Ελλάδα στο Συμβούλιο Εσωτερικών Υποθέσεων: Δύο Κρίσιμες Προτάσεις για Μεταναστευτικές Κρίσεις και Επιστροφές

Στο Συμβούλιο Εσωτερικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ελλάδα παρουσιάζει σήμερα, Πέμπτη (1/10), δύο καινοτόμες προτάσεις με στόχο τη διαμόρφωση ενός νέου ευρωπαϊκού πλαισίου για τη διαχείριση των μεταναστευτικών κρίσεων και την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των διαδικασιών επιστροφής, όπως αναφέρει το enikos.gr.

Η κεντρική ιδέα της ελληνικής παρέμβασης αφορά την πρόταση του Υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνου Πλεύρη, για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού έκτακτης διαχείρισης μεταναστευτικών ροών, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις εργαλειοποίησης του μεταναστευτικού και υβριδικών απειλών στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ.

Παράλληλα, η Αθήνα επιδιώκει, σε συνεργασία με άλλα κράτη-μέλη, την προώθηση ενός λειτουργικού μοντέλου Return Hubs σε τρίτες χώρες. Στόχος είναι η πραγματοποίηση επιστροφών προσώπων των οποίων οι αιτήσεις διεθνούς προστασίας έχουν απορριφθεί, υπό συγκεκριμένους κανόνες, με νομικές εγγυήσεις και μηχανισμούς εποπτείας.

Η Πρόταση Πλεύρη για τη Διαχείριση Μαζικών Ροών

Η ελληνική πρόταση για έναν ευρωπαϊκό μηχανισμό έκτακτης ανάγκης πηγάζει από τη διαπίστωση ότι οι μαζικές και αιφνίδιες μεταναστευτικές ροές, συχνά συνδεδεμένες με εργαλειοποίηση από τρίτες χώρες, δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αποκλειστικά με τα υφιστάμενα εργαλεία του ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου και μετανάστευσης.

Ο κ. Θάνος Πλεύρης προτείνει τη δημιουργία ενός πλαισίου που θα επιτρέπει στην ΕΕ να ενεργοποιεί έκτακτα μέτρα σε περιόδους κρίσης, όταν στα εξωτερικά της σύνορα παρατηρούνται μαζικές και αιφνίδιες ροές, με ενδείξεις εργαλειοποίησης ή υβριδικής απειλής.

Κεντρικό στοιχείο της πρότασης είναι η θέσπιση ενός σαφώς προσδιορισμένου ευρωπαϊκού μηχανισμού, ώστε να αποφευχθεί η ανάγκη για διαφορετικές πολιτικές και νομικές αντιμετωπίσεις κάθε φορά που προκύπτει κρίση. Η Ελλάδα ζητά να καθοριστούν εκ των προτέρων οι συνθήκες ενεργοποίησης του μηχανισμού, καθώς και το εύρος των μέτρων που θα μπορούν να λαμβάνονται.

Στο πλαίσιο αυτό, αποκτά ιδιαίτερη σημασία η δυνατότητα αναστολής της διαδικασίας ασύλου σε περιπτώσεις εργαλειοποίησης και μαζικών ροών, όπως έχει περιγράψει ο υπουργός.

ΣΥΝΕΧΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ

Διαβάστε όλα τα τελευταία νέα στη ροή ειδήσεων του enikos.gr

Η ελληνική θέση τονίζει ότι ένα τέτοιο μέτρο δεν πρέπει να αποτελεί αόριστη ή μονομερή επιλογή ενός κράτους-μέλους, αλλά να εντάσσεται σε ένα ενιαίο ευρωπαϊκό πλαίσιο, με συγκεκριμένες προϋποθέσεις ενεργοποίησης και σαφείς κανόνες.

«Σε στιγμές κρίσης θα πρέπει να λαμβάνονται μέτρα εκτός του συνηθισμένου πλαισίου», έχει επισημάνει ο υπουργός, περιγράφοντας τη φιλοσοφία της ελληνικής πρωτοβουλίας.

Από την Εθνική Διαχείριση σε έναν Ευρωπαϊκό Μηχανισμό

Η Αθήνα επιδιώκει ουσιαστικά να μετατοπίσει την εστίαση από την αντιμετώπιση μεμονωμένων περιστατικών στα εξωτερικά σύνορα σε ένα μόνιμο ευρωπαϊκό εργαλείο διαχείρισης έκτακτων μεταναστευτικών κρίσεων.

Ο προτεινόμενος μηχανισμός συνδέεται με την ενίσχυση της επιτήρησης των εξωτερικών συνόρων και τη δυνατότητα λήψης έκτακτων μέτρων, όταν οι συνθήκες υπερβαίνουν τα δεδομένα μιας συνήθους μεταναστευτικής πίεσης.

Το θέμα έχει ενταχθεί στην ατζέντα του Συμβουλίου υπό την ενότητα της ενημέρωσης των κρατών-μελών για έναν ευρωπαϊκό μηχανισμό αντιμετώπισης της εργαλειοποίησης και των υβριδικών απειλών στα εξωτερικά σύνορα.

Στόχος της ελληνικής πλευράς είναι η διαμόρφωση μιας κοινής ευρωπαϊκής αντιμετώπισης, αντί για την υιοθέτηση διαφορετικών εθνικών πρακτικών απέναντι σε παρόμοιες κρίσεις.

Το Δεύτερο Σκέλος: Return Hubs σε Τρίτες Χώρες

Παράλληλα με τον μηχανισμό έκτακτης διαχείρισης, η Ελλάδα παρουσιάζει στο Συμβούλιο μια δεύτερη πρωτοβουλία που αφορά την επιστροφή προσώπων των οποίων τα αιτήματα διεθνούς προστασίας έχουν απορριφθεί.

Η Αθήνα συμμετέχει, μαζί με τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Δανία και την Αυστρία, στο λεγόμενο Core Group, το οποίο εργάζεται για τη διαμόρφωση ενός συγκεκριμένου μοντέλου συνεργασίας με τρίτες χώρες για την αποτελεσματική πραγματοποίηση επιστροφών.

Στην πρόσφατη συνάντηση των πέντε υπουργών στην Κοπεγχάγη, συμφωνήθηκαν οι βασικές αρχές του πλαισίου, ενώ έχουν ήδη ξεκινήσει τεχνικές επαφές και διαβουλεύσεις για την υλοποίησή του.

Η λογική των Return Hubs είναι η δημιουργία ενός μηχανισμού μέσω του οποίου θα μπορούν να πραγματοποιούνται επιστροφές σε ασφαλή τρίτη χώρα, υπό τις προϋποθέσεις που θα ορίζει το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο.

Δεν Αφορούν Κατ’ Ανάγκη Κλειστά Κέντρα

Ο κ. Θάνος Πλεύρης έχει διευκρινίσει ότι ο όρος «Return Hub» δεν παραπέμπει υποχρεωτικά σε κλειστή δομή κράτησης.

Όπως έχει εξηγήσει, ο στόχος δεν είναι η δημιουργία ενός συστήματος όπου κάθε πρόσωπο του οποίου απορρίπτεται η αίτηση ασύλου θα μεταφέρεται αυτομάτως σε κλειστή εγκατάσταση σε τρίτη χώρα.

Το μοντέλο που εξετάζεται αφορά ένα ευρύτερο πλαίσιο συνεργασίας για τις επιστροφές, είτε προς τη χώρα καταγωγής είτε προς τρίτη χώρα εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εφόσον πληρούνται οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις.

Αυτή η διάκριση θεωρείται κρίσιμη για την επόμενη φάση των διαπραγματεύσεων, καθώς το ζητούμενο είναι ο ακριβής καθορισμός τόσο του καθεστώτος των προσώπων που θα επιστρέφονται όσο και των υποχρεώσεων της τρίτης χώρας υποδοχής.

Στόχος Ο Πρώτος Κόμβος στην Αφρική το 2027

Η Ελλάδα έχει θέσει έναν συγκεκριμένο πολιτικό στόχο: τη λειτουργία του πρώτου Return Hub στην Αφρική κατά τη διάρκεια της ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, στο δεύτερο εξάμηνο του 2027.

Για να επιτευχθεί αυτό, είναι απαραίτητο μέχρι τότε να έχουν ολοκληρωθεί οι διαπραγματεύσεις με τρίτη χώρα, να έχουν προσδιοριστεί οι νομικές προϋποθέσεις και να έχουν συμφωνηθεί οι διαδικασίες εφαρμογής και εποπτείας.

Με αυτόν τον τρόπο, η Αθήνα επιδιώκει να μετατρέψει τη συζήτηση για τις επιστροφές από ένα γενικό πολιτικό αίτημα σε ένα συγκεκριμένο επιχειρησιακό μοντέλο συνεργασίας με τρίτες χώρες.

Ο Ρόλος των Διεθνών Οργανισμών

Θεωρείται κρίσιμη η συμμετοχή διεθνών οργανισμών στη διαμόρφωση του νέου πλαισίου.

Στο περιθώριο του Συμβουλίου Εσωτερικών Υποθέσεων, αναμένεται συνάντηση του Core Group με εκπροσώπους διεθνών οργανισμών, με αντικείμενο τις διαδικασίες παρακολούθησης, τις εγγυήσεις και τους μηχανισμούς που θα συνοδεύουν κάθε συμφωνία με τρίτη χώρα.

Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι η εμπλοκή διεθνών οργανισμών μπορεί να προσφέρει τεχνογνωσία και παρουσία στο πεδίο, χωρίς όμως να μεταβιβάζει σε αυτούς την πολιτική και θεσμική ευθύνη των κρατών που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία.

«Προφανώς, δεν πρόκειται να μεταθέσουμε αυτή την ευθύνη αλλού. Θέλουμε να αξιοποιήσουμε την τεχνογνωσία και την παρουσία διεθνών οργανισμών, αλλά η ευθύνη βαρύνει από κοινού τις πέντε χώρες», έχει δηλώσει χαρακτηριστικά ο κ. Πλεύρης.

Το Επόμενο Βήμα

Το στοίχημα για την ελληνική πλευρά είναι πλέον η μετάβαση από τις πολιτικές εξαγγελίες σε συγκεκριμένες ευρωπαϊκές αποφάσεις και συμφωνίες.

Στην περίπτωση του μηχανισμού έκτακτης διαχείρισης, το ζητούμενο είναι ο σαφής καθορισμός των προϋποθέσεων που θα χαρακτηρίζουν μια κατάσταση ως κρίση εργαλειοποίησης ή υβριδικής απειλής, καθώς και τα έκτακτα μέτρα που θα μπορούν να ενεργοποιούνται.

Στην περίπτωση των Return Hubs, η επόμενη φάση αφορά την επιλογή και τη συνεργασία με τρίτες χώρες, το νομικό καθεστώς των επιστροφών, τις εγγυήσεις για τα δικαιώματα των επιστρεφόμενων προσώπων και τους μηχανισμούς εποπτείας.

Με αυτές τις δύο πρωτοβουλίες, η Αθήνα επιχειρεί να διαμορφώσει μια ευρωπαϊκή προσέγγιση που θα συνδυάζει αποτελεσματική διαχείριση έκτακτων μεταναστευτικών πιέσεων στα εξωτερικά σύνορα και αποτελεσματικότερη εφαρμογή των επιστροφών, με τους τελικούς όρους να παραμένουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης μεταξύ των κρατών-μελών και των ευρωπαϊκών θεσμών.