86 Χρόνια Μετά: Ο Βυθισμός της «Έλλης» στην Τήνο – Η Επίθεση που Σόκαρε την Ελλάδα

Σαν σήμερα, πριν από 86 χρόνια, ανήμερα της γιορτής της Παναγίας, η 15η Αυγούστου 1940, βρήκε το ελληνικό καταδρομικό «Έλλη» να βυθίζεται στο λιμάνι της Τήνου, θύμα του ιταλικού υποβρυχίου «Ντελφίνο».

Την περίοδο εκείνη, ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος βρισκόταν στον δεύτερο χρόνο του και η Ιταλία, ως μέλος των Δυνάμεων του Άξονα, επιδίωκε να εδραιώσει την κυριαρχία της στη Μεσόγειο, απέναντι στη Μεγάλη Βρετανία. Ο Ιταλός δικτάτορας, Μπενίτο Μουσολίνι, έχοντας ήδη κατακτήσει τη Λιβύη, την Αιθιοπία και την Αλβανία, έστρεφε το βλέμμα του προς την Ελλάδα. Οι ισχυρές ιταλικές δυνάμεις που κινούνταν προς τα ελληνικά σύνορα επιβεβαίωναν τις προθέσεις του.

Σε αυτό το τεταμένο κλίμα, ο Μουσολίνι επέλεξε να εξαπολύσει περιορισμένης κλίμακας επιθέσεις σε ελληνικά λιμάνια και πλοία. Στις 12 Ιουλίου 1940, τρία ιταλικά βομβαρδιστικά επιτέθηκαν με βόμβες και πολυβόλα στο βοηθητικό πλοίο του ελληνικού ναυτικού «Ωρίων», το οποίο ανήκε στην υπηρεσία των φάρων. Η επίθεση αυτή έγινε κατά τη διάρκεια ανεφοδιασμού του φάρου της Γραμβούσας, στον κόλπο του Κισσάμου, στη δυτική Κρήτη.

Στη συνέχεια, τα ίδια αεροπλάνα επιτέθηκαν στο αντιτορπιλικό «Ύδρα», το οποίο είχε διαταχθεί να σπεύσει σε βοήθεια του «Ωρίων». Λίγο αργότερα, στις 30 Ιουλίου, ένα ιταλικό αεροπλάνο, προερχόμενο από τα Δωδεκάνησα, έριξε τέσσερις βόμβες κατά των ελληνικών αντιτορπιλικών «Βασιλεύς Γεώργιος» και «Βασίλισσα Όλγα», καθώς και κατά δύο ελληνικών υποβρυχίων, που βρίσκονταν στο λιμάνι της Ναυπάκτου. Η χημική ανάλυση θραυσμάτων από αυτή την επίθεση αποκάλυψε ότι οι βόμβες ήταν του ίδιου τύπου με αυτές που είχαν χρησιμοποιηθεί εναντίον του αντιτορπιλικού «Ύδρα».

Η Διαταγή και ο Τορπιλισμός

Την ευθύνη για τον τορπιλισμό της «Έλλης» ανέλαβε ο Ιταλός διοικητής των Δωδεκανήσων, Τσέζαρε Μαρία Ντε Βέκι. Τη νύχτα της 14ης Αυγούστου, το ιταλικό υποβρύχιο «Ντελφίνο», υπό τη διοίκηση του υποπλοιάρχου Τζουζέπε Αϊκάρντι, απέπλευσε από τη ναυτική βάση στο Παρθένι της Λέρου. Αποστολή του ήταν να πλήξει εχθρικά πλοία στην Τήνο και τη Σύρο, ενώ στη συνέχεια θα προχωρούσε στον αποκλεισμό της διώρυγας της Κορίνθου.

Νωρίς το πρωί της 15ης Αυγούστου 1940, το ιταλικό υποβρύχιο βρέθηκε «εν καταδύσει» έξω από το λιμάνι της Τήνου. Ο υποπλοίαρχος Αϊκάρντι, χρησιμοποιώντας το περισκόπιο, εντόπισε ένα ελληνικό πολεμικό πλοίο να πλησιάζει. Ήταν το καταδρομικό «Έλλη», το οποίο κατέπλεε στην Τήνο για τις θρησκευτικές εκδηλώσεις του Δεκαπενταύγουστου.

Στις 8:25 π.μ., λίγα μόλις λεπτά πριν ξεκινήσει η λιτάνευση της εικόνας της Παναγίας, με την παραλία να έχει κατακλυστεί από πλήθος κόσμου, το ιταλικό υποβρύχιο εξαπέλυσε τρεις τορπίλες. Μόνο μία βρήκε στόχο, ενώ οι άλλες δύο εξερράγησαν στην προκυμαία. Ωστόσο, το χτύπημα στο ελληνικό καταδρομικό ήταν καταστροφικό. Η τορπίλη «καρφώθηκε» στο μηχανοστάσιο και τις δεξαμενές καυσίμων της «’Ελλης». Μια ώρα αργότερα, το ελληνικό καταδρομικό βυθίστηκε.

Η επίθεση στοίχισε τη ζωή σε έναν υπαξιωματικό και οκτώ ναύτες του «Έλλη», ενώ 24 άτομα τραυματίστηκαν. Η δεύτερη τορπίλη του «Ντελφίνο», που εξερράγη στην προκυμαία, προκάλεσε τον θάνατο μιας γυναίκας από καρδιακή προσβολή, η οποία βρισκόταν στην παραλία.

Αμέσως μετά τον τορπιλισμό, το ιταλικό υποβρύχιο απομακρύνθηκε χωρίς να αναγνωριστεί η ταυτότητά του. Λίγες ώρες αργότερα, έφτασε στη Σύρο, από όπου αναχώρησε χωρίς να πραγματοποιήσει κάποια επίθεση, καθώς δεν εντόπισε ελληνικά πλοία στο λιμάνι. Στη συνέχεια, με διαταγή των ιταλικών αρχών, το «Ντελφίνο» επέστρεψε εσπευσμένα στη Λέρο, ματαιώνοντας την αποστολή του στη διώρυγα της Κορίνθου.

Υπάρχουν ενδείξεις ότι η επιχείρηση μπορεί να μην ήταν γνωστή στις πολιτικές αρχές της Ρώμης, αν και δεν αποκλείεται ο δικτάτορας Μουσολίνι να είχε ενημερωθεί. Ο τότε υπουργός Εξωτερικών της Ιταλίας, Γκαλεάτσο Τσιάνο, στα απομνημονεύματά του, απέδωσε τη βύθιση του ελληνικού πλοίου στη «θρασύτητα» του Ντε Βέκι.

Το Καταδρομικό «Έλλη»

Το «Έλλη» ήταν πολεμικό πλοίο του Ελληνικού Ναυτικού, το οποίο έφερε το όνομα της ναυμαχίας της Έλλης κατά τον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο. Τα καταδρομικά, πλοία διαφόρων μεγεθών, διακρίνονταν για την υψηλή ταχύτητα και τον ελαφρύτερο οπλισμό τους σε σύγκριση με τα θωρηκτά, τα οποία σταδιακά αντικατέστησαν.

Στις 15 Αυγούστου, το «Έλλη», με εκτόπισμα 2.115 τόνους και πλήρωμα 232 ανδρών, βρισκόταν στον όρμο της Τήνου, όταν δέχτηκε το αιφνιδιαστικό τορπιλικό χτύπημα. Βυθίστηκε στις 9:45 π.μ. της ίδιας ημέρας.

Ο Αντίκτυπος

«Πρός διατήρησιν ακμαίου του ελληνικού φρονήματος καί της θρησκευτικής πίστεως, ο Έλλην Πρωθυπουργός διέταξε, παρά τήν βύθισιν του εύδρομου, νά μή ματαιωθή η λιτανεία, ήτις πράγματι ετελέσθη πάνδημος καί κατανυκτική». Με αυτά τα λόγια, ο Ιωάννης Μεταξάς, ο Έλληνας Πρωθυπουργός, ανακοίνωσε την επίθεση στο ελληνικό καταδρομικό.

Το γεγονός βύθισε σε πένθος ολόκληρη την Ελλάδα. Ο πατριωτισμός, η τιμή και η αξιοπρέπεια των Ελλήνων δοκιμάστηκαν, ενώ το αίσθημα μίσους κατά των Ιταλών ενισχύθηκε, ειδικά επειδή η επίθεση πραγματοποιήθηκε την ημέρα μιας μεγάλης χριστιανικής γιορτής.

Ο τορπιλισμός της «Έλλης» έλαβε ευρεία δημοσιότητα στον διεθνή Τύπο, με ακόμη και γερμανικές εφημερίδες να εκφράζουν τη συμπάθειά τους προς την Ελλάδα. Η ιταλική κυβέρνηση, από την πλευρά της, προσπάθησε να αποδώσει την ευθύνη στη Μεγάλη Βρετανία, υποστηρίζοντας ότι η επίθεση αποσκοπούσε στη δημιουργία αναστάτωσης στα Βαλκάνια και στη διατάραξη των ελληνοϊταλικών σχέσεων.

ΠΗΓΗ: ΑΠΕ