Κυβέρνηση: Στο τραπέζι η αύξηση συντάξεων ενόψει ΔΕΘ – Τι εξετάζεται για την προστασία από τον πληθωρισμό

Η κυβέρνηση εξετάζει τη δημιουργία ενός ειδικού μηχανισμού που θα προσφέρει πρόσθετες αυξήσεις στις συντάξεις, με στόχο την προστασία του εισοδήματος των συνταξιούχων από τον συνεχιζόμενο πληθωρισμό. Το μέτρο αυτό θεωρείται υψηλής προτεραιότητας και ενδέχεται να συμπεριληφθεί στις εξαγγελίες του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στην προσεχή Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης (ΔΕΘ), μαζί με άλλες ανακοινώσεις για την ελάφρυνση νοικοκυριών και επιχειρήσεων.

Η πρωτοβουλία αυτή βασίζεται σε δεδομένα που έχει στη διάθεσή του το οικονομικό επιτελείο, τα οποία καταδεικνύουν ότι οι συνταξιούχοι παρουσιάζουν σημαντική υστέρηση στην ανάκτηση των εισοδηματικών απωλειών που προέκυψαν από τη δεκαετή περίοδο μνημονιακής λιτότητας, σε σύγκριση με τους μισθωτούς. Σύμφωνα με δημοσίευμα του «Ελεύθερου Τύπου», το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης έχει ήδη θέσει σε προτεραιότητα την αποκατάσταση των εισοδηματικών απωλειών των συνταξιούχων μέσω μόνιμου χαρακτήρα μέτρων.

Προτάσεις για τις συντάξεις που βρίσκονται υπό εξέταση

Σύμφωνα με πληροφορίες, οι προτάσεις που συζητούνται και κοστολογούνται περιλαμβάνουν:

• Δημιουργία ειδικού μηχανισμού προστασίας συντάξεων από τον πληθωρισμό βασικών αγαθών: Αυτός ο μηχανισμός θα μπορούσε να ενεργοποιηθεί φέτος με μια επιπλέον αύξηση της τάξης του 2,5%. Ο λόγος είναι ότι, ενώ ο γενικός πληθωρισμός μπορεί να κυμαίνεται γύρω στο 5%, δεν αποτυπώνει πλήρως το αυξημένο κόστος ζωής για τους ηλικιωμένους, καθώς οι τιμές σε είδη καθημερινής ανάγκης (τρόφιμα, ενέργεια, φάρμακα, ενοίκια) είναι υψηλότερες. Ο μηχανισμός θα μπορούσε να καλύπτει μέρος της διαφοράς μεταξύ της αύξησης των συντάξεων και του δείκτη ακρίβειας σε συγκεκριμένα προϊόντα και υπηρεσίες. Για να καταστεί εφικτό αυτό, θα χρειαστεί να καταργηθεί η ρήτρα του νόμου Κατρούγκαλου που θέτει ως ανώτατο όριο ετήσιας αύξησης των συντάξεων το ύψος του πληθωρισμού.
• Χορήγηση νέας αύξησης στο μόνιμο επίδομα των συνταξιούχων: Το επίδομα, που πέρυσι ήταν 250 ευρώ και φέτος ανέρχεται σε 300 ευρώ για περισσότερους δικαιούχους, ενδέχεται να λάβει νέα, επιπλέον αύξηση. Υπάρχουν σκέψεις το ποσό που θα καταβληθεί τον Νοέμβριο (μετά τη ΔΕΘ) να φτάσει τα 400 ευρώ.
• Μείωση των εισφορών-κρατήσεων σε κύριες ή/και επικουρικές συντάξεις: Το οικονομικό επιτελείο επεξεργάζεται την αναμόρφωση της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ), η οποία επιβάλλεται σε κύριες συντάξεις άνω των 1.400 ευρώ και σε επικουρικές άνω των 300 ευρώ. Για τις κύριες συντάξεις, εξετάζεται η παρακράτηση να υπολογίζεται στο ποσό που υπερβαίνει τα 1.400 ευρώ (π.χ., σε σύνταξη 2.200 ευρώ, η κράτηση θα επιβάλλεται στα 800 ευρώ αντί για το σύνολο των 2.200 ευρώ). Για τις επικουρικές, εξετάζεται ακόμη και η πλήρης κατάργηση της εισφοράς. Ωστόσο, η μείωση των κρατήσεων στην ΕΑΣ δεν θα αφορά όλους, αλλά περίπου 400.000 συνταξιούχους με κύρια σύνταξη άνω των 1.400 ευρώ και 250.000 με επικουρική άνω των 300 ευρώ. Σε κάθε περίπτωση, οι όποιες μειώσεις ή καταργήσεις της ΕΑΣ αναμένεται να προσφέρουν ανακούφιση σε εκατοντάδες χιλιάδες συνταξιούχους, ανάλογα με τα δημοσιονομικά περιθώρια.

Το επικρατέστερο σενάριο: Ετήσια αύξηση με ρήτρα πληθωρισμού

Το πιο πιθανό και απλό στην υλοποίηση σενάριο προβλέπει μια επιπλέον αύξηση στις συντάξεις, με τη θέσπιση ρήτρας πληθωρισμού που θα ενεργοποιείται ετησίως, εφόσον ο πληθωρισμός υπερβαίνει ένα συγκεκριμένο όριο. Το κόστος αυτού του μέτρου εκτιμάται περίπου στα 500 εκατομμύρια ευρώ και αναμένεται να καλύψει το σύνολο των συνταξιούχων.

Τι συνέβη με τις μειώσεις και τις αυξήσεις

Οι κύριες συντάξεις είχαν υποστεί αθροιστικές περικοπές που έφτασαν έως και 20%-45% την περίοδο 2010-2018. Έως το 2022, οι συντάξεις παρέμεναν «παγωμένες» λόγω της ρήτρας του Μνημονίου του 2015. Από το 2023, δόθηκαν αυξήσεις: 7,75% το 2023, 3% το 2024, και προγραμματίζονται 2,4% για το 2025 και το 2026.

Ωστόσο, για έναν συνταξιούχο που έχασε το 30% της σύνταξής του, οι χορηγηθείσες αυξήσεις δεν έχουν καλύψει ούτε το μισό της απώλειας. Για παράδειγμα, κάποιος που λάμβανε 1.500 ευρώ και μετά τις μειώσεις έλαβε 1.050 ευρώ, με τις αυξήσεις από το 2023 φτάνει πλέον τα 1.213 ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι από τα 450 ευρώ απώλειας, έχει ανακτήσει μόνο 163 ευρώ (περίπου 35%), ενώ το υπόλοιπο 65% παραμένει ανεξόφλητο. Η παράμετρος του πληθωρισμού επιδεινώνει περαιτέρω την αγοραστική δύναμη, καθιστώντας το αποτέλεσμα αρνητικό.

Στους μισθούς, η κατάσταση είναι παρόμοια, αλλά με καλύτερους όρους. Οι μειώσεις από τα Μνημόνια έχουν ανακτηθεί σε μεγαλύτερο ποσοστό, αν και σε πραγματικούς όρους (αγοραστική δύναμη) οι απώλειες εισοδήματος παραμένουν κοντά στο 30% σε σχέση με το 2009.

Αναμένεται ρύθμιση για τις συντάξεις χηρείας

Στην κυβερνητική ατζέντα ενδέχεται να περιλαμβάνονται και συμπληρωματικά μέτρα για συγκεκριμένες κατηγορίες συνταξιούχων, όπως οι συντάξεις χηρείας. Αυτές βρίσκονται υπό την απειλή αναδρομικών μειώσεων από το 70% στο 35% της σύνταξης του θανόντος. Το Υπουργείο Εργασίας έχει διαβεβαιώσει ότι δεν θα γίνουν περικοπές, κάτι που, εάν συμβεί, θα ανοίξει θέμα ακύρωσης και επιστροφής αντίστοιχων μειώσεων που έχουν ήδη υποστεί 12.000 συντάξεις χηρείας του Δημοσίου. Η τελική απόφαση αναμένεται να ανακοινωθεί, πιθανότατα, στη ΔΕΘ.

Το επικρατέστερο σχέδιο προβλέπει τη διατήρηση του 70% για τις 117.000 συντάξεις χηρείας του ιδιωτικού τομέα χωρίς περικοπή, και την επαναφορά στο 70% για τις μειωμένες συντάξεις χηρείας του Δημοσίου. Ένα ανοιχτό ερώτημα αφορά την πιθανότητα καταβολής αναδρομικών ποσών για τις συντάξεις χηρείας του Δημοσίου που μειώθηκαν μετά το 2020.