Η Αλλαγή Σκυτάλης στον ΟΠΕΚ: Πώς Μεταβάλλονται οι Δυνάμεις στην Παγκόσμια Αγορά Πετρελαίου

φωτ.: REUTERS/Essam Al-Sudani

Από την ίδρυσή του το 1960, ο Οργανισμός Πετρελαιοεξαγωγικών Χωρών (ΟΠΕΚ) διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση των παγκόσμιων τιμών του πετρελαίου. Ειδικότερα, τη δεκαετία του 1970, η δύναμή του ήταν τέτοια που οδήγησε σε ένα πετρελαϊκό εμπάργκο, ως αντίποινα των αραβικών χωρών για την υποστήριξη των ΗΠΑ και της Δύσης προς το Ισραήλ στον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ. Αυτή η κίνηση αποτέλεσε ίσως την κορυφαία προσπάθεια των πετρελαιοπαραγωγών χωρών της Μέσης Ανατολής να υπερασπιστούν τα συμφέροντά τους και να αξιοποιήσουν τους φυσικούς τους πόρους. Ωστόσο, η αίγλη του ΟΠΕΚ φαίνεται να υποχωρεί, καθώς συνεχόμενες αποχωρήσεις μελών αποδυναμώνουν τον οργανισμό και αναδεικνύουν τις δεσπόζουσες φυγόκεντρες δυνάμεις εντός του.

Όπως αναφέρει σχετικό ρεπορτάζ, η είδηση της αποχώρησης των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων από τον ΟΠΕΚ, η οποία έγινε γνωστή την τρέχουσα εβδομάδα, συνέπεσε με την τιμή του πετρελαίου brent να ξεπερνά τα 111 δολάρια το βαρέλι. Η άνοδος αυτή, ωστόσο, αποδίδεται περισσότερο στις ανησυχίες της παγκόσμιας αγοράς για τις εξελίξεις στον πόλεμο μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν, παρά στον άμεσο αντίκτυπο της αποχώρησης των Εμιράτων. Στην πραγματικότητα, η ανεξαρτητοποίηση αυτή δίνει στα Εμιράτα τη δυνατότητα να αυξήσουν την παραγωγή τους έως και 5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, από τα 3,4 εκατομμύρια που ήταν δεσμευμένα από τις ποσοστώσεις του ΟΠΕΚ. Αυτό ενδέχεται να οδηγήσει σε αύξηση της παγκόσμιας προσφοράς και, κατ’ επέκταση, σε υποχώρηση των τιμών. Ωστόσο, ο πόλεμος κατά του Ιράν και ο πιθανός αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ αναμένεται να έχουν πολύ μεγαλύτερο αντίκτυπο στην αγορά πετρελαίου και την παγκόσμια οικονομία, σε σύγκριση με την αποχώρηση ενός μέλους, ακόμη και αν αυτό είναι το τρίτο σε παραγωγή.

Αναμφίβολα, η εξέλιξη αυτή αποδυναμώνει τόσο τη de facto ηγετική δύναμη του ΟΠΕΚ, τη Σαουδική Αραβία – με την οποία τα Εμιράτα είχαν χρόνιες διαφωνίες για ποσοστώσεις και ευρύτερα πολιτικά θέματα, όπως η στάση απέναντι στο Ισραήλ – όσο και τον ίδιο τον ΟΠΕΚ. Η αποχώρηση των Εμιράτων ακολουθεί άλλες παρόμοιες κινήσεις από μέλη, ενώ οι τρέχουσες συνθήκες και οι εσωτερικές διαμάχες καθιστούν τον οργανισμό ήδη ευάλωτο. Όσοι παρακολουθούν στενά την αγορά πετρελαίου, αντιλαμβάνονται ότι η ικανότητα του ΟΠΕΚ να καθορίζει τις παγκόσμιες τιμές, όπως συνέβαινε για δεκαετίες, έχει μειωθεί σημαντικά. Αυτή η αλλαγή οφείλεται, εν πολλοίς, στη σχιστολιθική επανάσταση στις ΗΠΑ, η οποία έχει αναδείξει την υπερδύναμη ως κορυφαίο παραγωγό και εξαγωγέα πετρελαίου.

Η πρώτη σημαντική ένδειξη αυτής της ανατροπής σημειώθηκε τον Ιούνιο του 2014, όταν το Ισλαμικό Κράτος κατέλαβε τη Μοσούλη και ένα από τα μεγαλύτερα διυλιστήρια του Ιράκ. Μετά από μια σύντομη άνοδο πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, η τιμή του πετρελαίου κατέγραψε ραγδαία πτώση, η οποία συνεχίστηκε καθ’ όλη τη διάρκεια του 2014 και μέχρι τον Ιανουάριο του 2015, φτάνοντας κάτω από τα 50 δολάρια το βαρέλι. Αυτό συνέβη, παρά την συνεχιζόμενη κυριαρχία του Ισλαμικού Κράτους στη Μοσούλη για τρία χρόνια. Ήταν μια πρωτοφανής εξέλιξη: ενώ η Μέση Ανατολή βρισκόταν σε αναταραχή, οι τιμές του πετρελαίου κινούνταν πτωτικά, αντανακλώντας την αλλαγή στον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη, χάρη στο αμερικανικό σχιστολιθικό πετρέλαιο.

Με την αποδυνάμωσή του, ο ΟΠΕΚ ανοίγει χώρο για τη διαμόρφωση άλλων σχηματισμών, όπως η ιστορικά παράδοξη συμμαχία μεταξύ της Σαουδικής Αραβίας και της Ρωσίας. Η Ρωσία, από το 2016, συμμετέχει ως άτυπο μέλος στον ΟΠΕΚ+, παρά τις έντονες διαμάχες τιμών μεταξύ Μόσχας και Ριάντ στις αρχές του 2020. Εντός του ΟΠΕΚ, υπήρχαν εδώ και καιρό αντιδράσεις κατά της Σαουδικής Αραβίας, ως του ισχυρότερου μέλους που επέβαλλε ποσοστώσεις για την εξυπηρέτηση των δικών της συμφερόντων. Τα τελευταία χρόνια, οι αποχωρήσεις μελών αντικατοπτρίζουν τα αντικρουόμενα εθνικά συμφέροντα και τα σοβαρά προβλήματα στις σχέσεις με τη Σαουδική Αραβία. Η πρώτη σημαντική αποχώρηση ήταν αυτή του Κατάρ το 2019, το οποίο επέκρινε τη Σαουδική Αραβία και, μετά τον οικονομικό αποκλεισμό που του επέβαλαν αραβικές χώρες λόγω της κάλυψης των εξεγέρσεων κατά την Αραβική Άνοιξη, αποχώρησε. Ωστόσο, το Κατάρ, ως μικρότερος παραγωγός, δεν επηρέασε σημαντικά την παγκόσμια αγορά, αλλά έδειξε ότι η ενότητα του ΟΠΕΚ είχε διαρραγεί. Αυτό επιβεβαιώθηκε από τις αποχωρήσεις του Ισημερινού το 2020 και της Ανγκόλας το 2024. Η πρόσφατη αποχώρηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, ωστόσο, είναι ιδιαίτερα σημαντική και θα μπορούσε να θεωρηθεί ως μια έμμεση νίκη του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει εκφράσει ανοιχτά την αντίθεσή του στον ΟΠΕΚ. Η ανακοίνωση αυτή έγινε κατά τη διάρκεια συνεδρίασης του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC), το οποίο προσπαθούσε να εμφανίσει ενότητα μεταξύ των χωρών του.

Διαβάστε επίσης:

• Η Παγκόσμια Τάξη στην Ενέργεια Ανατρέπεται – Πώς Αλλάζει ο Χάρτης
• ΗΑΕ: Η Ρήξη με τη Σαουδική Αραβία Βάθαινε Πριν Ξεσπάσει ο Πόλεμος με το Ιράν
• Πετρέλαιο: Πρώτη Απόφαση του ΟΠΕΚ+ Μετά την Αποχώρηση των ΗΑΕ

Ακολουθήστε το Money Review στο Google News