Καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου: Αντίστροφη μέτρηση για τις υποθαλάσσιες έρευνες του GSI – Στο επίκεντρο διπλωματικές κινήσεις και οι αντιδράσεις της Άγκυρας

Το κρίσιμο έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης GSI, γνωστό ως καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου, εισέρχεται σε φάση επανεκκίνησης. Το γαλλικό ερευνητικό πλοίο «Abeille Marengo» ετοιμάζεται να αποπλεύσει από το λιμάνι του Ηρακλείου, σηματοδοτώντας την έναρξη των απαραίτητων υποθαλάσσιων ερευνών.

Η έναρξη των εργασιών συμπίπτει με μια ιδιαίτερα ευαίσθητη διπλωματική συγκυρία. Ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη παρασκηνιακές επαφές μεταξύ Παρισιού και Άγκυρας, η Αθήνα διαμηνύει ότι το έργο θα υλοποιηθεί κανονικά, βάσει των αδειοδοτήσεων που έχουν ήδη εκδοθεί από τις αρμόδιες ελληνικές και κυπριακές Αρχές.

Το γαλλικό πλοίο, που ανήκει στην εταιρεία Nexans, θα κατευθυνθεί προς τη θαλάσσια περιοχή ανατολικά της Κρήτης και της Κάσου. Εκεί, οι εργασίες είχαν διακοπεί το καλοκαίρι του 2024, ύστερα από την αντίδραση της Τουρκίας. Οι βυθομετρικές και γεωλογικές έρευνες είναι ζωτικής σημασίας προπαρασκευαστικό στάδιο, πριν από την πόντιση του υποβρύχιου καλωδίου.

Η Ελλάδα έχει ολοκληρώσει όλες τις προβλεπόμενες διαδικασίες αδειοδότησης. Η Υδρογραφική Υπηρεσία του Πολεμικού Ναυτικού, μέσω του σταθμού Ηρακλείου, εξέδωσε τη σχετική NAVTEX, ενώ αντίστοιχη ναυτική οδηγία εκδόθηκε και από την Κυπριακή Δημοκρατία. Η Τουρκία, ωστόσο, απάντησε με αντι-NAVTEX, αμφισβητώντας τη δικαιοδοσία των ελληνικών Αρχών στην περιοχή.

Το διπλωματικό παρασκήνιο και η γαλλική ρηματική διακοίνωση

Κεντρικό ρόλο στις εξελίξεις διαδραματίζει η διπλωματική παρέμβαση της Γαλλίας προς την Τουρκία. Το Παρίσι απέστειλε ρηματική διακοίνωση προς την Άγκυρα, καθώς και προς άλλες χώρες της περιοχής, όπως η Ελλάδα, η Κύπρος και η Αίγυπτος, με σκοπό την ενημέρωση για τις επερχόμενες εργασίες του ερευνητικού πλοίου.

Το ακριβές περιεχόμενο της γαλλικής διακοίνωσης παραμένει αδημοσίευτο, γεγονός που έχει προκαλέσει πολιτική αντιπαράθεση. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η επικοινωνία αυτή είχε αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα, δεν αποτελεί αίτημα άδειας προς την Τουρκία και δεν συνεπάγεται αναγνώριση δικαιωμάτων της σε θαλάσσιες περιοχές.

Ο Κυβερνητικός Εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, επανέλαβε ότι η αδειοδότηση του έργου έγινε αποκλειστικά από τις αρμόδιες ελληνικές και κυπριακές Αρχές, τονίζοντας τη διαφορά μεταξύ άδειας και ενημέρωσης. Ο υφυπουργός Εξωτερικών, Τάσος Χατζηβασιλείου, χαρακτήρισε τη ρηματική διακοίνωση ως γραπτή γνωστοποίηση για την έναρξη των εργασιών, χωρίς να αποτελεί διαδικασία αδειοδότησης από την τουρκική πλευρά.

Αντιθέτως, η αντιπολίτευση ζητά τη δημοσιοποίηση των λεπτομερειών της γαλλικής επικοινωνίας, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι δεν υπήρξαν διατυπώσεις που θα μπορούσαν να θέσουν εν αμφιβόλω την άσκηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Οι διαπραγματεύσεις Παρισιού – Άγκυρας

Σύμφωνα με την εφημερίδα «Καθημερινή», οι διπλωματικές επαφές μεταξύ Γαλλίας και Τουρκίας ήταν εντατικές έως την τελευταία στιγμή, καθώς η αρχική διατύπωση της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης φέρεται να μην ικανοποίησε την Άγκυρα.

Η εφημερίδα αναφέρει ότι οι γενικές αναφορές της Γαλλίας στην ανάγκη αποφυγής διαφορών μεταξύ των κρατών της περιοχής σχετικά με την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών δεν κρίθηκαν επαρκείς από την τουρκική πλευρά. Η Άγκυρα φέρεται να επιθυμούσε σαφέστερη διατύπωση, η οποία θα ανταποκρινόταν στις δικές της θέσεις για την Ανατολική Μεσόγειο, όπως αυτές αποτυπώνονται στο τουρκολιβυκό μνημόνιο και στην επιστολή που είχε κατατεθεί στον ΟΗΕ το 2020.

Επισημαίνεται, επίσης, ότι εξετάστηκε ακόμη και το ενδεχόμενο το γαλλικό πλοίο να πραγματοποιήσει δοκιμαστικό πλου για τη βαθμονόμηση του εξοπλισμού του, ωστόσο η συγκεκριμένη κίνηση αναβλήθηκε, προκειμένου να επιλεγεί καταλληλότερη χρονική στιγμή.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στη χρονική συγκυρία, καθώς στην Αττάλεια φιλοξενείται η Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα (COP31). Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η τουρκική ηγεσία δεν θα επιθυμούσε μια νέα ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο να επισκιάσει τη διεθνή διοργάνωση.

Στο επιχειρησιακό πεδίο, δεν καταγράφεται συγκέντρωση τουρκικών ναυτικών δυνάμεων στην περιοχή, παρά μόνο πτήσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών νοτίως της Κάσου, μια τακτική που η Άγκυρα συνηθίζει.

Η γαλλική ενημέρωση και οι αντιδράσεις της Τουρκίας

Σύμφωνα με την εφημερίδα «Τα Νέα», ενώ η ελληνική NAVTEX περιλάμβανε περισσότερες από 40 συντεταγμένες που προσδιόριζαν την πορεία του ερευνητικού πλοίου, η αρχική γραπτή ενημέρωση προς την Άγκυρα δεν περιλάμβανε αντίστοιχη αναφορά σε συντεταγμένες. Ακολούθως, σε επικαιροποιημένο ενημερωτικό, η γαλλική πλευρά φέρεται να πρόσθεσε τρεις έως τέσσερις συντεταγμένες.

Η εξέλιξη αυτή αποτέλεσε μέρος των διπλωματικών διαβουλεύσεων μεταξύ Αθήνας, Παρισιού και Άγκυρας, με στόχο τον περιορισμό του κινδύνου νέας εμπλοκής.

Η κυβέρνηση επιμένει ότι η γαλλική διακοίνωση δεν συνιστά αίτημα αδειοδότησης, αλλά ενημέρωση προς παράκτιο κράτος για λόγους ασφαλείας της ναυσιπλοΐας. Ταυτόχρονα, η Αθήνα επιδιώκει να διατηρήσει χαμηλούς τόνους, προκειμένου να μην αφήσει περιθώρια αμφισβήτησης των θέσεών της για τα κυριαρχικά δικαιώματα.

Το δημοσίευμα τονίζει ότι το παρόν χρονικό διάστημα θεωρείται ευνοϊκό για την έναρξη των εργασιών, καθώς η Τουρκία φιλοξενεί την COP31 και δεν θα επιθυμούσε μια νέα κρίση στην περιοχή να επηρεάσει τη διεθνή της εικόνα.

Η στάση της Άγκυρας και το επόμενο κρίσιμο βήμα

Από την τουρκική πλευρά, ο υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, δήλωσε καθησυχαστικός, αναφέροντας ότι «όλα είναι φυσιολογικά, όλα είναι καλά». Τουρκικές διπλωματικές πηγές είχαν προηγουμένως εκφράσει την εκτίμηση ότι το ζήτημα των NAVTEX έχει επιλυθεί, αν και οι λεπτομέρειες των συνεννοήσεων με το Παρίσι δεν έχουν δημοσιοποιηθεί.

Στην Άγκυρα εξακολουθούν να υποστηρίζουν ότι οι συγκεκριμένες θαλάσσιες περιοχές εμπίπτουν στη δική τους δικαιοδοσία. Αναφέρεται, επίσης, το προηγούμενο του καλωδίου μεταφοράς δεδομένων EMC, για το οποίο, σύμφωνα με τουρκικούς ισχυρισμούς, είχε προηγηθεί ενημέρωση και συντονισμός με τις αρμόδιες Αρχές.

Για την Αθήνα, το πρωταρχικό ζητούμενο είναι πλέον η έναρξη και η απρόσκοπτη ολοκλήρωση των ερευνών, χωρίς τη δημιουργία νέου επεισοδίου, όπως αυτό του καλοκαιριού του 2024. Η κυβέρνηση επιμένει ότι το έργο θα προχωρήσει βάσει του Διεθνούς Δικαίου και των αδειοδοτήσεων που έχουν ήδη εκδοθεί, ενώ παράλληλα παρακολουθεί στενά τις διπλωματικές κινήσεις της Τουρκίας και τις επαφές της με τη Γαλλία.