Το «Κιτ Επιβίωσης» 72 Ωρών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής: Οδηγίες, Στόχοι και η Συμβουλή του Ευθύμη Λέκκα

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μέσω των πηγών της, εξηγεί τη σημασία της ετοιμότητας των πολιτών για την κάλυψη των βασικών τους αναγκών για τουλάχιστον 72 ώρες σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, καθώς και τον ρόλο του «κιτ επιβίωσης» (σακίδιο έκτακτης ανάγκης). Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές αποσκοπούν στην εμβάθυνση της κουλτούρας ετοιμότητας σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή κοινωνία.

Η Ουσιαστική Αλλαγή στην Προσέγγιση

Όπως τονίζεται, η κύρια καινοτομία έγκειται «στη μετάβαση από τον στρατηγικό σχεδιασμό στην καθημερινή εφαρμογή, με απώτερο στόχο τη δημιουργία μιας κοινής κουλτούρας ετοιμότητας σε όλη την ευρωπαϊκή κοινωνία».

Οι επικαιροποιημένες κατευθυντήριες γραμμές, που παρουσιάστηκαν στις 3 Νοεμβρίου 2026 από την Επίτροπο Ισότητας, Ετοιμότητας και Διαχείρισης Κρίσεων Hadja Lahbib στο Ευρωπαϊκό Φόρουμ Πολιτικής Προστασίας, αποτελούν την υλοποίηση των προτεινόμενων δράσεων της Στρατηγικής Ετοιμότητας της ΕΕ του Μαρτίου 2025. Η Επιτροπή, ανταποκρινόμενη στη δέσμευσή της, προχωρά στο επόμενο βήμα, εξειδικεύοντας τις απαιτούμενες δράσεις για τη συστηματική ενίσχυση της ετοιμότητας των πολιτών σε όλα τα κράτη μέλη.

<!– /118338042/Enikonomia.gr300×250Inline1 –>

Την επιτακτική ανάγκη για ενίσχυση της προετοιμασίας απέναντι σε κάθε είδους κρίσεις, είτε προκαλούνται από φυσικά φαινόμενα είτε από ανθρώπινες ενέργειες, υπογραμμίζει και ο Ευθύμης Λέκκας, πρόεδρος του ΟΑΣΠ και ομότιμος καθηγητής Δυναμικής Τεκτονικής, Εφαρμοσμένης Γεωλογίας και Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών του ΕΚΠΑ. Ο ίδιος επικροτεί τις συστάσεις της ΕΕ, διευκρινίζοντας εμφατικά ότι «αυτό δεν ενέχει σε καμία περίπτωση τη λογική του εκφοβισμού».

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αναγνωρίζοντας την αυξανόμενη συχνότητα και πολυπλοκότητα των κρίσεων στην Ευρώπη, εντείνει τις προσπάθειές της για την ενίσχυση της ετοιμότητας. Στο πλαίσιο αυτό, η Επίτροπος Hadja Lahbib παρουσίασε στις 3 Νοεμβρίου 2026 τις νέες κατευθυντήριες γραμμές, με στόχο την προετοιμασία των πολιτών και των κοινοτήτων για την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης.

Οι Τέσσερις Βασικοί Πυλώνες της Ετοιμότητας

Οι κατευθυντήριες γραμμές εστιάζουν σε τέσσερις θεμελιώδεις άξονες:

<!– /118338042/Enikonomia.gr300×250Inline2 –>

• Την 72ωρη αυτονομία των πολιτών.
• Την εκπαίδευση ετοιμότητας από νεαρή ηλικία.
• Την ενσωμάτωση και την προσβασιμότητα για άτομα με αναπηρία.
• Την αποτελεσματικότερη ενημέρωση σχετικά με κινδύνους και απειλές.

«Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν επαναλαμβάνει απλώς τις προτεινόμενες δράσεις του 2025. Στο πλαίσιο της Στρατηγικής για την Ένωση Ετοιμότητας που παρουσιάστηκε το 2025, είχε ήδη δεσμευτεί να αναπτύξει κατευθυντήριες γραμμές για την αυτάρκεια των πολιτών για τουλάχιστον 72 ώρες. Με τις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές, η Επιτροπή υλοποιεί αυτή τη δέσμευση και προχωρά στο επόμενο στάδιο της ίδιας προσπάθειας, εξειδικεύοντας τις δράσεις που απαιτούνται για τη συστηματική ενίσχυση της ετοιμότητας των πολιτών σε όλα τα κράτη μέλη. Οι σύγχρονες κρίσεις είναι ικανές να προκαλέσουν ταυτόχρονες διακοπές σε κρίσιμες υπηρεσίες, όπως η ηλεκτροδότηση, η υδροδότηση, οι τηλεπικοινωνίες και οι εφοδιαστικές αλυσίδες. Κατά τις πρώτες ώρες μιας έκτακτης κατάστασης, οι αρμόδιες αρχές ενδέχεται να χρειαστούν χρόνο για να οργανώσουν την ανταπόκρισή τους και να φτάσουν στις πληγείσες περιοχές», υπογραμμίζουν πηγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Σχετικά με τον πρώτο άξονα, την 72ωρη αυτάρκεια των πολιτών, αυτή αφορά στην παροχή βοήθειας στους πολίτες για την κάλυψη των βασικών τους αναγκών κατά τις πρώτες τρεις ημέρες μιας έκτακτης κατάστασης, μέχρι να τεθεί σε πλήρη λειτουργία η δημόσια βοήθεια. Αυτό περιλαμβάνει τη διάθεση βασικών προμηθειών έκτακτης ανάγκης και σακιδίων έκτακτης ανάγκης, τα οποία θα πρέπει να περιέχουν, για παράδειγμα, αποθέματα νερού, τροφίμων, φαρμάκων, καθώς και εναλλακτικά μέσα θέρμανσης, ψύξης και φωτισμού.

«Στην πράξη, οι πολίτες θα ενθαρρύνονται να διατηρούν βασικά αποθέματα νερού, τροφίμων και φαρμάκων, αλλά και να αποκτούν ζωτικές δεξιότητες, όπως οι πρώτες βοήθειες και η διαχείριση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης», αναφέρουν οι πηγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Παράλληλα, όπως σημειώνεται, η ετοιμότητα θα ενσωματωθεί στα σχολικά προγράμματα, ώστε τα παιδιά να εκπαιδευτούν στον εντοπισμό κινδύνων, στην αξιολόγηση πληροφοριών και στον τρόπο αναζήτησης βοήθειας.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην προσβασιμότητα των προειδοποιήσεων και των διαδικασιών εκκένωσης για άτομα με αναπηρία, καθώς και στην προστασία των πολιτών από την παραπληροφόρηση και τα deepfakes.

«Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές, που δημοσιεύθηκαν στις 3 Νοεμβρίου 2026, είχαν προαναγγελθεί ως προτεινόμενες δράσεις της Στρατηγικής Ετοιμότητας της ΕΕ του Μαρτίου 2025 και πλέον τις μετατρέπουν σε συγκεκριμένα, εφαρμόσιμα μέτρα», επισημαίνουν οι ίδιες πηγές, προσθέτοντας ότι «πριν από την εκπόνηση των κατευθυντήριων γραμμών, η Επιτροπή διοργάνωσε, μεταξύ άλλων, μια σειρά τεχνικών διαβουλεύσεων με εμπειρογνώμονες από όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ, καθώς και τρεις διήμερες συνεδριάσεις (Μάρτιος-Απρίλιος-Μάιος 2026) με μια ομάδα 150 τυχαία επιλεγμένων πολιτών από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, οι συστάσεις των οποίων είναι δημόσια διαθέσιμες».

Επιπλέον, με στόχο να καταστεί η ετοιμότητα κοινή προτεραιότητα σε ολόκληρη την Ευρώπη, η Επιτροπή προτείνει τη θέσπιση ετήσιας Ημέρας Ετοιμότητας της ΕΕ, η οποία θα εορτάζεται κάθε 23 Οκτωβρίου, αρχής γενομένης από το 2027.

Σε σχετικό ερώτημα του ΑΠΕ-ΜΠΕ σχετικά με το χρονικό περιθώριο των 72 ωρών, πηγές της Επιτροπής διευκρινίζουν ότι οι 72 ώρες αποτελούν ένα ελάχιστο όριο, ώστε τα νοικοκυριά να μπορούν να καλύπτουν τις βασικές τους ανάγκες κατά την αρχική φάση μιας κρίσης. «Με αυτόν τον τρόπο, περιορίζεται η άμεση εξάρτηση από τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, οι οποίες μπορούν να επικεντρωθούν σε όσους χρειάζονται επειγόντως βοήθεια. Το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα δεν σημαίνει ότι μια κρίση θα έχει οπωσδήποτε λήξει μέσα σε τρεις ημέρες ή ότι η βοήθεια θα καθυστερήσει για το ίδιο χρονικό διάστημα. Σημαίνει ότι οι πολίτες μπορούν να είναι επαρκώς προετοιμασμένοι, διαθέτοντας βασικά εφόδια, ένα οικογενειακό σχέδιο έκτακτης ανάγκης και τις απαραίτητες γνώσεις για να διαχειριστούν τις πρώτες κρίσιμες ώρες», επισημαίνουν οι ίδιες πηγές.

Στην ίδια κατεύθυνση, ο κ. Λέκκας αναφέρει ότι έχει υπολογιστεί πως αυτό είναι περίπου το χρονικό διάστημα που μπορεί να διαρκέσει μια αστοχία σε δίκτυο ενέργειας ή ύδρευσης.

«Θετική η Πορεία των Μέτρων, Συμβάλλοντας στη Μείωση της Τρωτότητας και στην Ενίσχυση της Ανθεκτικότητας»

Σύμφωνα με τον κ. Λέκκα, οι νέες κατευθυντήριες γραμμές για την προετοιμασία σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης κινούνται σε θετική κατεύθυνση, καθώς, όπως δηλώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, «μειώνουν την τρωτότητα των συστημάτων και βελτιώνουν την ανθεκτικότητα».

Εξηγεί ότι οι πολίτες έχουν συνηθίσει σε έναν τρόπο ζωής όπου συχνά δεν λαμβάνονται επαρκώς υπόψη οι κίνδυνοι που μπορεί να προκύψουν είτε από φυσικά φαινόμενα είτε από ανθρωπογενείς διεργασίες. «Όλα αυτά τα φαινόμενα μας αποσταθεροποιούν και μπορεί να αποβούν επιζήμια, έχοντας ουσιαστικά συνηθίσει σε έναν τρόπο ζωής που δεν δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στην πρόληψη», σημειώνει.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της ανάγκης για καλύτερη προετοιμασία, όπως αναφέρει, είναι ακόμη και το ενδεχόμενο διακοπής της υδροδότησης ή της ηλεκτροδότησης στην Αθήνα για διάστημα τριών ημερών, εξαιτίας ενός σεισμού, πυρκαγιάς ή οποιουδήποτε άλλου κινδύνου. «Γιατί να μην έχουμε ο καθένας στο σπίτι του ένα απόθεμα νερού, ώστε να μπορεί να ξεπεράσει τις δύσκολες καταστάσεις. Δεν αναφέρομαι σε μια παντελή έλλειψη νερού για μεγάλο χρονικό διάστημα, αλλά σε μια διακοπή νερού για τρεις μέρες, κάτι που μπορεί να συμβεί ανά πάσα στιγμή, όπως και μια διακοπή ηλεκτρικού ρεύματος», τονίζει.

Όπως επισημαίνει, αυτή η νοοτροπία πρέπει να ενσωματωθεί στην καθημερινότητα των πολιτών, ώστε να μπορούν να διαχειριστούν αποτελεσματικότερα δύσκολες καταστάσεις και να είναι περισσότερο ασφαλείς.

Παράλληλα, διευκρινίζει ότι η προετοιμασία δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως προσπάθεια καλλιέργειας φόβου ή ως ένδειξη κάποιας αόρατης απειλής, αλλά ως μια πρακτική στάση πρόληψης και προστασίας.

«Μη Δεσμευτικές οι Νέες Κατευθυντήριες Γραμμές»

Όπως τονίζουν πηγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι νέες κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίες εκπονήθηκαν με τη συνεισφορά εμπειρογνωμόνων από τα κράτη μέλη, εθνικών αρχών πολιτικής προστασίας, ενδιαφερόμενων φορέων και πολιτών, «είναι μη δεσμευτικές και δεν προβλέπουν κυρώσεις σε περίπτωση μη εφαρμογής τους, ούτε επιβάλλουν ένα ενιαίο εθνικό σχέδιο ετοιμότητας».

«Τα κράτη μέλη παραμένουν υπεύθυνα για την ανάπτυξη των δικών τους μέτρων, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες εθνικές συνθήκες, τους κινδύνους και τις ανάγκες τους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει τα κράτη μέλη μέσω κατευθυντήριων γραμμών, διασυνοριακών αξιολογήσεων κινδύνων, ανταλλαγής καλών πρακτικών, εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων και κοινών ασκήσεων. Παράλληλα, ενισχύει τη συνεργασία μέσω του Δικτύου Γνώσεων της ΕΕ για την Πολιτική Προστασία και του Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας της ΕΕ, μέσω του οποίου μπορεί να κινητοποιηθεί βοήθεια όταν μια κρίση υπερβαίνει τις εθνικές δυνατότητες. Επιπλέον, το άρθρο 110 του Ευρωπαϊκού Κώδικα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών περιλαμβάνει πρόβλεψη για τη δημόσια προειδοποίηση των πολιτών μέσω δικτύων κινητών επικοινωνιών. Συνεπώς, στόχος της ΕΕ είναι να ενθαρρύνει και να υποστηρίξει όλα τα κράτη μέλη να ενισχύσουν την ετοιμότητά τους, χωρίς να υποκαθιστά τις εθνικές αρχές», υπογραμμίζουν πηγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Όσον αφορά την Ελλάδα, αρμόδιες πηγές της Πολιτικής Προστασίας αναφέρουν ότι επί του παρόντος δεν υπάρχει κάτι αντίστοιχο, διευκρινίζουν ωστόσο ότι για τους κινδύνους από φυσικά φαινόμενα αλλά και άλλους, όπως βιομηχανικά ατυχήματα ή Χημικά, Βιολογικά, Ραδιολογικά & Πυρηνικά Περιστατικά (ΧΒΡΠ), υπάρχουν γενικές οδηγίες προστασίας στην επίσημη ιστοσελίδα του υπουργείου. Παράλληλα επισημαίνουν ότι στις βόρειες και στις νότιες χώρες της ΕΕ διαφέρει ποιοι είναι οι αρμόδιοι φορείς σχετικά με τις καταστάσεις κρίσεων, σημειώνοντας ότι στις χώρες του Νότου οι αρμοδιότητες μοιράζονται κυρίως σε Πολιτική Προστασία και Άμυνα, ανάλογα με την κρίση.