Η Ζωντανή Ιστορία των Μεταλλείων της Σερίφου: Μια Ψηφιακή Διάσωση από το Cycladic Identity
Το Cycladic Identity αναδεικνύει τη βιωματική ιστορία των Μεταλλείων της Σερίφου μέσω ενός έργου της Εταιρίας Φίλων Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Περιβάλλοντος «Η Σέριφος».
«Ο τόπος που μαγεύει κάθε επισκέπτη της Σερίφου βρίσκεται στα νοτιοδυτικά του νησιού, εκεί όπου η πέτρα συναντά το μοναδικό φως των Κυκλάδων και ο χρόνος έχει αφήσει ανεξίτηλα σημάδια. Σκουριασμένες σιδηροτροχιές, σιωπηλά μηχανήματα, λαξευμένες στο βουνό στοές και κτίσματα που ακόμα αντιστέκονται στους δυνατούς ανέμους, αφηγούνται μια ιστορία σκληρής εργασίας, ελπίδας, αλληλεγγύης, ανθρώπινης αντοχής και επιμονής. Τα Μεταλλεία της Σερίφου δεν αποτελούν απλώς μνημεία μιας βιομηχανικής εποχής, αλλά είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ψυχής του νησιού. Κάθε πέτρα, κάθε εγκαταλελειμμένη κατασκευή, κάθε ίχνος στο τοπίο κουβαλά μνήμες ανθρώπων που εργάστηκαν, ονειρεύτηκαν, αγωνίστηκαν και άφησαν το ανεξίτηλο αποτύπωμά τους»
Από τον πρόλογο του λευκώματος
Αφηγήσεις πρώην μεταλλωρύχων της Σερίφου, αυθεντικές μαρτυρίες ζωής από τους ίδιους και τα μέλη των οικογενειών τους, διασώζονται χάρη στο πρόγραμμα «Η ζωντανή ιστορία των μεταλλείων Σερίφου». Το έργο υλοποιήθηκε από την Εταιρία Φίλων Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Περιβάλλοντος «Η Σέριφος» και χρηματοδοτήθηκε από το Cycladic Identity του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης.
Μεταλλωρύχοι, που ξεκίνησαν να εργάζονται στις στοές από παιδική ή εφηβική ηλικία, αντιμετώπισαν τον κίνδυνο, έχασαν συντρόφους, αποκτούν πλέον φωνή. Οι συγκλονιστικές τους ιστορίες είναι πλέον προσβάσιμες στις ιστοσελίδες της Εταιρείας Φίλων Σερίφου (www.serifosfriends.gr) και του Cycladic Identity (www.cycladicidentity.gr).
Το έργο «Η ζωντανή ιστορία των μεταλλείων Σερίφου» έχει ως κύριο στόχο την καταγραφή, διατήρηση και ανάδειξη της ζωντανής, βιωματικής ιστορίας των μεταλλείων της Σερίφου, η οποία έχει διαμορφώσει καθοριστικά την ταυτότητα του νησιού. Μέσα από τις μαρτυρίες των μεταλλωρύχων και των απογόνων τους, σε συνδυασμό με ιστορικό και ιδιωτικό αρχειακό υλικό, επιδιώκεται η προστασία αυτής της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς που καθόρισε την ιστορία του νησιού, από την προϊστορική εποχή έως σήμερα.
Η εξορυκτική δραστηριότητα στη Σέριφο χρονολογείται από την 3η χιλιετία π.Χ., με τον 6ο αιώνα π.Χ. να αποτελεί περίοδο μεγάλης ακμής. Η δραστηριότητα αυτή συνεχίστηκε αδιάκοπα μέσα από τη ρωμαϊκή, την ενετική και τη νεότερη ελληνική περίοδο, έως και το οριστικό κλείσιμο των μεταλλείων το 1963. Στην πλούσια ιστορία αυτή, ξεχωριστή θέση κατέχει η Μεγάλη Απεργία της Σερίφου (1916), ένα γεγονός-ορόσημο που ανέδειξε τις εξαιρετικά σκληρές συνθήκες εργασίας των μεταλλωρύχων και οδήγησε στην καθιέρωση του 8ώρου στην Ελλάδα.
Για δεκαετίες, η βιωματική ιστορία των μεταλλείων της Σερίφου μεταβιβαζόταν κυρίως μέσω προφορικών αφηγήσεων από τους ανθρώπους που έζησαν και εργάστηκαν εκεί. Με την πάροδο του χρόνου και την παρέλευση των γενεών, κρίθηκε επιτακτική η ανάγκη καταγραφής αυτών των σπάνιων μαρτυριών πριν χαθούν οριστικά. Έτσι, με την υποστήριξη του Cycladic Identity, δημιουργήθηκε ένα ψηφιακό αρχείο που περιλαμβάνει σπάνιο αρχειακό υλικό, ιστορικά τεκμήρια, φωτογραφίες και προφορικές μαρτυρίες, το οποίο θα εμπλουτίζεται συνεχώς. Το αρχείο περιλαμβάνει 11 βίντεο (10 με τις ατομικές προφορικές μαρτυρίες μεταλλωρύχων και απογόνων τους, και ένα με ομαδικές αφηγήσεις), ένα πλούσιο λεύκωμα (σε έντυπη και ψηφιακή μορφή) με 250 φωτογραφίες, σπάνια έγγραφα και δημοσιεύματα της εποχής, καθώς και QR codes τοποθετημένα σε ιστορικά σημεία των μεταλλείων, τα οποία συνδέουν τους επισκέπτες με τις αντίστοιχες προφορικές μαρτυρίες.
Το πρόγραμμα παρουσιάστηκε με μεγάλη επιτυχία στους κατοίκους της Σερίφου σε μια εκδήλωση που περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, μια συζήτηση στρογγυλής τραπέζης με τους ίδιους τους μεταλλωρύχους, καθώς και μια συγκινητική ξενάγηση στους χώρους των μεταλλείων στο Μέγα Λιβάδι. Κατά τη διάρκεια της ξενάγησης, έγινε αναφορά στην ιστορία, τη σημερινή κατάσταση και τις προσπάθειες διάσωσης αυτών των μοναδικών μνημείων βιομηχανικής κληρονομιάς του νησιού.
Η Πρωτοβουλία Cycladic Identity
Το Cycladic Identity αποτελεί μια πρωτοβουλία του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, με κύριο στόχο την προστασία της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς των Κυκλάδων, καθώς και τη διατήρηση και ανάδειξη της μοναδικής τους ταυτότητας. Με άξονες προτεραιότητας τον Πολιτισμό, τη Βιοποικιλότητα και την Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά, η πρωτοβουλία λειτουργεί ως μια πλατφόρμα για την προσέλκυση και κατανομή πόρων σε προγράμματα που υλοποιούνται από φορείς που δραστηριοποιούνται στα νησιά. Η αξιολόγηση των προτάσεων για χρηματοδότηση πραγματοποιείται από την Επιστημονική Επιτροπή του Cycladic Identity, η οποία απαρτίζεται από τους: Δρα Δημήτρη Αθανασούλη, Διευθυντή Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, Dr Michael Boyd, Senior Research Affiliate, Science and Technology in Archaeology and Culture Research Center, The Cyprus Institute, Δημήτρη Καραβέλλα, Γενικό Διευθυντή WWF Ελλάς, και Δρα Αγγελική Κοσμοπούλου, Αρχαιολόγο, Σύμβουλο Στρατηγικής Αφήγησης και Ιδρύτρια του Story Mentor. Μέχρι σήμερα, η Πρωτοβουλία Cycladic Identity του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης έχει στηρίξει 26 προγράμματα σε 15 νησιά των Κυκλάδων, ενώ σύντομα αναμένονται οι ανακοινώσεις για 10 νέα προγράμματα.
* Κεντρική φωτογραφία θέματος: Εργάτριες κατά τη χειροδιαλογή σιδηρομεταλλεύματος στον ιμάντα μεταφοράς της σκάλας φόρτωσης του Κουταλά. (Συλλογή Αντώνη Ζ. Φραγκίσκου)
