Αμφίπολη: Από αρχαιολογικός χώρος σε διεθνή προορισμό – Πότε ανοίγει ο Τύμβος Καστά

Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, χαρακτήρισε το μνημείο του Τύμβου Καστά, μαζί με ολόκληρο τον αρχαιολογικό πλούτο της Αμφίπολης, ως ένα μοναδικό πολιτιστικό πόλο και έναν τεράστιο αναπτυξιακό πόρο.

Κατά τη λιτή εκδήλωση για την απόδοση στο κοινό του αναβαθμισμένου έργου της αρχαίας ξύλινης γέφυρας, η υπουργός επεσήμανε τον σπουδαίο ρόλο της φημισμένης αρχαίας πόλης της Αμφίπολης και τις μεγάλες προκλήσεις που αντιμετωπίζει. Η ψηφιακή αποτύπωση του έργου της αρχαίας ξύλινης γέφυρας, σε συνδυασμό με όλα τα μεγάλα έργα ανάδειξης της περιοχής που υλοποιούνται τα τελευταία επτά χρόνια, μεταμορφώνουν την Αμφίπολη χρόνο με τον χρόνο σε έναν από τους κορυφαίους αρχαιολογικούς και ιστορικούς χώρους της χώρας, με διεθνή απήχηση.

Η κα. Μενδώνη τόνισε ότι η συνολική επένδυση την τελευταία επταετία στην Π.Ε. Σερρών ξεπερνά τα 25 εκατομμύρια ευρώ, ενώ μόνο για τον Τύμβο Καστά η επένδυση φτάνει τα 20 εκατομμύρια ευρώ. «Το σύνολο αυτών των έργων», σημείωσε, «αποδεικνύει τη φροντίδα της κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη για τον τόπο και για το μοναδικό μακεδονικό μνημείο που αποκαλύφθηκε το 2014. Το μνημείο μελετάται υποδειγματικά, με τη συνεργασία Ελλήνων και ξένων ειδικών, ώστε το 2028 να αποδοθεί στους επισκέπτες με τον καλύτερο δυνατό τρόπο».

Τα τελευταία επτά χρόνια, η υπουργός Πολιτισμού επισκέφθηκε συχνά την Αμφίπολη, παρακολουθώντας από κοντά, μαζί με υπηρεσιακούς παράγοντες, την πορεία των εργασιών στον Τύμβο Καστά, στην ακρόπολη και στην αρχαία γέφυρα. Κατά την τελευταία της επίσκεψη, το απόγευμα του Σαββάτου, πραγματοποίησε αυτοψία στο ταφικό μνημείο, επισημαίνοντας ότι οι εργασίες προχωρούν ικανοποιητικά και ότι παραμένει σε ισχύ ο χρονικός προγραμματισμός για την απόδοση του μνημείου στο κοινό στις αρχές του 2028, εκτός απροόπτων επιστημονικών ζητημάτων που ενδεχομένως να επιβάλουν μικρή παράταση.

Αρχές του 2028 παραδίδεται ο Τύμβος Καστά

«Ένα μεγάλο στοίχημα», δήλωσε η υπουργός, «η επανατοποθέτηση της μαρμάρινης θύρας στην είσοδο του τάφου, μετά τη συγκόλλησή της, επετεύχθη με τον καλύτερο τρόπο. Η αποκατάσταση του μνημείου στο εσωτερικό του προχωρά. Δεν είναι πολλά αυτά που απομένουν. Ο τύμβος αποκαθίσταται, και το πρώτο δεκαπενθήμερο του Σεπτεμβρίου αναμένεται η εγκατάσταση του αναδόχου για την κατασκευή του μουσειακού χώρου, που θα φιλοξενήσει την ψηφιακή και συμβατική έκθεση του μνημείου.

Το μνημείο, πέρα από το μέγεθος, τη σημασία και τη μοναδικότητά του, προκαλεί συνεχώς διλήμματα που απαιτούν επιστημονικές λύσεις, οι οποίες δίνονται με τον καλύτερο τρόπο από τα εμπλεκόμενα μέρη. Στόχος μας είναι η αποκατάστασή του να είναι υποδειγματική, τόσο για τα ελληνικά όσο και για τα διεθνή δεδομένα».

Αμέσως μετά, η υπουργός επισκέφθηκε την αρχαία ακρόπολη της Αμφίπολης με τις παλαιοχριστιανικές βασιλικές, όπου εκτελούνται επίσης σημαντικά έργα ανάδειξης και προσβασιμότητας. Ολοκλήρωσε την περιοδεία της στο έργο της αρχαίας ξύλινης γέφυρας και στο νέο, εντυπωσιακό έργο της ψηφιακής αναπαράστασης της ιστορίας της Αμφίπολης. Το έργο αυτό, συνολικού κόστους 1.200.000 ευρώ, χρηματοδοτήθηκε εξ ολοκλήρου από το Ταμείο Ανάκαμψης και υλοποιήθηκε από τη Διεύθυνση Αναστηλώσεων του ΥΠΠΟ και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Σερρών.

«Η Αμφίπολη», τόνισε η Λίνα Μενδώνη στην εκδήλωση, «είναι ένας μείζων αρχαιολογικός χώρος, μια πολύ σημαντική πόλη σε όλη τη μακρά ιστορική της διάρκεια, ιδιαίτερα από την ύστερη αρχαϊκή εποχή και εξής. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Μέγας Αλέξανδρος επέλεξε αυτόν τον τόπο, αυτόν τον ποταμό, αυτή τη θάλασσα για να ξεκινήσει την εκστρατεία του προς την Ανατολή. Η ξύλινη γέφυρα, που κατασκευάστηκε στα τέλη του 6ου π.Χ. αιώνα, ένωσε τις δύο όχθες του ποταμού και, κατά μία έννοια, τη Δύση με την Ανατολή μέχρι τον 19ο αιώνα».

Η υπουργός εξέφρασε την ικανοποίησή της για την ολοκλήρωση των εργασιών και τον θαυμασμό της για το φυσικό περιβάλλον μοναδικής αισθητικής. «Όσο περνά η ώρα», τόνισε, «ο χώρος αποκτά μια δροσιά και ένα μοναδικό φως από τον ήλιο που δύει, αποκαλύπτοντας με τις σκιές του σημεία που δεν είναι πάντα ορατά. Είναι σημεία που σε κάνουν να αντιληφθείς τη σημασία που είχε για την αρχαιότητα το Παγγαίο και τα πρόσωπα που συνδέθηκαν με αυτό, ξεκινώντας από τον Θουκυδίδη και τον Βρασίδα, φτάνοντας στον Αλέξανδρο, στον Ηφαιστίωνα και σε όλους τους επιγόνους των Μακεδόνων. Ομολογουμένως, πρόκειται για έναν ανεκτίμητο θησαυρό».

«Το ΥΠΠΟ, η ελληνική κυβέρνηση και η ελληνική Πολιτεία έχουν χρέος να αποδώσουν αυτόν τον θησαυρό στην τοπική κοινωνία με τον καλύτερο τρόπο, και η τοπική κοινωνία, με τους εκπροσώπους και τους φορείς της, είναι εκείνη που πρέπει να τον διαχειριστεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο», κατέληξε η υπουργός.

Νέα σύγχρονη διάσταση στην αρχαιολογική πληροφορία

Η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Σερρών, Δημητρία Μαλαμίδου, καλωσορίζοντας τους επισκέπτες, έκανε λόγο για την ολοκλήρωση ενός εμβληματικού και εξαιρετικά σημαντικού έργου, συνδεδεμένου με σπουδαία ιστορικά πρόσωπα. Υπογράμμισε ότι η κατασκευή του νέου σύγχρονου στεγάστρου της γέφυρας, σε συνδυασμό με τη χρήση πολυμεσικών (ψηφιακών) εφαρμογών, προσδίδουν μια νέα, σύγχρονη διάσταση στην αρχαιολογική πληροφορία για την ιστορικότητα της Αμφίπολης.

Ο δήμαρχος Αμφίπολης, Στέργιος Φραστανλής, τόνισε τη μεγάλη προσπάθεια ανάδειξης της περιοχής και ευχαρίστησε προσωπικά την υπουργό Πολιτισμού για το διαρκές ενδιαφέρον της, όπως αποδεικνύεται από τις συνεχείς επισκέψεις της για την παρακολούθηση των εργασιών.

Ο αντιπεριφερειάρχης Σερρών, Παναγιώτης Σπυρόπουλος, εξήρε το έργο και την προσπάθεια του ΥΠΠΟ, καθώς και προσωπικά της κας Μενδώνη, για την προβολή της Αμφίπολης και την ολοκλήρωση των σημαντικών έργων που εκτελούνται στον αρχαιολογικό χώρο τα τελευταία χρόνια.

Ένα μοναδικό τεχνικό έργο 2.500 ετών

Η αρχαία ξύλινη γέφυρα της Αμφίπολης αποτελεί ένα μοναδικό τεχνικό έργο, ηλικίας περίπου 2.500 ετών. Κατασκευασμένη πάνω στον ποταμό Στρυμόνα, μπροστά στην Πύλη Γ’ του βόρειου τείχους, αποκαλύφθηκε κατά τις ανασκαφές του Δημήτρη Λαζαρίδη (1976-1978). Βρέθηκαν 1.250 ξύλινοι πάσσαλοι και κορμοί δέντρων, εκ των οποίων 220 ανασύρθηκαν από τον βυθό του ποταμού. Πρόκειται για τη μοναδική σωζόμενη αρχαία ξύλινη γέφυρα στην Ελλάδα.

Η γέφυρα αναφέρεται από τον Θουκυδίδη στην περιγραφή των γεγονότων του 424-422 π.Χ., όταν ο Σπαρτιάτης στρατηγός Βρασίδας τη διέσχισε για να καταλάβει την Αμφίπολη, εκμεταλλευόμενος τη στρατηγική της θέση στον Στρυμόνα. Η κατάληψη αυτή υπήρξε καθοριστικό γεγονός του Πελοποννησιακού Πολέμου.

Η ανακάλυψη της αρχαίας ξύλινης γέφυρας της Αμφίπολης αποτέλεσε ορόσημο στην ιστορία της αρχαιολογικής έρευνας στην Ελλάδα. Κατά τις ανασκαφές αποκαλύφθηκαν 101 σωζόμενοι ξύλινοι πάσσαλοι δρυός, κυκλικής ή τετράγωνης διατομής, σφηνωμένοι κάθετα στο αμμώδες έδαφος της κοίτης του ποταμού. Η γέφυρα στηριζόταν στον σκελετό αυτών των πασσάλων, οι οποίοι παρέμεναν εμπηγμένοι στο έδαφος ακόμη και μετά από χιλιετίες, χάρη στις αναερόβιες συνθήκες διατήρησης που παρέχει το αμμώδες, υγρό περιβάλλον.

Η διεπιστημονική ανάλυση του υλικού επέτρεψε τον εντοπισμό έξι διαφορετικών κατασκευαστικών φάσεων, από τον 8ο-6ο αι. π.Χ. έως και τον 16ο-17ο αι. μ.Χ. Αυτή η εκπληκτική συνέχεια χρήσης, διάρκειας περίπου 2.500 ετών, καθιστά τη γέφυρα ένα από τα σπανιότερα σωζόμενα τεκμήρια αρχαίας γεφυροποιίας στον κόσμο. Σήμερα, οι πάσσαλοι έχουν υποβληθεί σε συντήρηση και μελέτη, ενώ η αρχαιολογική γνώση που αποκτήθηκε αποτελεί τη βάση των ψηφιακών εφαρμογών που αναπτύσσονται για την ανάδειξή της.

Ένα… ψηφιακό πέρασμα στον χρόνο

Σήμερα, οι επισκέπτες μπορούν να διασχίσουν την αρχαία γέφυρα μέσω της ψηφιακής αναβίωσής της και να παρακολουθήσουν τη μοναδική ιστορία ενός διαχρονικού μνημείου, στο πλαίσιο του «Ψηφιακού Περάσματος στην Αμφίπολη».

Στον ευρύτερο χώρο της αρχαιολογικής ανασκαφής της αρχαίας γέφυρας έχει σχεδιαστεί ένας σύγχρονος εκθεσιακός οικίσκος 80 τ.μ. Λειτουργώντας ως «The Bridge: Archaeological Information Spot», αποτελεί μια «τεχνολογική γέφυρα» γνώσης και έναν ενδιάμεσο χώρο μετάβασης ανάμεσα στο φυσικό τοπίο και τον αρχαιολογικό χώρο.

Πρόκειται για μια επιμήκη μεταλλική κατασκευή, λιτού και μινιμαλιστικού ύφους, που πλαισιώνει διακριτικά το μνημείο χωρίς να το ανταγωνίζεται. Ο οικίσκος είναι ελαφρά ανυψωμένος κατά 20 εκατοστά από το φυσικό έδαφος. Αυτή η μικρή υψομετρική διαφορά λειτουργεί ως χωρικό και νοηματικό «κατώφλι», σηματοδοτώντας τη μετάβαση του επισκέπτη σε έναν χώρο αφήγησης και ερμηνείας. Τα κεντρικά υαλοστάσια αποτρέπουν τη δημιουργία ενός «κλειστού κουτιού», επιτρέποντας τη διαρκή οπτική επαφή με το πραγματικό αρχαιολογικό περιβάλλον.

Η κίνηση στο εσωτερικό ακολουθεί τη λογική ενός συνεχούς μονοπατιού, που διαρθρώνεται σε δύο αλληλένδετα τμήματα. Το πρώτο φιλοξενεί τις ψηφιακές εφαρμογές, όπου ο επισκέπτης έρχεται σε επαφή με τα ιστορικά δεδομένα της ανασκαφής μέσω πολυμεσικού υλικού, διαδραστικών χαρτών, εκπαιδευτικών παιχνιδιών και εφαρμογών εικονικής πραγματικότητας (VR). Το δεύτερο τμήμα αποτελεί έναν κατεξοχήν διαδραστικό χώρο, όπου η εμπειρία μετατοπίζεται από την απλή γνώση στη βιωματική συμμετοχή.

ΑΠΕ-ΜΠΕ