναλωτές με σταθερά τιμολόγια. Ωστόσο, από τον επόμενο μήνα, τα σταθερά τιμολόγια αναμένεται να διατίθενται σε σημαντικά υψηλότερες τιμές, καθώς η κρίση έχει «εξαφανίσει» τις χαμηλές τιμές των 10 λεπτών/κιλοβατώρα. Η κατάσταση αναμένεται να επιδεινωθεί το καλοκαίρι, εφόσον η κρίση παραταθεί. Σε περίπτωση ενός ιδιαίτερα δριμέος χειμώνα, αναλυτές προβλέπουν εκτόξευση των τιμών ρεύματος στην Ευρώπη, ιδίως σε χώρες με υψηλή εξάρτηση του ενεργειακού τους μείγματος από το φυσικό αέριο.

Στην περίπτωση που οι τιμές λιανικής ξεπεράσουν το όριο των 15-16 λεπτών/κιλοβατώρα, η κυβέρνηση αναμένεται να ενεργοποιήσει τον μηχανισμό επιδότησης, αντίστοιχο με αυτόν που εφαρμόστηκε στην κρίση του 2022. Πιθανή επαναφορά της χρηματοδότησής του είναι από τα «ουρανοκατέβατα» κέρδη της χονδρεμπορικής αγοράς. Επιπλέον μέτρα αναμένονται και για τα καύσιμα, χωρίς να αποκλείονται παρεμβάσεις στο φορολογικό σκέλος. Τα διυλιστήρια της χώρας αναμένεται να συμβάλουν, απορροφώντας μέρος των αυξήσεων ενόψει του Πάσχα, με στόχο τη διευκόλυνση της μετακίνησης των πολιτών.

Διαβάστε επίσης:
Ανοχύρωτες στη νέα ενεργειακή κρίση οι ελληνικές βιομηχανίες
Γερμανία: Εξετάζει επιστροφή στον άνθρακα εν μέσω ενεργειακών πιέσεων
Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας: «Ετοιμος» για νέα αποδέσμευση αποθεμάτων πετρελαίου

Ακολουθήστε το Money Review στο Google News