Η Ελλάδα στην κορυφή των εξαγωγών επιτραπέζιας ελιάς: Ανάλυση ειδικών για τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες

Η Ελλάδα κατέχει την δεύτερη θέση παγκοσμίως στις εξαγωγές επιτραπέζιων ελιών, με ποσοστό άνω του 90% της εγχώριας παραγωγής να εξάγεται σε περισσότερες από 100 χώρες.

«Η εδραίωση αυτής της εξαγωγικής θέσης αποτελεί προϊόν ιδιωτικής πρωτοβουλίας και πολυετών επενδύσεων. Ωστόσο, η διατήρησή της δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη ούτε να επιτευχθεί χωρίς ένα συνεκτικό και μακροπρόθεσμο πλαίσιο στήριξης», τονίζει ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Μεταποιητών – Τυποποιητών – Εξαγωγέων Επιτραπέζιων Ελιών (ΠΕΜΕΤΕ), Κώστας Ζούκας, σε δηλώσεις του στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων.

Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία, μετά από μια δεκαετία συνεχούς αύξησης, οι εξαγωγές παρουσίασαν κάμψη το πρώτο εξάμηνο του 2026, με πτώση 2,25% στον όγκο και 0,99% στην αξία. Αυτή η εξέλιξη έρχεται μετά από ένα ιστορικό ρεκόρ το 2025, όταν οι εξαγωγές έφτασαν τους 282.025 τόνους, αξίας περίπου 871,4 εκατομμυρίων ευρώ. Συνολικά, την περίοδο 2015-2025, η αξία των εξαγωγών αυξήθηκε κατά περίπου 115% και οι ποσότητες κατά 61%.

«Η υποχώρηση των εξαγωγών κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, κατά 2,25% σε όγκο και 0,99% σε αξία, αποτελεί σαφές προειδοποιητικό μήνυμα για τον κλάδο της επιτραπέζιας ελιάς», επισημαίνει ο κ. Ζούκας. Αποδίδει την κάμψη σε πολλαπλούς παράγοντες που ασκούν πιέσεις σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας, όπως το αυξημένο ενεργειακό και μεταφορικό κόστος, το μη μισθολογικό κόστος και οι δαπάνες συσκευασίας. Επιπλέον, αναφέρει τις γεωπολιτικές συγκρούσεις, τη μειωμένη αγοραστική δύναμη σε σημαντικές αγορές, την αβεβαιότητα σχετικά με τους δασμούς στις ΗΠΑ και τον ανταγωνισμό από τρίτες χώρες με χαμηλότερο κόστος παραγωγής.

Για το σύνολο του 2026, εκτιμάται ότι η χρονιά θα είναι απαιτητική για τις εξαγωγικές επιχειρήσεις. «Η πορεία θα εξαρτηθεί από τη διεθνή ζήτηση, την απορρόφηση των αποθεμάτων και, κυρίως, τη δυνατότητα των ελληνικών επιχειρήσεων να διατηρήσουν την ανταγωνιστικότητά τους», υπογραμμίζει.

Η αγορά των ΗΠΑ υπό αβεβαιότητα

Οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτελούν τη μεγαλύτερη αγορά για τις ελληνικές επιτραπέζιες ελιές, απορροφώντας περίπου το 30% των συνολικών εξαγωγών. Ωστόσο, το 2025, η αξία των εξαγωγών προς την αμερικανική αγορά μειώθηκε κατά 6,6% σε σύγκριση με το 2024. Το πρώτο εξάμηνο του 2026, η πτώση συνεχίστηκε, φτάνοντας το 1,7% σε αξία και 1,1% σε ποσότητα. Η σωρευτική μείωση της εξαγωγικής αξίας από το 2024 έως το πρώτο εξάμηνο του 2026 ανέρχεται περίπου στο 8,2%.

«Οι διαδοχικές και απρόβλεπτες μεταβολές της αμερικανικής δασμολογικής πολιτικής έχουν δημιουργήσει συνθήκες έντονης αβεβαιότητας, επιβαρύνοντας την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών επιτραπέζιων ελιών και δυσχεραίνοντας τον εμπορικό προγραμματισμό», σημειώνει ο πρόεδρος της ΠΕΜΕΤΕ. Υπενθυμίζει, ωστόσο, ότι οι ΗΠΑ δεν παράγουν ελληνικές ποικιλίες και ότι κατά την επιβολή δασμών το 2019, οι ελληνικές επιτραπέζιες ελιές είχαν εξαιρεθεί από τους πρόσθετους δασμούς.

«Το γεγονός αυτό προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία, καθώς οι ΗΠΑ δεν είναι μια αγορά που μπορεί εύκολα να υποκατασταθεί», τονίζει. Οι εναλλακτικές αγορές παρουσιάζουν δυνατότητες, αλλά απαιτούν χρόνο, επενδύσεις και στοχευμένη στρατηγική, ενώ δεν μπορούν να αναπληρώσουν άμεσα τυχόν απώλειες στην αμερικανική αγορά.

Επιπλέον, οι όροι της συμφωνίας ΕΕ-Mercosur προκαλούν ανησυχία. Σύμφωνα με τον κ. Ζούκα, οι ευρωπαϊκές και ελληνικές ελιές εξαιρούνται από τη μείωση και τον μηδενισμό των ισχυόντων δασμών (12,8%), ενώ για τις ελιές που εισάγονται στην ΕΕ από τις χώρες της Mercosur προβλέπεται πλήρης δασμολογική απελευθέρωση. Αυτή η ρύθμιση δημιουργεί ασυμμετρία και απειλεί τη θέση των ελληνικών προϊόντων στη Βραζιλία, μια αγορά με ετήσια κατανάλωση περίπου 120.000 τόνων. Παράλληλα, η Αργεντινή, με σημαντικά χαμηλότερο κόστος παραγωγής, αποκτά ευνοϊκότερη πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά.

«Το μήνυμα είναι σαφές: δεν αρκεί να αναζητούμε νέες αγορές όταν κινδυνεύουμε να χάσουμε μερίδια από εκείνες που ήδη έχουμε κατακτήσει», τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ζητώντας συνεκτική εθνική και ευρωπαϊκή στρατηγική, ισχυρή εμπορική διπλωματία και σταθερούς όρους διεθνούς εμπορίου.

Η αγορά της Αυστραλίας και ο ανταγωνισμός από την Αίγυπτο

Στην αγορά της Αυστραλίας, η Ελλάδα διατηρεί ένα σημαντικό μερίδιο περίπου 60% στην αξία των εισαγωγών επιτραπέζιας ελιάς. Ωστόσο, το μερίδιο της Αιγύπτου έχει αυξηθεί δραματικά, από 3,1% σε 17,5% μέσα σε τρία χρόνια. Η Αίγυπτος έχει ενισχύσει την ελαιοκομική, μεταποιητική και εξαγωγική της δραστηριότητα, αξιοποιώντας τη μεγάλη διαθεσιμότητα πρώτης ύλης και το χαμηλότερο κόστος παραγωγής και εργασίας.

«Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής επιτραπέζιας ελιάς στηρίζεται στην ποιότητα και στα ιδιαίτερα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά των ελληνικών ποικιλιών, στην παράδοση και την τεχνογνωσία της μεταποίησης και τυποποίησης, στην ασφάλεια των τροφίμων, στην ιχνηλασιμότητα και στην αξιοπιστία των ελληνικών εξαγωγικών επιχειρήσεων», δηλώνει ο κ. Ζούκας. Προσθέτει ότι η ποιότητα και η διαφοροποίηση πρέπει να συνοδεύονται από περιορισμό του παραγωγικού και λειτουργικού κόστους.

Οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν επίσης αυξημένες απαιτήσεις για πιστοποιήσεις, ασφάλεια τροφίμων και βιωσιμότητα, απαιτώντας διαρκείς επενδύσεις και τεχνολογική αναβάθμιση. Ο πρόεδρος της ΠΕΜΕΤΕ επισημαίνει ότι ενώ η μεταποιητική και εξαγωγική δραστηριότητα έχει εκσυγχρονιστεί, η πρωτογενής παραγωγή εξακολουθεί να αντιμετωπίζει μικρό και κατακερματισμένο κλήρο, χαμηλή παραγωγικότητα και ανεπαρκείς επενδύσεις. Ταυτόχρονα, η κλιματική κρίση επηρεάζει την επάρκεια και την ποιότητα της πρώτης ύλης.

Η φετινή παραγωγή και οι τιμές

Για την τρέχουσα ελαιοκομική περίοδο, ο όγκος της παραγωγής χαρακτηρίζεται ως κανονικός. Για την περιοχή της Χαλκιδικής, οι ποσότητες που προορίζονται για επιτραπέζια χρήση, μαζί με τα αυξημένα αποθέματα της προηγούμενης περιόδου, εκτιμάται ότι υπερκαλύπτουν τις εξαγωγικές ανάγκες. Ωστόσο, οι επιχειρήσεις διαχειρίζονται αποθέματα που αποκτήθηκαν σε υψηλές τιμές, ενώ παράλληλα αντιμετωπίζουν υποχώρηση της ζήτησης και αυξημένο ανταγωνισμό. «Συνεπώς, η επάρκεια της φετινής παραγωγής δεν συνεπάγεται αυτομάτως βελτίωση των εμπορικών συνθηκών ή δυνατότητα μετακύλισης του κόστους στις τιμές πώλησης», υπογραμμίζει ο κ. Ζούκας.

Για την ποικιλία «Καλαμάτα», οι εκτιμήσεις είναι θετικές: η παραγωγή υπολογίζεται περίπου στα επίπεδα της προηγούμενης περιόδου και ο καρπός δεν εμφανίζει, προς το παρόν, ποιοτικά προβλήματα. Η τελική εικόνα θα εξαρτηθεί από την ολοκλήρωση της συγκομιδής και τη ζήτηση στις αγορές του εξωτερικού.

Οι τιμές παραγωγού για τις πράσινες ελιές διαμορφώθηκαν σε χαμηλότερα επίπεδα, ακολουθώντας την πτωτική πορεία των τιμών στις ελαιοπαραγωγικές χώρες. «Δεν μπορούν να υπάρξουν ισχυρές εξαγωγές χωρίς βιώσιμη πρωτογενή παραγωγή, όπως δεν μπορούν να διασφαλιστούν οι ελαιοπαραγωγοί χωρίς ανταγωνιστικές και εξωστρεφείς μεταποιητικές, εξαγωγικές επιχειρήσεις», δήλωσε ο κ. Ζούκας.

Διατροφική επισήμανση και θεσμικές εκκρεμότητες

Στις θεσμικές εκκρεμότητες περιλαμβάνεται η πιθανή υποχρεωτική εφαρμογή συστημάτων διατροφικής επισήμανσης, όπως το Health Star Rating και το Nutri-Score. Η ΠΕΜΕΤΕ ζητά επιστημονικά τεκμηριωμένα και δίκαια κριτήρια που να λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες της επιτραπέζιας ελιάς. Αιτείται επίσης τη λειτουργία Μητρώου Συσκευαστηρίων Επιτραπέζιων Ελιών, ένα πάγιο αίτημα της ΠΕΜΕΤΕ και της Εθνικής Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Επιτραπέζιας Ελιάς (ΔΟΕΠΕΛ).

Η ΠΕΜΕΤΕ, εκπροσωπώντας μέσω των μελών της περισσότερο από το 95% των ελληνικών εξαγωγών και πάνω από το 85% της εγχώριας παραγωγής, υλοποιεί το πρόγραμμα «OlivEU Organic» την περίοδο 2025-2028, για την προβολή των ευρωπαϊκών βιολογικών επιτραπέζιων ελιών στη Γαλλία και την Πολωνία. Εξετάζει επίσης την Ινδία ως μακροπρόθεσμο εξαγωγικό προορισμό, παρά τις δυσκολίες πρόσβασης και τις εμπορικές επιβαρύνσεις.

Επιπλέον, τον Μάιο του 2026, η ΠΕΜΕΤΕ συμμετείχε στην ίδρυση της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Βιομηχανίας Επιτραπέζιας Ελιάς (EFOI), μαζί με τις αντίστοιχες οργανώσεις της Ιταλίας και της Ισπανίας, με στόχο τον συντονισμό και την εκπροσώπηση του ευρωπαϊκού κλάδου. Η ΠΕΜΕΤΕ είναι επίσης ιδρυτικό μέλος της Εθνικής Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Επιτραπέζιας Ελιάς, όπου εκπροσωπεί το 50% της συμμετοχής του δευτερογενούς και τριτογενούς τομέα.