Το Νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τη Βιομηχανία: Κανόνες στον Χώρο, Δύναμη στην Παραγωγή, Προστασία στο Περιβάλλον

Εισάγεται ένα ανανεωμένο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τη Βιομηχανία και την Εφοδιαστική Αλυσίδα, το οποίο θεσμοθετείται μέσω Κοινής Υπουργικής Απόφασης από τους αρμόδιους Υπουργούς Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου, και Ανάπτυξης, Τάκη Θεοδωρικάκο. Τα συναρμόδια υπουργεία παρουσιάζουν τις βασικές αλλαγές που επιφέρει το νέο ΕΧΠ-Β, μέσα από ένα σύνολο 13 ερωτήσεων και απαντήσεων, εστιάζοντας στην προώθηση των Επιχειρηματικών Πάρκων, την εξυγίανση των Άτυπων Βιομηχανικών Συγκεντρώσεων, την υποστήριξη κρίσιμων πρώτων υλών, την παραγωγική ανθεκτικότητα, την ειδική μεταχείριση της Αττικής, της Θεσσαλονίκης και του νησιωτικού χώρου, καθώς και την ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης στον χωρικό σχεδιασμό. Όπως τονίζεται, «με το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τη Βιομηχανία και την Εφοδιαστική Αλυσίδα, βάζουμε κανόνες στον χώρο – δίνουμε δύναμη στην ελληνική παραγωγή – προστατεύουμε το περιβάλλον».

Ερωτήσεις και Απαντήσεις

1. Τι θεσμοθετείται με το νέο ΕΧΠ-Β;

Με Κοινή Υπουργική Απόφαση των Υπουργών Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρου Παπασταύρου, και Ανάπτυξης, Τάκη Θεοδωρικάκου, θεσμοθετείται το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τη Βιομηχανία και την Εφοδιαστική Αλυσίδα. Την απόφαση συνυπογράφουν η Υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Μαριλένα Σούκουλη, και ο Υφυπουργός Ανάπτυξης, Λάζαρος Τσαβδαρίδης. Η χώρα αποκτά ένα σύγχρονο χωρικό σχέδιο παραγωγικής ανάπτυξης: ένα ενιαίο και προβλέψιμο πλαίσιο για το πού και με ποιους κανόνες αναπτύσσονται η βιομηχανία και η εφοδιαστική αλυσίδα. Μαζί με τα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια για τον Τουρισμό και τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας που ισχύουν ήδη, για πρώτη φορά η Ελλάδα διαθέτει ένα συνεκτικό, ολιστικό μοντέλο χωρικού σχεδιασμού.

2. Γιατί ήταν αναγκαίο ένα νέο Πλαίσιο τώρα;

Το προηγούμενο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τη Βιομηχανία εγκρίθηκε το 2009, σε μια εντελώς διαφορετική διεθνή, οικονομική και παραγωγική συγκυρία. Σήμερα, η Ελλάδα και η Ευρώπη αντιμετωπίζουν προκλήσεις όπως η ενεργειακή ασφάλεια, η πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες, η σταθερότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων, η βιώσιμη ενεργειακή μετάβαση και ο τεχνολογικός μετασχηματισμός. Δεν είναι δυνατόν να σχεδιάζουμε την παραγωγή του μέλλοντος με τους κανόνες του παρελθόντος. Το νέο ΕΧΠ-Β επικαιροποιεί, αποσαφηνίζει και συμπληρώνει το προηγούμενο Πλαίσιο, λαμβάνοντας υπόψη την εμπειρία εφαρμογής του, το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο και τις σύγχρονες ανάγκες της παραγωγής και του χώρου.

3. Ποια είναι η κεντρική πολιτική επιλογή του νέου ΕΧΠ-Β;

Η κεντρική πολιτική επιλογή είναι σαφής: σταδιακή μετάβαση από τη διάσπαρτη και αποσπασματική ανάπτυξη σε περισσότερο οργανωμένες μορφές χωροθέτησης. Αυτό επιτυγχάνεται με σαφέστερους κανόνες, σύγχρονες υποδομές και μεγαλύτερη περιβαλλοντική συμβατότητα. Με απλά λόγια, επιδιώκεται η επιβολή τάξης στην ανάπτυξη της παραγωγικής δραστηριότητας, η μείωση των συγκρούσεων μεταξύ χρήσεων γης, η οργάνωση της περιβαλλοντικής εξυγίανσης και η στήριξη της αναβάθμισης – και, όπου κρίνεται απαραίτητο, η λελογισμένη επέκταση – των υφιστάμενων βιομηχανικών πόλων.

4. Τι αλλάζει με την ενιαία αντιμετώπιση της βιομηχανίας και της εφοδιαστικής αλυσίδας;

Για πρώτη φορά, ο σχεδιασμός επεκτείνεται πέρα από τη χωροθέτηση μεμονωμένων βιομηχανικών μονάδων, καλύπτοντας συνολικά την παραγωγή και τη διακίνηση. Η βιομηχανία και η εφοδιαστική αλυσίδα αντιμετωπίζονται ως ένα ενιαίο παραγωγικό σύστημα. Αυτό οδηγεί σε καλύτερη σύνδεση της παραγωγής με τις υποδομές και τις ροές εφοδιασμού, ισχυρότερη εξωστρέφεια και αυξημένη παραγωγική ανθεκτικότητα. Η χώρα οργανώνει χωρικά ολόκληρη την αλυσίδα που απαιτείται για την παραγωγή, τη μεταφορά και τη διάθεση των προϊόντων της.

5. Πώς ενισχύεται η ασφάλεια δικαίου για τις επενδύσεις;

Το νέο Πλαίσιο παρέχει σαφέστερες κατευθύνσεις χωροθέτησης και ενσωματώνει τις νομοθετικές αλλαγές, τη νομολογία και τα δεδομένα που προέκυψαν από την εφαρμογή του προηγούμενου Πλαισίου. Αυτό περιορίζει την αβεβαιότητα και διασφαλίζει τη συνέχεια και τη σταθερότητα του επενδυτικού πλαισίου. Η ασφάλεια δικαίου, ως θεμελιώδης προϋπόθεση, ενημερώνει επιχειρήσεις, πολίτες και τοπικές κοινωνίες για τις επιτρεπόμενες δραστηριότητες, τις περιοχές όπου επιτρέπονται και τους περιβαλλοντικούς όρους που πρέπει να τηρούνται.

6. Τι προβλέπεται για τις κρίσιμες και στρατηγικές πρώτες ύλες;

Το νέο ΕΧΠ-Β δίνει σαφή προτεραιότητα στις επενδύσεις που σχετίζονται με κρίσιμες και στρατηγικές πρώτες ύλες, οι οποίες απαντώνται σε σημαντικές ποσότητες στη χώρα και μπορούν να συμβάλουν στην ενεργειακή ασφάλεια και τη στρατηγική αυτονομία. Υποστηρίζει χωρικά βιομηχανικές εγκαταστάσεις, αλυσίδες αξίας και επενδύσεις που συνδέονται με αυτές τις πρώτες ύλες, σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1252. Η παραγωγική αξιοποίηση των εγχώριων δυνατοτήτων εντάσσεται σε μια ευρύτερη εθνική και ευρωπαϊκή στρατηγική ανθεκτικότητας.

7. Πώς στηρίζεται η παραγωγική ανθεκτικότητα της χώρας;

Σε ένα ασταθές διεθνές περιβάλλον, η παραγωγική ανθεκτικότητα αποτελεί εθνική προτεραιότητα. Το νέο ΕΧΠ-Β στηρίζει χωρικά τις στρατηγικές βιομηχανικές επενδύσεις και τα έργα κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, τα οποία είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας. Επιπλέον, δίνει έμφαση στην αξιοποίηση και αναβάθμιση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων και ενσωματώνει στον σχεδιασμό την παράμετρο του εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού που απαιτείται για τη λειτουργία τους, συνδέοντας έτσι τον χώρο με τις πραγματικές ανάγκες της παραγωγής.

8. Πού δίνεται προτεραιότητα για τη χωροθέτηση νέων δραστηριοτήτων;

Η προτεραιότητα δίνεται στην οργανωμένη ανάπτυξη, είτε σε οργανωμένους υποδοχείς, όπως τα Επιχειρηματικά Πάρκα, είτε σε περιοχές όπου η βιομηχανία επιτρέπεται από τις θεσμοθετημένες χρήσεις γης. Παράλληλα, αποθαρρύνεται η διάσπαρτη εκτός σχεδίου εγκατάσταση. Αυτή η κατεύθυνση εξυπηρετεί έναν διπλό στόχο: τη δημιουργία πιο λειτουργικών συνθηκών για την παραγωγή και την ενίσχυση της προστασίας του περιβάλλοντος. Οι οργανωμένες μορφές χωροθέτησης επιτρέπουν καλύτερες υποδομές, σαφέστερους όρους και αποτελεσματικότερη περιβαλλοντική διαχείριση.

9. Τι προβλέπει το νέο Πλαίσιο ειδικά για τα Επιχειρηματικά Πάρκα και τις Άτυπες Βιομηχανικές Συγκεντρώσεις;

Το νέο ΕΧΠ-Β θέτει ως προτεραιότητα την ανάπτυξη και αναβάθμιση των Επιχειρηματικών Πάρκων και την περιβαλλοντική και λειτουργική εξυγίανση των Άτυπων Βιομηχανικών Συγκεντρώσεων, ιδίως μέσω Επιχειρηματικών Πάρκων Εξυγίανσης. Επιπλέον, προτείνεται η διερεύνηση και θεσμοθέτηση, στο πλαίσιο του ν. 4982/2022, του Υποδοχέα Βιομηχανίας ή και Εφοδιαστικής Ενδιάμεσου Βαθμού Οργάνωσης, ως συμπληρωματικού εργαλείου για περιοχές όπου η ανάπτυξη πλήρως οργανωμένου Επιχειρηματικού Πάρκου δεν είναι άμεσα εφικτή. Η υλοποίηση αυτής της πολιτικής θα υποστηριχθεί από όλα τα συναρμόδια Υπουργεία, μέσω της επανεξέτασης του θεσμικού πλαισίου και συγκεκριμένων ενεργειών για την επιτάχυνση των απαιτούμενων εγκρίσεων.

10. Πώς συνδυάζονται η βιομηχανική ανάπτυξη και η προστασία του περιβάλλοντος;

Δεν τίθεται δίλημμα μεταξύ παραγωγής και περιβάλλοντος. Οργανώνεται η παραγωγική ανάπτυξη ώστε να είναι περιβαλλοντικά συμβατή. Το νέο ΕΧΠ-Β προωθεί τη βιομηχανική συμβίωση, την αποδοτική χρήση των πόρων και την κυκλική οικονομία, ενώ ενσωματώνει κατευθύνσεις για κλιματική ανθεκτικότητα και βιώσιμο μετασχηματισμό της παραγωγής. Με την ίδια ΚΥΑ εγκρίνεται η οικεία Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων και ενσωματώνονται στο Πλαίσιο οι σχετικές κατευθύνσεις, όροι και μέτρα περιβαλλοντικής προστασίας. Οι κατευθύνσεις και οι όροι του περιβαλλοντικού Παραρτήματος εφαρμόζονται από τις αρμόδιες αρχές, εντός του πεδίου της ισχύουσας ενωσιακής και εθνικής νομοθεσίας και με την επιφύλαξη ειδικότερων ή μεταβατικών διατάξεων. Ως προς τους ΟΥΜΕΔ, τα Επιχειρηματικά Πάρκα και τις Άτυπες Βιομηχανικές Συγκεντρώσεις, εφαρμόζονται εντός του ειδικού θεσμικού πλαισίου του ν. 4982/2022 και των κατ’ εξουσιοδότησή του κανονιστικών πράξεων.

11. Τι αλλάζει ειδικά στην Αττική και τη Θεσσαλονίκη;

Στις δύο μητροπολιτικές περιοχές, η προτεραιότητα είναι σαφής: Στην Περιφέρεια Αττικής και στην Περιφερειακή Ενότητα Θεσσαλονίκης απαγορεύεται η ίδρυση νέων μονάδων εκτός Επιχειρηματικών Πάρκων ή ζωνών με θεσμοθετημένες βιομηχανικές χρήσεις, με την επιφύλαξη των ειδικών περιπτώσεων και προϋποθέσεων που ορίζει το Πλαίσιο. Προωθούνται η εγκατάσταση δραστηριοτήτων σε οργανωμένους υποδοχείς, ο εκσυγχρονισμός των υφιστάμενων υποδοχέων, η εξυγίανση των Άτυπων Βιομηχανικών Συγκεντρώσεων και οι μονάδες υψηλής τεχνολογίας. Έτσι, προστατεύονται οι μητροπολιτικές περιοχές από νέα άναρχη διάχυση, ενώ παράλληλα αντιμετωπίζονται τα λειτουργικά προβλήματα των υφιστάμενων επιχειρήσεων.

12. Ποια είναι η ειδική μέριμνα για τον νησιωτικό χώρο;

Το Πλαίσιο αναγνωρίζει την ιδιαίτερη περιβαλλοντική και χωρική ευαισθησία των νησιών, καθώς και τις ανάγκες εφοδιασμού και στήριξης της τοπικής οικονομίας. Δεν εφαρμόζει μια οριζόντια λογική, αλλά λαμβάνει υπόψη τη φυσιογνωμία και τις ανάγκες κάθε περιοχής. Δίνεται έμφαση στην αξιοποίηση τοπικών πρώτων υλών, στις συνέργειες με την αγροτική και την τουριστική δραστηριότητα, στην αποφυγή ασύμβατων χρήσεων και στην κάλυψη βασικών παραγωγικών και εφοδιαστικών αναγκών, πάντοτε με όρους χωρικής και περιβαλλοντικής συμβατότητας.

13. Τι κερδίζουν τελικά η χώρα, οι επιχειρήσεις και οι τοπικές κοινωνίες;

Η χώρα αποκτά ενιαίο σχεδιασμό για τη βιομηχανία και την εφοδιαστική αλυσίδα, μεγαλύτερη ασφάλεια εφοδιασμού και καλύτερη χωρική υποστήριξη κρίσιμων πρώτων υλών και επενδύσεων στρατηγικής σημασίας. Η περιφερειακή παραγωγή και οι υφιστάμενοι βιομηχανικοί πόλοι αποκτούν σαφέστερη κατεύθυνση αναβάθμισης. Οι επιχειρήσεις επωφελούνται από μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου και πιο προβλέψιμους κανόνες. Οι πολίτες και οι τοπικές κοινωνίες κερδίζουν λιγότερες συγκρούσεις χρήσεων, περιορισμό της άναρχης ανάπτυξης και ισχυρότερη περιβαλλοντική προστασία. Το τελικό μήνυμα είναι σαφές: με το νέο ΕΧΠ-Β βάζουμε κανόνες στον χώρο, δίνουμε δύναμη στην ελληνική παραγωγή και προστατεύουμε το περιβάλλον, δημιουργώντας ένα πιο δίκαιο, σύγχρονο και προβλέψιμο πλαίσιο ανάπτυξης για τη βιομηχανία και την εφοδιαστική αλυσίδα σε όλη τη χώρα.