Στενά του Ορμούζ: Η Τεχεράνη Εγκαθιδρύει «Ζώνη Ελέγχου» Ενώ η Ναυσιπλοΐα Σκιάζεται από το IRGC

Η Τεχεράνη, στην προσπάθειά της να εδραιώσει έναν ιδιότυπο έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ, επιχειρεί να επιβάλει στην πράξη ένα καθεστώς θαλάσσιας επιτήρησης. Οι διεκδικήσεις της επεκτείνονται ακόμη και σε περιοχές που συνδέονται με κρίσιμες λιμενικές εγκαταστάσεις των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, εντείνοντας την ανησυχία στη διεθνή ναυτιλιακή κοινότητα και τις ενεργειακές αγορές. Αυτή η εξέλιξη αφορά έναν από τους σημαντικότερους διαύλους μεταφοράς πετρελαίου παγκοσμίως.

Το κλίμα αβεβαιότητας στην περιοχή έχει οδηγήσει πολλές ναυτιλιακές εταιρείες σε στάση αναμονής. Αποφεύγουν να αιτηθούν άδεια διέλευσης από τις ιρανικές αρχές, φοβούμενες πιθανές αμερικανικές κυρώσεις. Ως αποτέλεσμα, μεγάλος αριθμός εμπορικών πλοίων παραμένει ανενεργός ή κινείται με εξαιρετική επιφυλακτικότητα εντός και πέριξ των Στενών.

Σύμφωνα με τον Ιρανό βουλευτή Saeedi, περίπου 1.500 πλοία βρίσκονται σε αναμονή για έγκριση από την Τεχεράνη για να εξέλθουν από την περιοχή, γεγονός που καταδεικνύει την έκταση της διαταραχής στη ναυσιπλοΐα.

Η εταιρεία ναυτιλιακής ασφάλειας Diaplous αναφέρει ότι η εμπορική κίνηση έχει περιοριστεί σχεδόν αποκλειστικά σε μικρά πλοία γενικού φορτίου που εξυπηρετούν το Ιράν (κάτω των 75 μέτρων) και σε ορισμένα μικρά φορτηγά πλοία υπό σημαίες Ινδίας και Κομορών. Παράλληλα, η Τεχεράνη εξέδωσε νέες κατευθυντήριες οδηγίες, επιχειρώντας να καθορίσει μια θαλάσσια «ζώνη ελέγχου» στην περιοχή.

Το νέο σύστημα καθορισμού διαδρομών του Ιράν γύρω από το νησί Λαράκ έχει εντείνει τον βαθμό πολιτικής και στρατιωτικής εποπτείας επί των εμπορικών διαβάσεων μέσω του Στενού του Ορμούζ. Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) έχει δώσει οδηγίες στα εμπορικά πλοία που επιθυμούν να διέλθουν να συντονίζονται με τις ιρανικές αρχές και να ακολουθούν καθορισμένες διαδρομές κοντά στο νησί Λαράκ.

Σύμφωνα με το νέο σχήμα δρομολόγησης, τα εισερχόμενα πλοία προς τον Κόλπο περνούν βόρεια του νησιού Λαράκ, κοντά στην ιρανική ακτογραμμή, ενώ τα εξερχόμενα πλοία διέρχονται νότια. Αυτή η ρύθμιση μετατοπίζει την κυκλοφορία πιο κοντά στα ύδατα που διεκδικεί το Ιράν, παρέχοντας στο IRGC μεγαλύτερη δυνατότητα παρακολούθησης. Το Ιράν έχει επίσης ορίσει περιοχές ελεγχόμενης ή περιορισμένης παρακολούθησης μεταξύ των λωρίδων κυκλοφορίας που εποπτεύονται από το IRGC. Αυτή η προσέγγιση αποτελεί απόκλιση από το παραδοσιακό σύστημα διαχωρισμού της κυκλοφορίας, το οποίο βασιζόταν περισσότερο σε διαδρομές που σχετίζονταν με τα ύδατα του Ομάν και σε διεθνώς διαχειριζόμενα σχήματα πλοήγησης.

Ενώ το διεθνές ναυτικό δίκαιο αναγνωρίζει τα δικαιώματα διέλευσης μέσω του Στενού του Ορμούζ, οι επικριτές υποστηρίζουν ότι το νέο σύστημα αυξάνει τον επιχειρησιακό έλεγχο του Ιράν επί των πλοίων κατά τη διέλευσή τους. Η μεγαλύτερη ανησυχία για τις ναυτιλιακές και ενεργειακές αγορές είναι ότι η ζώνη αυτή φαίνεται να εκτείνεται σε θαλάσσιες περιοχές που σχετίζονται λειτουργικά με σημαντικά λιμάνια των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, όπως τα Khor Fakkan και Fujairah. Αυτά τα λιμάνια έχουν αποκτήσει ιδιαίτερη στρατηγική σημασία, λειτουργώντας ως βασικοί κόμβοι μεταφόρτωσης και ενεργειακής τροφοδοσίας, ειδικά μετά τη σημαντική υποχώρηση της ναυσιπλοΐας εντός του Ορμούζ.

Ναυτιλιακές και ενεργειακές πηγές εκτιμούν ότι η ιρανική στρατηγική αποσκοπεί στη διατήρηση ισχυρής επιρροής πάνω στις πετρελαϊκές ροές του Κόλπου. Στο επίκεντρο της ανησυχίας βρίσκεται και ο αγωγός Habshan-Fujairah, μέσω του οποίου τα ΗΑΕ επιχειρούν να εξάγουν αργό πετρέλαιο παρακάμπτοντας τα Στενά του Ορμούζ. Η διεύρυνση της ιρανικής «ζώνης ελέγχου» αυξάνει τις πιέσεις στη συγκεκριμένη ενεργειακή διαδρομή, δημιουργώντας συνθήκες άμεσης απειλής τόσο για τον αγωγό όσο και για τις θαλάσσιες ροές που καταλήγουν στη Φουτζέιρα.

Σύμφωνα με το NBC News, η Σαουδική Αραβία αρνήθηκε να επιτρέψει στις ΗΠΑ τη χρήση στρατιωτικών βάσεων και του σαουδαραβικού εναέριου χώρου για την επιχείρηση «Freedom». Αυτή η εξέλιξη, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, ήταν ένας από τους βασικούς λόγους που οδήγησαν τον Ντόναλντ Τραμπ στην αναστολή της επιχείρησης. Αναλυτές ερμηνεύουν τη στάση αυτή ως προσπάθεια της Σαουδικής Αραβίας να αποφύγει άμεση εμπλοκή σε στρατιωτική κλιμάκωση με το Ιράν, φοβούμενη πιθανές επιθέσεις σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και κρίσιμες ενεργειακές υποδομές. Παράλληλα, καταδεικνύει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι ΗΠΑ στη συγκρότηση ενός πλήρως συντονισμένου περιφερειακού μετώπου ασφαλείας για την προστασία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.

Ο αμερικανικός αποκλεισμός κατά των πλοίων που επιχειρούν να εισέλθουν ή να αναχωρήσουν από ιρανικούς λιμένες παραμένει σε πλήρη ισχύ, με τις δυνάμεις του CENTCOM να συνεχίζουν να ενεργούν για να εξασφαλίσουν τη συμμόρφωση.

– Στόλος υπό Πίεση και «Σκιώδης» Ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο –

Σύμφωνα με στοιχεία της Signal Ocean, που έχει στη διάθεσή της η ναυλομεσιτική Xclusiv Shipbrokers, εντός της περιοχής του Περσικού Κόλπου και των Στενών του Ορμούζ καταγράφονται συνολικά 186 bulk carriers και tankers διαφόρων κατηγοριών. Αυτή η εικόνα αποτυπώνει σημαντική παρουσία δεξαμενόπλοιων και bulk carriers. Ωστόσο, παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι τα στοιχεία δεν είναι πλήρως αντιπροσωπευτικά, καθώς μέρος του στόλου ενδέχεται να κινείται με απενεργοποιημένο AIS λόγω της αυξημένης γεωπολιτικής έντασης.

Στα bulk carriers καταγράφονται συνολικά 128 πλοία, με τα small bulkers να αποτελούν τη μεγαλύτερη κατηγορία (50 πλοία), ακολουθούμενα από τα handysize (26) και τα panamax (20). Παρουσία εμφανίζουν επίσης οκτώ kamsarmax, έξι post-panamax, τέσσερα supramax, τέσσερα ultramax, τέσσερα capesize, τρία handymax και τρία mini-capesize.

Αντίστοιχα, στα tankers εντοπίζονται συνολικά 58 πλοία. Κυριαρχούν τα MR2 με 25 πλοία, ακολουθούμενα από τα MR1 με 11. Στην περιοχή βρίσκονται επίσης οκτώ VLCC, πέντε panamax/LR1, πέντε aframax/LR2, καθώς και τέσσερα suezmax.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι περίπου το 40% των tankers στα Στενά του Ορμούζ χαρακτηρίζονται ως sanctioned vessels, ενώ στα bulk carriers το αντίστοιχο ποσοστό υπολογίζεται στο 11%. Αυτό καταδεικνύει τη σημαντική παρουσία πλοίων που σχετίζονται με δίκτυα μεταφοράς υπό καθεστώς κυρώσεων, κυρίως στο εμπόριο πετρελαίου.

Παράγοντες της ναυτιλιακής αγοράς υπογραμμίζουν ότι ο όρος «παγιδευμένα πλοία» δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί, καθώς αρκετά πλοία παραμένουν στην περιοχή αναμένοντας οδηγίες φόρτωσης ή εμπορικές εντολές. Επίσης, δεν υπάρχει σαφής εικόνα για το πόσα πλοία εισήλθαν στην περιοχή μετά την έναρξη της κρίσης και πόσα βρίσκονταν ήδη εντός του Κόλπου πριν την κλιμάκωση της έντασης.