Η Μαγευτική Συνάντηση του «Ορφέα» του Μοντεβέρντι με τον Εικαστικό Κόσμο του Ουίλλιαμ Κέντριτζ στην Εθνική Λυρική Σκηνή

Η Εθνική Λυρική Σκηνή ετοιμάζεται να παρουσιάσει για πρώτη φορά στην ιστορία της τον Ορφέα του Κλάουντιο Μοντεβέρντι, σε μια νέα, καθηλωτική σκηνοθεσία του παγκοσμίου φήμης εικαστικού καλλιτέχνη Ουίλλιαμ Κέντριτζ. Η παράσταση, με ενορχήστρωση για σύγχρονα όργανα από τον Νίκο Μιούλυ, αποτελεί μια μεγάλη διεθνή συμπαραγωγή της ΕΛΣ με το βρετανικό Φεστιβάλ του Γκλάιντμπορν και τη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης. Ο Ορφέας θα εγκαινιάσει τη σεζόν 2026/27, με παραστάσεις από τις 30 Οκτωβρίου έως και τις 14 Νοεμβρίου 2026, στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος. Τη μουσική διεύθυνση υπογράφει ο Κωνσταντίνος Τερζάκης. Η παραγωγή υλοποιείται με την πολύτιμη στήριξη της δωρεάς του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ), που ενισχύει την καλλιτεχνική εξωστρέφεια της ΕΛΣ.

Η πρεμιέρα της παραγωγής τον περασμένο Ιούνιο στο Φεστιβάλ του Γκλάιντμπορν γνώρισε διθυραμβικές κριτικές και θερμή υποδοχή από το κοινό. Η εφημερίδα The Guardian μίλησε για την «εκρηκτική δημιουργικότητα» του Ουίλλιαμ Κέντριτζ, η οποία «ζωντανεύει» τη μουσική του Μοντεβέρντι μέσα από την εντυπωσιακή σκηνοθετική και εικαστική του προσέγγιση. Ο Observer, από την πλευρά του, χαρακτήρισε την εικαστική γλώσσα του καλλιτέχνη ως «πλούσια, τολμηρή, αντιπαραθετική και εμμονική», τονίζοντας ότι ο Κέντριτζ «καταπιάνεται με όλη του τη δύναμη με το αριστούργημα του Μοντεβέρντι».

Η τολμηρή προσέγγιση του Κέντριτζ βρίσκει απόλυτη αντιστοιχία στη ριζοσπαστική φύση του ίδιου του έργου. Ο Ορφέας του Κλάουντιο Μοντεβέρντι, που πρωτοπαρουσιάστηκε το 1607 στη Μάντοβα, θεωρείται ορόσημο στην ιστορία της μουσικής και σηματοδοτεί τη γέννηση της όπερας ως ολοκληρωμένης δραματικής τέχνης. Αν και όχι η πρώτη όπερα που γράφτηκε, κατέχει εξέχουσα θέση στη δυτική μουσική ιστορία, ως σημείο σύγκλισης της ύστερης Αναγέννησης και του πρώιμου Μπαρόκ. Ο Μοντεβέρντι, με το λιμπρέτο του Αλεσσάντρο Στρίτζο, δημιουργεί ένα πρωτοποριακό έργο όπου ο λόγος, η μουσική και η δράση συνδέονται αρρήκτως, επιτυγχάνοντας πρωτοφανή εκφραστική πυκνότητα. Μέσα από τα ρετσιτατίβι, τις άριες, τα χορωδιακά και τα ορχηστρικά μέρη, ο συνθέτης πλάθει ένα μουσικό σύμπαν όπου λόγος και μουσική λειτουργούν αδιαχώριστα, υπηρετώντας την ιστορία με μοναδική αμεσότητα. Η εμβληματική άρια «Possente spirto» αποτυπώνει τη δύναμη της μουσικής ως μέσου πειθούς και συγκίνησης, αναδεικνύοντας την τεχνική και εκφραστική δεξιοτεχνία του πρωταγωνιστή.

Στην καρδιά του έργου βρίσκεται ο αιώνιος μύθος του Ορφέα, μια ιστορία για τον έρωτα, την απώλεια και την ανυπέρβλητη δύναμη της τέχνης απέναντι στον θάνατο. Η πλοκή ξεκινά με τη χαρά του γάμου του Ορφέα και της Ευρυδίκης στη Θράκη, που διακόπτεται βίαια από την είδηση του ξαφνικού θανάτου της Ευρυδίκης. Ο Ορφέας, αρνούμενος να δεχθεί την απώλεια, κατεβαίνει στον Άδη για να διεκδικήσει την αγαπημένη του. Στις πύλες του Κάτω Κόσμου, η μουσική του γίνεται το απόλυτο όπλο: αποκοιμίζει τον Χάροντα και πείθει τις θεότητες του Άδη να επιστρέψουν την Ευρυδίκη. Ο Πλούτωνας υποχωρεί, θέτοντας όμως τον όρο να μην γυρίσει πίσω ο Ορφέας. Η αμφιβολία και ο φόβος τον οδηγούν να γυρίσει το βλέμμα του, χάνοντας την Ευρυδίκη για πάντα. Η απελπισία του στη Θράκη σπάει μόνο με την εμφάνιση του Απόλλωνα, που τον καλεί να ανέλθει στους ουρανούς.

Η παράσταση διερευνά τις δύο διαφορετικές εκδοχές του φινάλε: τον διαμελισμό του Ορφέα από τις Βάκχες ή την άνοδό του στους ουρανούς με τον Απόλλωνα. Ο Κέντριτζ συνδυάζει και τις δύο, δημιουργώντας μια παράδοξη συνύπαρξη καθόδου και ανόδου, μετατρέποντας το τέλος σε στοχασμό πάνω στον θάνατο, την απώλεια και την αθανασία.

Ο Ορφέας δεν είναι μόνο μια ιστορία απώλειας και έρωτα, αλλά κυρίως μια ωδή στη δύναμη της τέχνης. Ο Ορφέας, ως καλλιτέχνης, επιχειρεί να υπερβεί τα ανθρώπινα όρια μέσω της μουσικής του, το μοναδικό του όπλο απέναντι στον θάνατο. Η ίδια η όπερα εγκαινιάζεται με την αλληγορική μορφή της Μουσικής, προσωποποίηση της τέχνης που κινεί τα πάντα. Αυτή η σχέση μουσικής, εικόνας και δημιουργικής δύναμης βρίσκεται στο επίκεντρο της σκηνοθεσίας του Κέντριτζ, ο οποίος προσεγγίζει τον Ορφέα ως έργο ανοιχτό σε νέες αναγνώσεις. Ο μύθος γίνεται έμπνευση για ένα πολυεπίπεδο εικαστικό σύμπαν όπου μνήμη, δημιουργία, απώλεια και χρόνος συνυπάρχουν, δημιουργώντας μια σκηνική γλώσσα σε διαρκή κίνηση μέσω ζωντανής δράσης, σχεδίων, κινούμενης εικόνας, βιντεοπροβολών και σκηνογραφίας. Η ποιητική εκδοχή του μύθου από τον Ράινερ Μαρία Ρίλκε αποτελεί σημαντικό σημείο αναφοράς. Η παράσταση, εμπνευσμένη από τον κόσμο του Ρίλκε, τοποθετεί τη δράση γύρω στο 1910, όπου ο αρχαίος μύθος συναντά τη νεότερη ιστορία. Όπως σημειώνει ο ίδιος ο Κέντριτζ, «ένα από τα ενδιαφέροντα στοιχεία στη σκηνοθεσία του Ορφέα είναι η ανοιχτότητα που μας δίνει η μουσική του Μοντεβέρντι – τόσο στη σχηματική μορφή του τρόπου με τον οποίο είναι δομημένες οι σκηνές όσο και στον μη νατουραλισμό του λιμπρέτου και ολόκληρης της όπερας».

Σε αυτό το διαρκώς μεταβαλλόμενο εικαστικό σύμπαν, η τεχνική του Κέντριτζ για σχέδιο με κάρβουνο καθορίζει τη δραματουργία. Τα σχέδια γεννιούνται, τροποποιούνται, σβήνονται και μετασχηματίζονται, αντικατοπτρίζοντας την επιθυμία του Ορφέα να επιστρέψει στον χρόνο. Η συνεχής μεταμόρφωση του σκηνικού κόσμου επιτρέπει στη δράση να ταξιδεύει από τη Θράκη στον Άδη, από τον αρχαίο μύθο στον σύγχρονο κόσμο, χωρίς να εγκλωβίζεται σε μια συγκεκριμένη ιστορική αναπαράσταση. Όπως το σχέδιο δεν μπορεί να επιστρέψει στην αρχική λευκή σελίδα, έτσι και ο Ορφέας δεν μπορεί να αναιρέσει την απώλεια. Το παρελθόν παραμένει ζωντανό, ακόμη και όταν η εικόνα έχει σβηστεί. Όπως περιγράφει ο Κέντριτζ, η ουσία του έργου είναι «ο φόβος του θανάτου, το αναπόδραστο του θανάτου, και η ολοκληρωτική επιθυμία μας να αναιρέσουμε μια συμφορά που έχει συμβεί».

Ο Ουίλλιαμ Κέντριτζ, γεννημένος το 1955 στο Γιοχάννεσμπουργκ, αναγνωρίζεται παγκοσμίως ως ένας από τους σημαντικότερους και πολυδιάστατους σύγχρονους εικαστικούς καλλιτέχνες. Η δουλειά του εκτείνεται στην οπτικοακουστική τέχνη, την όπερα και το θέατρο. Με σπουδές πολιτικών επιστημών, αφρικανικών σπουδών, τέχνης και θεάτρου, συνδυάζει σχέδιο, συγγραφή, φιλμ, περφόρμανς, μουσική και θέατρο, αντλώντας επιρροές από την πολιτική, την επιστήμη, τη λογοτεχνία και την ιστορία. Η διεθνής του αναγνώριση ξεκίνησε τη δεκαετία του 1990 με τη σειρά Drawings for Projection, κινούμενες εικόνες που δημιουργούνταν με τη μέθοδο του σχεδίου, σβησίματος και ξανασχεδιασμού. Τα έργα αυτά, που θίγουν ζητήματα όπως το απαρτχάιντ, την αποικιοκρατία, τη μνήμη και τη συνενοχή, εδραίωσαν τη χαρακτηριστική του σύνδεση σχεδίου, κινηματογράφου και περφόρμανς. Έχει σκηνοθετήσει εμβληματικές παραγωγές όπερας, όπως ο Μαγικός Αυλός, ο Βότσεκ και η Λούλου, που έχουν παρουσιαστεί σε κορυφαία θέατρα παγκοσμίως. Το έργο του έχει εκτεθεί σε σημαντικά μουσεία και διοργανώσεις, ενώ έχει συμμετάσχει στην documenta και τις Μπιενάλε της Βενετίας.

Η ιδέα της διαρκούς μεταμόρφωσης επεκτείνεται στον σκηνικό χώρο, σχεδιασμένο από τη Σαμπίν Τώυνισσεν. Ο χώρος μετατρέπεται σε εργαστήριο καλλιτέχνη, όπου αντικείμενα όπως σκάλες, καρέκλες, τετράδια και μεγάφωνα συνυπάρχουν με τις προβολές των σχεδίων του Κέντριτζ. Η χορογραφία του Γκρέγκορυ Μακόμα προσθέτει ένα επιπλέον επίπεδο πολυμεσικής αφήγησης, όπου η κίνηση λειτουργεί ως τρόπος α kể.

Τη δημιουργική ομάδα συμπληρώνουν η Γκρέτα Χόιρις στα κοστούμια, ο Ουρς Σαίνεμπαουμ στους φωτισμούς και ο Γιάνους Φουσέ στο βίντεο. Την Ορχήστρα της Εθνικής Λυρικής Σκηνής διευθύνει ο Κωνσταντίνος Τερζάκης, στην έβδομη συνεργασία του με την ΕΛΣ. Τη Χορωδία της ΕΛΣ έχει προετοιμάσει ο Αγαθάγγελος Γεωργακάτος.

Την ενορχήστρωση του έργου για σύγχρονα όργανα υπογράφει ο Αμερικανός συνθέτης Νίκο Μιούλυ. Η ενορχήστρωση αυτή, που παρουσιάστηκε πρώτη φορά το 2023 στην Όπερα Σάντα Φε, θα χρησιμοποιηθεί και στη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης. Ο Μιούλυ έχει λάβει σημαντικές αναθέσεις από κορυφαίους μουσικούς οργανισμούς και έχει συνεργαστεί με διακεκριμένους καλλιτέχνες.

Για τον Ορφέα, η Εθνική Λυρική Σκηνή συγκεντρώνει ένα εξαιρετικό καστ Ελλήνων πρωταγωνιστών. Τον Ορφέα θα ερμηνεύσει ο τενόρος Χρήστος Κεχρής. Τους ρόλους της Μουσικής και της Ευρυδίκης θα αποδώσει η υψίφωνος Μαρία Κωστράκη. Η μεσόφωνος Μαίρη-Έλεν Νέζη θα ερμηνεύσει την Αγγελιαφόρο, ενώ ο βαθύφωνος Πέτρος Μαγουλάς θα ενσαρκώσει τον Πλούτωνα. Τον ρόλο του Α΄ Βοσκού / Πνεύματος αναλαμβάνει ο τενόρος Γιάννης Καλύβας.

Όπερα • Νέα παραγωγή 

Ορφέας 

Κλάουντιο Μοντεβέρντι 

Ενορχήστρωση: Νίκο Μιούλυ 

30 Οκτωβρίου, 1, 4, 6, 8, 10, 12, 14 Νοεμβρίου 2026 

Ώρα έναρξης: 19:30 (Κυριακή 1/11: 18:30, 8/11: 20:00)  

Συμπαραγωγή με το Φεστιβάλ του Γκλάιντμπορν  

και τη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης 

Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος Εθνικής Λυρικής Σκηνής – ΚΠΙΣΝ 

Μουσική διεύθυνση: Κωνσταντίνος Τερζάκης 

Σκηνοθεσία: Ουίλλιαμ Κέντριτζ 

Σκηνικά: Σαμπίν Τώυνισσεν 

Κοστούμια: Γκρέτα Χόιρις 

Χορογραφία: Γκρέγκορυ Μακόμα 

Φωτισμοί: Ουρς Σαίνεμπαουμ 

Βίντεο: Γιάνους Φουσέ 

Διεύθυνση χορωδίας: Αγαθάγγελος Γεωργακάτος 

Ορφεύς: Χρήστος Κεχρής 

Μουσική / Ευρυδίκη: Μαρία Κωστράκη 

Αγγελιαφόρος: Μαίρη-Έλεν Νέζη 

Πλούτωνας: Πέτρος Μαγουλάς 

Α΄ Βοσκός / Πνεύμα: Γιάννης Καλύβας 

Με Μονωδούς, την Ορχήστρα και τη Χορωδία της Εθνικής Λυρικής Σκηνής 

Τιμές εισιτηρίων: 15€, 20€, 35€, 40€, 55€, 65€, 70€, 100€ 

Φοιτητικό, παιδικό: 15€ | Περιορισμένης ορατότητας: 10€ 

Προπώληση: Ταμεία ΕΛΣ – ΚΠΙΣΝ (καθημερινά 9:00-21:00 | Τηλ: 2130885700) & ticketservices.gr 

Η Εθνική Λυρική Σκηνή επιχορηγείται από το Υπουργείο Πολιτισμού 

Μεγάλος Χορηγός: ΔΕΗ 

Μέγας Δωρητής ΕΛΣ & Δωρητής παράστασης: Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ)