Η Ελλάδα αντιμετωπίζει δημογραφική κατάρρευση: Οι γεννήσεις μειώνονται δραματικά

Το δημογραφικό μέλλον της Ελλάδας διαγράφεται ανησυχητικό, καθώς η πλειονότητα των περιοχών της χώρας καταγράφει περισσότερους θανάτους από γεννήσεις, ωθώντας την Ελλάδα σε πορεία δημογραφικής συρρίκνωσης, που έχει ξεκινήσει εδώ και δεκαετίες.

Πρόκειται για ένα εφιαλτικό σενάριο που απειλεί μακροπρόθεσμα την ίδια την ύπαρξη της χώρας, ενώ ταυτόχρονα επιβαρύνει σημαντικά το συνταξιοδοτικό σύστημα, το οποίο στερείται συνεχώς νέων εργαζομένων για την κάλυψη των ασφαλιστικών εισφορών.

Ενδεικτικά, στο οκτάμηνο Ιανουαρίου – Αυγούστου καταγράφηκαν 43.339 γεννήσεις, ενώ κατά το έτος 2025 οι γεννήσεις ανέρχονταν σε 66.532. Η τάση δείχνει ότι οι φετινές γεννήσεις θα κυμανθούν στο ίδιο ή και χαμηλότερο επίπεδο από πέρυσι.

Αυτή η συνεχιζόμενη πτώση των γεννήσεων είναι εμφανής και από τα προηγούμενα έτη: το 2021 οι γεννήσεις ήταν 86.390, το 2022 μειώθηκαν σε 77.106, το 2023 σε 72.244 και το 2024 υποχώρησαν περαιτέρω στις 69.675 γεννήσεις.

Σύμφωνα με τον καθηγητή Δημογραφίας και Διευθυντή ερευνών του Ινστιτούτου Δημογραφικών Μελετών ΙΔΕΜ, Βύρωνα Κοτζαμάνη, η γεννητικότητα έχει υποστεί σημαντικές αλλαγές μετά το 1950. Οι γεννήσεις, που κατά μέσο όρο ανέρχονταν σε 148 χιλιάδες την περίοδο 1979-1980, περιορίστηκαν στις 67 χιλιάδες το 2024-25. Παράλληλα, η μέση ηλικία απόκτησης παιδιού αυξήθηκε κατά περίπου έξι έτη, από 26,2 στα 32,2 έτη.

Διαχρονικά, μοναδική εξαίρεση στην πτωτική πορεία σημειώθηκε την περίοδο 2003-2009, όπου παρατηρήθηκε μια μικρή αύξηση των γεννήσεων, κυρίως λόγω της μαζικής εισόδου αλλοδαπών στη χώρα μετά το 1990.

Αναλυτικότερα, από 2.200 παιδιά ανά 1.000 γυναίκες την περίοδο 1979-1980, καταγράφεται μείωση στα 1.240 το 2024-2025.

Την ίδια περίοδο, η αύξηση των θανάτων οδηγεί σε συρρίκνωση του φυσικού ισοζυγίου, το οποίο γίνεται αρνητικό μετά το 2010.

Έτσι, ενώ την περίοδο 1971-1980 υπήρχε πλεόνασμα 638 χιλιάδων γεννήσεων, την επόμενη δεκαετία το πλεόνασμα περιορίστηκε στις 276 χιλιάδες και την μεθεπόμενη μόλις στις 22 χιλιάδες.

Τη δεκαετία 2011-2020, οι θάνατοι υπερτερούσαν των γεννήσεων κατά 267 χιλιάδες, ενώ μόνο την τελευταία πενταετία (2021-2025), καταγράφηκαν 290 χιλιάδες περισσότεροι θάνατοι.

Στην πτώση των γεννήσεων, από 117,7 χιλιάδες την διετία 2008-2009, σε 66,7 χιλιάδες το 2024-2025, συνέβαλε και η μείωση του αριθμού των γυναικών ηλικίας 25-44 ετών, κατά 480 χιλιάδες, ήτοι 28%.

Αυτό το στοιχείο είναι αποτέλεσμα των λιγότερων γεννήσεων που πραγματοποιούνται από το 1980 και μετά. Επιπλέον, αρνητικό ρόλο έπαιξε και το μεταναστευτικό ισοζύγιο στις ίδιες ηλικίες από το 2010 και μετά.

Οι Νομοί που αντιστέκονται

Ωστόσο, υπάρχουν περιοχές της Ελλάδας όπου οι γεννήσεις υπερτερούν των θανάτων. Πρόκειται για τα Δωδεκάνησα, την Ξάνθη, τα Χανιά, το Ρέθυμνο και το Ηράκλειο Κρήτης, οι οποίες την περίοδο 2009-2024 παρουσίασαν αύξηση του πληθυσμού.

Το ΙΔΕΜ αποδίδει αυτή την εξέλιξη στο γεγονός ότι σε αυτές τις περιοχές, κατέστη εφικτό για τους νέους πολίτες να παραμείνουν και να εργαστούν, δημιουργώντας οικογένειες και συμβάλλοντας στην αύξηση των γεννήσεων, αντισταθμίζοντας έτσι τη φυσική μείωση του πληθυσμού.

Αυτό οφείλεται στις ευκαιρίες απασχόλησης, οι οποίες όχι μόνο συγκρατούν τον τοπικό πληθυσμό, αλλά προσελκύουν και άτομα από άλλες περιοχές.

Οι Νομοί που αδειάζουν

Αντίθετα, σύμφωνα με την ανάλυση του ΙΔΕΜ, το 2024 σε σχέση με το 2009, οι γεννήσεις μειώθηκαν κατά 42%, από 117,44 χιλιάδες σε 68,31 χιλιάδες στο σύνολο της χώρας. Σε έξι Νομούς της ηπειρωτικής Ελλάδας, συγκεκριμένα στη Θεσπρωτία, τα Γρεβενά, τη Φθιώτιδα, την Κοζάνη, την Ευρυτανία και τη Φλώρινα, η μείωση ξεπέρασε το 50%.

Σε άλλους 10 Νομούς, η μείωση κυμάνθηκε από 45-50%, ενώ σε έξι νησιώτικους Νομούς ήταν μικρότερη του 30%. Σε δύο από αυτούς -τις Κυκλάδες και τη Ζάκυνθο-, η μείωση ήταν ακόμη μικρότερη του 15%.