Η Ευρώπη «καίγεται», οι πολιτικοί «σιωπούν»: Το βαρύ εκλογικό κόστος της κλιματικής κρίσης

Η Ευρώπη, η ήπειρος που βιώνει την ταχύτερη θέρμανση παγκοσμίως, με ρυθμό διπλάσιο από τον μέσο παγκόσμιο όρο, φαίνεται να παραμένει σε πολιτική ακινησία όσον αφορά την κλιματική κρίση. Όπως επισημαίνει ο Guardian, οι Ευρωπαίοι ηγέτες που τολμούν να αναλάβουν δράση και να μιλήσουν ανοιχτά για τις αιτίες και τις αναγκαίες λύσεις είναι ελάχιστοι. Το φετινό καλοκαίρι, οι διαδοχικοί καύσωνες έσπασαν όλα τα θερμοκρασιακά ρεκόρ, προκάλεσαν πρωτοφανείς πυρκαγιές και συνδέθηκαν με χιλιάδες επιπλέον θανάτους. Ο επικεφαλής του ΟΗΕ για το κλίμα, Simon Stiell, προειδοποίησε ότι οι συνέπειες της υπερθέρμανσης αγγίζουν πλέον επίπεδα «εθνικής έκτακτης ανάγκης». Παρόλα αυτά, η κλιματική πολιτική έχει σχεδόν εξαφανιστεί από τις κεντρικές πολιτικές ατζέντες. Ο λόγος δεν είναι η άγνοια του προβλήματος, αλλά η συνειδητοποίηση του υψηλού κόστους και του εκλογικού κινδύνου που εμπεριέχει η αντιμετώπισή του.

Η παρέμβαση Mélenchon

Μία από τις αξιοσημείωτες εξαιρέσεις ήταν ο Jean-Luc Mélenchon. Στο θερινό συνέδριο της Ανυπότακτης Γαλλίας, ο έμπειρος ηγέτης της ριζοσπαστικής Αριστεράς τόνισε ότι η κλιματική κρίση θα αναγκάσει τις κοινωνίες σε ριζικές αλλαγές: στον τρόπο ζωής, παραγωγής και εμπορίου. Ο ίδιος χαρακτήρισε τον όρο «κλιματική αλλαγή» ως σχεδόν καθησυχαστικό μπροστά στην πραγματική έκταση των επερχόμενων γεγονότων, περιγράφοντας την καθημερινή εμπειρία σαν «προσγείωση σε άλλον πλανήτη» κάθε φορά που κανείς βγαίνει από το σπίτι. Η τοποθέτησή του αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς δημοσκοπήσεις τον τοποθετούν ως πιθανό αντίπαλο της Marine Le Pen στον δεύτερο γύρο των γαλλικών προεδρικών εκλογών του 2027. Στη Γαλλία, το κλίμα επανέρχεται δυναμικά στις ανησυχίες των πολιτών. Έρευνα της Ipsos στα μέσα Ιουλίου έδειξε ότι η προστασία του περιβάλλοντος ενισχύθηκε κατά 12 ποσοστιαίες μονάδες σε έναν μήνα, ανεβαίνοντας στην τέταρτη θέση στις προτεραιότητες των Γάλλων ψηφοφόρων. Η αλλαγή αυτή αποδίδεται στην πρώτη, για πολλούς, «πραγματική εικόνα» ενός αισθητά θερμότερου κόσμου.

Οι πολίτες ανησυχούν, οι κυβερνήσεις αποφεύγουν

Η εφημερίδα Le Monde, σε αιχμηρό της κύριο άρθρο, κατηγόρησε το γαλλικό πολιτικό σύστημα για σιωπή ή για ανεπαρκείς εξαγγελίες και δημαγωγία απέναντι στην κλιματική κρίση. Προειδοποίησε ότι τόσο η Δεξιά όσο και η Αριστερά κινδυνεύουν να χάσουν την αξιοπιστία τους, καθώς η απόσταση μεταξύ της αυξανόμενης ανησυχίας των πολιτών και της απροθυμίας των κυβερνήσεων να δράσουν μπορεί να πυροδοτήσει νέα κοινωνική οργή.

Παρόμοια εικόνα παρατηρείται και στη Βρετανία, όπου στελέχη των Εργατικών εκφράζουν ανησυχία για την έλλειψη ουσιαστικών πρωτοβουλιών από την κυβέρνηση, παρά τις ολοένα και πιο εμφανείς επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης και την αυξανόμενη πειθώ των ψηφοφόρων για την ανάγκη δράσης.

Στη Γερμανία, ο Friedrich Merz δήλωσε ότι απαιτούνται μέτρα για τον περιορισμό και την προσαρμογή στις κλιματικές αλλαγές, αλλά υπογράμμισε ότι αυτά δεν πρέπει να πλήξουν τη γερμανική βιομηχανία. Ωστόσο, κατηγορείται για συστηματική αποφυγή του θέματος, φοβούμενος ότι μια πιο επιθετική πράσινη πολιτική θα ενισχύσει το ακροδεξιό AfD.

Ανάμεσα στις εξαιρέσεις συγκαταλέγεται ο Ισπανός πρωθυπουργός Pedro Sánchez, ο οποίος επαναλαμβάνει ότι «η κλιματική αλλαγή σκοτώνει» και ότι δεν αρκεί πλέον η διαχείριση των συνεπειών, αλλά πρέπει να περιοριστούν οι αιτίες της. Στη Γαλλία, ο κεντροαριστερός Raphaël Glucksmann έχει επίσης δεσμευτεί για μια «οικολογική επανάσταση» 100 ημερών και σταδιακό τερματισμό των ορυκτών καυσίμων, αν και οι πιθανότητες εκλογής του παραμένουν περιορισμένες.

Ο φόβος του «λογαριασμού»

Πίσω από αυτή την πολιτική σιωπή κρύβεται ένα περίπλοκο πολιτικό και οικονομικό δίλημμα. Οι κυβερνήσεις γνωρίζουν ότι η ουσιαστική κλιματική δράση συνεπάγεται φόρους άνθρακα, περιορισμούς σε συστήματα θέρμανσης, δαπανηρές επενδύσεις και αλλαγές που επηρεάζουν άμεσα τον οικογενειακό προϋπολογισμό. Σε μια περίοδο όπου τα νοικοκυριά αντιμετωπίζουν υψηλούς λογαριασμούς ενέργειας, αυξήσεις στις τιμές τροφίμων και στάσιμους μισθούς, η απαίτηση για νέες θυσίες εμπεριέχει σοβαρό εκλογικό κίνδυνο.

Τα λαϊκιστικά και ακροδεξιά κόμματα εκμεταλλεύονται αυτόν τον φόβο, παρουσιάζοντας την πράσινη νομοθεσία ως ιδεολογική εμμονή των ελίτ και ως επιπλέον τιμωρία για τους «απλούς εργαζομένους». Το επιχείρημα αυτό βρίσκει ανταπόκριση, καθώς το κόστος των μέτρων είναι άμεσο και ορατό, ενώ το όφελος από την αποτροπή μιας μελλοντικής καταστροφής φαντάζει μακρινό και δυσανάλογο.

Ο Γάλλος κλιματολόγος Jean Jouzel αποδίδει αυτή τη στάση στον πολιτικό βραχυπροθεσμισμό, με τους περισσότερους πολιτικούς να εστιάζουν στην αποφυγή ζημιάς κατά τη θητεία τους. Η πραγματική ηγεσία, ωστόσο, απαιτεί αποφάσεις με ορίζοντα δεκαετιών. Το παράδοξο που αναδεικνύει ο Guardian είναι ότι, όσο οι συνέπειες της κλιματικής κρίσης εντείνονται, τόσο δυσχεραίνεται πολιτικά η συζήτηση για τα αναγκαία μέτρα. Η σιωπή, όμως, δεν εξαλείφει το πρόβλημα, απλώς το αναβάλλει, με το κόστος να αναμένεται να είναι πολύ μεγαλύτερο στο μέλλον.