Βέροια: Αποδίδονται στο κοινό δύο σπουδαία οθωμανικά μνημεία και φωτίζεται η αρχαία Μίεζα
Η Βέροια υποδέχεται δύο εμβληματικά οθωμανικά μνημεία, το Τέμενος Ορτά και το Δίδυμο Οθωμανικό Λουτρό, τα οποία αναδεικνύουν την πολυδιάστατη ιστορική και αρχιτεκτονική κληρονομιά της πόλης. Παράλληλα, η επίσκεψη της Υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη στην Ημαθία επικεντρώθηκε στην αυτοψία της ανασκαφικής έρευνας στο Βασιλικό Γυμνάσιο της αρχαίας Μίεζας, ενός χώρου με άρρηκτους δεσμούς με τον Φίλιππο Β΄, τον Αλέξανδρο και τον Αριστοτέλη.
Στον χαιρετισμό της, η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη τόνισε:
«Τα μνημεία δεν αποτελούν απλώς απομεινάρια του παρελθόντος, αλλά ζωντανά στοιχεία της ταυτότητάς μας. Η Βέροια, με τον αξιοσημείωτο μνημειακό της πλούτο που περιλαμβάνει 52 ιστάμενα μνημεία, αποτελεί ένα πολύτιμο παλίμψηστο από την προϊστορική εποχή έως τα νεότερα χρόνια. Αυτή η διαχρονική ανάδειξη του ελληνικού πολιτισμού συμβάλλει στην ανάπτυξη και την κοινωνική συνοχή. Η αποκατάσταση και η επανάχρησή τους είναι μια παρακαταθήκη για κάθε τόπο. Με την απόδοση των αποκατεστημένων Τεμένους Ορτά και Δίδυμου Οθωμανικού Λουτρού, τα οποία θα φιλοξενούν πολιτιστικές χρήσεις, τα μνημεία αυτά επανεντάσσονται στη σύγχρονη ζωή της πόλης. Στην αρχαία Μίεζα, η συστηματική ανασκαφική έρευνα, που διεξάγεται τα τελευταία τρία χρόνια μέσω Προγραμματικής Σύμβασης του Υπουργείου Πολιτισμού με τον Δήμο Νάουσας, υπό την επιστημονική ευθύνη της Δρ. Αγγελικής Κοτταρίδη, αποφέρει ιδιαίτερα σημαντικά ευρήματα.
Η ανασκαφή του Βασιλικού Γυμνασίου παρουσιάζει αξιοσημείωτες ομοιότητες με τα πρότυπα του ανακτόρου των Αιγών. Η έρευνα αυτή, που πρέπει και θα συνεχιστεί, φωτίζει την αρχιτεκτονική, τις λειτουργίες και τη μορφή του Γυμνασίου, ενός μνημειακού συγκροτήματος κρίσιμης σημασίας για την εκπαίδευση και την προετοιμασία των νεαρών Μακεδόνων. Για τον Αλέξανδρο και τους συνομηλίκους του, η Μίεζα ήταν ο τόπος μύησης και προετοιμασίας για την ηγεσία. Η αποκάλυψη, η ταύτιση και η ανάδειξη του Βασιλικού Γυμνασίου υπερβαίνει τα όρια της Ημαθίας και της πατρίδας μας, αφορά την Οικουμένη».
Ανασκαφή Βασιλικού Γυμνασίου στην αρχαία Μίεζα
Το Βασιλικό Γυμνάσιο, που βρίσκεται κοντά στη σημερινή Νάουσα, αποτελεί ένα από τα κορυφαία μνημεία της μακεδονικής αρχαιότητας. Χρονολογείται στα μέσα του 4ου αι. π.Χ., στην περίοδο του Φιλίππου Β΄. Τα νεότερα ανασκαφικά δεδομένα ενισχύουν την ταύτισή του με το Γυμνάσιο όπου, σύμφωνα με την επιστημονική άποψη, ο Αριστοτέλης ανέλαβε την εκπαίδευση του νεαρού Μεγάλου Αλεξάνδρου και άλλων βασιλόπαιδων. Η ανασκαφική έρευνα, η οποία ξεκίνησε το 2024 υπό τη διεύθυνση της επίτιμης εφόρου αρχαιοτήτων Δρ. Αγγελικής Κοτταρίδη, στο πλαίσιο Προγραμματικής Σύμβασης μεταξύ του Υπουργείου Πολιτισμού και του Δήμου Νάουσας, εκτείνεται σε περίπου 30 στρέμματα. Έχουν αποκαλυφθεί τμήματα της παλαίστρας, του σταδίου, στοές, αίθουσες διδασκαλίας και υδροδοτικά έργα. Το ξυστό, μια στεγασμένη στοά περίπου 200 μέτρων, είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό, ενώ έχουν βρεθεί, μεταξύ άλλων, τέσσερις γραφίδες, κεραμική, νομίσματα και αρχιτεκτονικά μέλη.
Η φετινή έρευνα εστιάζει στην ανατολική πτέρυγα του ενιαίου συγκροτήματος, που περιλαμβάνει την παλαίστρα και το «Διδασκαλείο», όπου έχουν εντοπιστεί αίθουσες διαλέξεων με πέτρινα θρανία. Αυτή η περιοχή είναι ζωτικής σημασίας για την κατανόηση της διαμόρφωσης και των λειτουργιών του Γυμνασίου. Παρά την εκτεταμένη αποδόμηση των κτιρίων από τους Ρωμαίους μετά τη δεύτερη μάχη της Πύδνας (148 π.Χ.), έχουν διασωθεί σημαντικά αρχιτεκτονικά κατάλοιπα. Αυτά περιλαμβάνουν τοίχους με εξαιρετικής ποιότητας κονιάματα και αρχαία δάπεδα, που διατηρούνται κάτω από στρώματα καταστροφής και ιχνή πυρκαγιάς. Ιδιαίτερα σημαντικό εύρημα είναι το μεγάλο τριμερές συγκρότημα, έκτασης άνω των 160 τ.μ., στο «Διδασκαλείο». Αυτό αποτελείται από έναν κεντρικό προθάλαμο και δύο ανδρώνες (αίθουσες συμποσίων). Και στις δύο αίθουσες σώζονται ψηφιδωτά δάπεδα, ενώ τα υπερυψωμένα βάθρα για τα ανάκλιντρα επιβεβαιώνουν τη χρήση τους ως χώρων συμποσίων. Κάθε ανδρώνας διέθετε δέκα ανάκλιντρα, επιτρέποντας τη φιλοξενία τουλάχιστον 20 συνδαιτημόνων. Η ποιότητα και η τεχνική των δαπέδων παρουσιάζουν εντυπωσιακές ομοιότητες με αυτά του ανακτόρου των Αιγών. Στην περιοχή της παλαίστρας αποκαλύφθηκαν επίσης τμήματα ιωνικής ζωφόρου, ιωνικός αμφιπεσσοκίονας και κιονόκρανο. Ιδιαίτερης αξίας είναι ένα τμήμα γωνιακού δωρικού επιστυλίου περιστυλίου, το οποίο αναμένεται να συμβάλει στην ακριβέστερη αρχιτεκτονική αποκατάσταση της παλαίστρας. Τα νέα ευρήματα φωτίζουν τη μνημειακότητα, την αρχιτεκτονική και τις λειτουργίες του Βασιλικού Γυμνασίου της Μίεζας, ενός χώρου με καθοριστικό ρόλο στην εκπαίδευση και προετοιμασία των νεαρών Μακεδόνων.
Οθωμανικά μνημεία στη Βέροια
Το Τέμενος Ορτά, ένα από τα σημαντικότερα και αρχαιότερα σωζόμενα οθωμανικά μνημεία της Βέροιας, αποτελεί ένα από τα πρώιμα τεμένη που διατηρούνται στον ελλαδικό χώρο. Χρονολογείται στα τέλη του 15ου αιώνα, περίπου το 1490–1491, και βρίσκεται στο ιστορικό κέντρο της πόλης, στη συμβολή των οδών Λεωνίδου και Θεμιστοκλέους. Η ονομασία «Ορτά», που σημαίνει «κεντρικό», παραπέμπει στη θέση του, ενώ η αναφορά του Τούρκου περιηγητή Εβλιγιά Τσελεμπή τον 17ο αιώνα, στον εντυπωσιακό μολυβδόφυτο τρούλο του, προσδίδει ιδιαίτερη ιστορική αξία. Το κύριο έργο αποκατάστασης και ανάδειξης, προϋπολογισμού 450.000 ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, υλοποιήθηκε από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ημαθίας. Οι εργασίες κάλυψαν την αντιμετώπιση σοβαρών προβλημάτων στατικής επάρκειας, την αποκατάσταση του θόλου, των αρχικών ανοιγμάτων και του δαπέδου, τη συντήρηση των κονιαμάτων και του ζωγραφικού διάκοσμου, καθώς και την αποκατάσταση του μιναρέ. Η αποκατάσταση του μνημείου αναδεικνύει ένα σημαντικό τεκμήριο της πρώιμης οθωμανικής αρχιτεκτονικής και ένα πολύτιμο στοιχείο της πολυδιάστατης ιστορικής και αρχιτεκτονικής κληρονομιάς της Βέροιας.
Το Δίδυμο οθωμανικό λουτρό, γνωστό και ως «Τουζτσί χαμάμ» (Λουτρό του Αλατά), χρονολογείται στα τέλη του 15ου αιώνα και συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα και καλύτερα σωζόμενα οθωμανικά μνημεία της πόλης. Βρίσκεται στη συνοικία Κυριώτισσα και αποτελείται από δύο συμμετρικά, αυτόνομα τμήματα, ανδρικό και γυναικείο, με πλήρη διαρρύθμιση των χώρων ενός δημόσιου χαμάμ. Ιδιαίτερη αξία παρουσιάζουν οι τοιχογραφίες του ανδρικού τμήματος, με σκηνές κυνηγιού και απεικονίσεις εξωτικών ζώων, όπως ελέφαντας και καμηλοπάρδαλη, ένας σπάνιος εικονογραφικός διάκοσμος για οθωμανικό λουτρό. Το μνημείο, το οποίο αναφέρεται από τον Εβλιγιά Τσελεμπή τον 17ο αιώνα, παρέμεινε σε λειτουργία έως το 1930. Το έργο αποκατάστασης και ανάδειξης, προϋπολογισμού 1.020.000 ευρώ από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης του Υπουργείου Πολιτισμού, διασώζει ένα σημαντικό τεκμήριο της οθωμανικής περιόδου στην ιστορία και αρχιτεκτονική της Βέροιας και συμβάλλει στην επανένταξή του στη σύγχρονη πολιτιστική ζωή της πόλης.
Στην τελετή απόδοσης των μνημείων στη Βέροια παρέστησαν ο Υφυπουργός Ανάπτυξης Λάζαρος Τσαβδαρίδης, η βουλευτής Ημαθίας Στέλλα Αραμπατζή, ο Δήμαρχος Νάουσας Νίκος Κουτσογιάννης, ο Δήμαρχος Βέροιας Κωνσταντίνος Βοργιαζίδης, η Γενική Γραμματέας Πολιτισμού Ολυμπία Βικάτου, η Έφορος Αρχαιοτήτων Ημαθίας Γεωργία Στρατούλη και η επίτιμη έφορος αρχαιοτήτων Δρ. Αγγελική Κοτταρίδη.
