Προστασία και Ανάδειξη Ταφικών Μνημείων στο Ιστορικό Κοιμητήριο Αγίου Γεωργίου Σύρου από το Υπουργείο Πολιτισμού

Ολοκληρώθηκε με επιτυχία το ερευνητικό πρόγραμμα που υλοποιήθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού και το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, εστιάζοντας στην τεκμηρίωση, προστασία και ανάδειξη των ταφικών μνημείων στο ιστορικό κοιμητήριο Αγίου Γεωργίου της Ερμούπολης, στη Σύρο. Το πρόγραμμα, το οποίο ξεκίνησε το 2023, επικεντρώθηκε στα σημεία του κοιμητηρίου που έχουν χαρακτηριστεί ως ιστορικά διατηρητέα τμήματα, επιδιώκοντας τη διασφάλιση της αποτελεσματικής προστασίας τους.

Η ολοκληρωμένη καταγραφή και τεκμηρίωση των μνημείων πραγματοποιήθηκε μέσω γεωμετρικών αποτυπώσεων, αξιολόγησης της κατάστασης διατήρησής τους και διατύπωσης προδιαγραφών για τη συνεχή χρήση τους. Βασικός στόχος του προγράμματος είναι η ήπια και διακριτική αναβάθμιση του χώρου, η ανάδειξη της μοναδικής του ταυτότητας μέσω της αποκατάστασης της δομής του και της ενίσχυσης της λειτουργικότητάς του, πάντα με σεβασμό στην ιστορική μνήμη και την αρχιτεκτονική του φυσιογνωμία. Η προτεινόμενη προσέγγιση ακολουθεί τις αρχές του «μνημειακού μινιμαλισμού», όπου οι νέες προσθήκες δεν ανταγωνίζονται τα ιστορικά στοιχεία.

Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, τόνισε τη σημασία του παλαιότερου τμήματος του κοιμητηρίου, χαρακτηρισμένο ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο, ως μοναδικό δείγμα ταφικής αρχιτεκτονικής και γλυπτικής τέχνης του 19ου αιώνα στην Ελλάδα, που αντανακλά τις ιστορικές, κοινωνικές και πολιτιστικές δομές της Ερμούπολης κατά την περίοδο της οικονομικής της άνθησης.

Η επί τόπου έρευνα, όπως δήλωσε η Υπουργός, επέτρεψε την πρωτογενή καταγραφή της κατάστασης των μνημείων, στηριζόμενη στο στρατηγικό σχέδιο του Υπουργείου για την αποκατάσταση του κοιμητηρίου. Η αρχιτεκτονική πρόταση εστιάζει στην αποκάλυψη, την προστασία και την ανάδειξη του χώρου, με ήπιες, στοχευμένες επεμβάσεις και σύγχρονα σχεδιαστικά εργαλεία, με σκοπό να επανέλθει η μνημειακή και ιστορική ταυτότητά του, καθιστώντας το έναν ανοιχτό τόπο μνήμης, πολιτισμού και ήρεμης περιήγησης.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν το βρετανικό κοιμητήριο με τους στρατιωτικούς τάφους της Κοινοπολιτείας, καθώς και το καθολικό κοιμητήριο της Παναγίας του Καρμήλου, τα οποία συνθέτουν ένα ενιαίο πολιτιστικό σύνολο μεγάλης ιστορικής και αρχιτεκτονικής σημασίας.

Στο πλαίσιο του προγράμματος, πραγματοποιήθηκε συστηματική διάγνωση των προβλημάτων διατήρησης και αξιολόγηση εφικτών επεμβάσεων. Διαπιστώθηκαν θραύσεις σε μαυσωλεία και νεότερες επεμβάσεις σε επιτύμβιες πλάκες, για τα οποία προτείνεται ήπια συντήρηση ή στοχευμένη αποκατάσταση με σύγχρονες τεχνικές και συμβατά υλικά.

Το στρατηγικό σχέδιο προστασίας και ανάδειξης του κοιμητηρίου Αγίου Γεωργίου περιλαμβάνει πέντε κατευθύνσεις:

• Προστασία και συντήρηση των ταφικών μνημείων και του περιβάλλοντος χώρου τους.
• Επαναπροσδιορισμός του χαρακτηρισμού του κοιμητηρίου και επέκταση της προστασίας στα γειτονικά κοιμητήρια (βρετανικό και καθολικό της Παναγίας του Καρμήλου), τα οποία παρουσιάζουν σημαντική καλλιτεχνική και ιστορική αξία, αναδεικνύοντας τη θρησκευτική πολυμορφία της Ερμούπολης.
• Εκπόνηση μελετών για μεμονωμένα μνημεία και σύνολα από την οπτική της ιστορίας της τέχνης, της αρχιτεκτονικής και της κοινωνικής διάστασης.
• Ένταξη του κοιμητηρίου στον χάρτη της Ερμούπολης ως πολιτιστικός προορισμός.
• Ανάδειξη των σχέσεων του κοιμητηρίου με την πόλη, και ιδίως με την εκκλησία του Αγίου Νικολάου και τα Βαπόρια.

Η αρχιτεκτονική πρόταση, βασισμένη σε διεθνώς αναγνωρισμένες αρχές συντήρησης, περιλαμβάνει τρεις διακριτούς τομείς με στοχευμένες παρεμβάσεις. Ο χώρος εισόδου θα διαμορφωθεί ως υπαίθριος εκθεσιακός χώρος με επανένταξη ιστορικών επιτυμβίων και λιθαναγλύφων, ενώ οι τοίχοι θα λειτουργούν ως εκθεσιακές επιφάνειες με ενημερωτικές πινακίδες. Σχεδιάζεται διακριτικός αρχιτεκτονικός φωτισμός για την ανάδειξη των μνημείων και τη διατήρηση της ατμόσφαιρας περισυλλογής.