«Πορτελάτα και Μισοφόρια»: Ξεδιπλώνοντας την πλούσια ιστορία των γυναικείων εσωρούχων της Πάρου στο Πολιτιστικό Κέντρο «Μελίνα»

Στο Πολιτιστικό Κέντρο «Μελίνα» του Δήμου Αθηναίων, από τις 27 Φεβρουαρίου έως τις 8 Μαρτίου 2026, παρουσιάζεται η ομαδική εικαστική έκθεση «Πορτελάτα και Μισοφόρια: ξεδιπλώνοντας τα γυναικεία εσώρουχα της φορεσιάς της Πάρου». Η έκθεση, σε επιμέλεια της Ίριδας Κρητικού, διοργανώνεται από τον Δήμο Πάρου με την υποστήριξη του Οργανισμού Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας του Δήμου Αθηναίων. Τα εγκαίνια της έκθεσης, στην οποία συμμετέχουν πενήντα διακεκριμένοι Έλληνες εικαστικοί, θα τελεστούν την Παρασκευή 27 Φεβρουαρίου 2026 στις 19:00.

Η πλούσια παράδοση της παριανής γυναικείας φορεσιάς, ιδιαίτερα αυτής του 16ου αιώνα, ξετυλίγεται μέσα από μια σειρά από εσωτερικά ενδύματα και φούστες. Η μαντίλα στο κεφάλι, μακριά και περίτεχνα τυλιγμένη γύρω από το λαιμό, με το ένα σκέλος να πέφτει μπροστά αριστερά και το άλλο πίσω, αποτελούσε βασικό στοιχείο. Το υποκάμισο, που κατέληγε σε μικρές μανσέτες με λεπτεπίλεπτα κεντήματα, και το μεσαίο φόρεμα, με κοντά μανίκια που άφηναν τους ώμους εκτεθειμένους και στολίζονταν με μεταξωτούς φιόγκους, συμπλήρωναν την εικόνα.

Η ιστορική αναφορά στην παριανή φορεσιά ξεκινά από το 1563, με το χρονικό του Γάλλου γεωγράφου Ν. Nicolay, ο οποίος περιέλαβε στην έκδοση του την περίφημη «Νεαρή γυναίκα της Πάρου», μια από τις πρώτες και πιο συχνά αντιγραμμένες απεικονίσεις της παραδοσιακής φορεσιάς του νησιού. Πολύτιμες πληροφορίες για την ιστορία, τις αρχαιότητες, τα λατομεία, τα μοναστήρια, τους ναούς, αλλά και την οικονομία και τους κατοίκους της Πάρου, διασώζει και ο J. Pitton de Tournefort στο έργο του του 1717, στον οποίο βασίστηκαν πολλοί μεταγενέστεροι, όπως ο Comte de Choiseul-Gouffier, του οποίου το χαρακτικό απεικονίζει μια σκηνή Παριανών που χορεύουν.

Η Υπαπαντή Ρούσσου, η έρευνα της οποίας υπήρξε θεμελιώδης για το εγχείρημα, τονίζει ότι η παριανή φορεσιά των αρχών του 20ου αιώνα είναι έντονα επηρεασμένη από τη δυτικοευρωπαϊκή μόδα, αποτέλεσμα των επαφών των νησιωτών με την Ανατολή και τη Δύση μέσω της θάλασσας. Οι ιταλικές επιρροές στη μεσαιωνική φορεσιά, που χρονολογούνται από τον 13ο αιώνα, είναι εμφανείς, ενώ τα εσωτερικά κομμάτια παρουσιάζουν ομοιότητες με αυτά των 16ου-19ου αιώνα. Η πουκαμίσα, ως βασικό ένδυμα που φοριόταν κατάσαρκα, ο μπούστος, ως είδος στηθόδεσμου, το πορτελάτο, ένα λευκό βρακί με μπατζάκια που έφτανε ως τα γόνατα, το μισοφόρι, μια εσωτερική φούστα, και η λευκή καμιζόρα, ως νυχτικό, αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα.

Η ιδέα της έκθεσης γεννήθηκε από αυτά τα «σπαράγματα» μνήμης και ύλης. Σε συνεργασία με εικαστικούς με καταβολές στην Πάρο, σχεδιάστηκε ένας «ψιθυριστός και εκτυφλωτικά λευκός μικρόκοσμος». Η έκθεση, που παρουσιάστηκε αρχικά τον Αύγουστο του 2025 στον Χώρο Τεχνών του Δήμου Πάρου, προσφέρεται ως πεδίο διαλόγου, συμβόλων και ύλης, όπου συνυπάρχουν θραύσματα μνήμης, αθέατα επεισόδια και αισθήματα που δεν πρέπει να χαθούν.

Η ξεχωριστή ποικιλία των λεπτοκέντητων εσωρούχων, η μνήμη των χεριών που τα δημιούργησαν, η αθέατη ομορφιά τους, οι πολλαπλοί συμβολισμοί τους, το λευκό χρώμα σε όλες τις αποχρώσεις του, η ροή του χρόνου, ο εσωτερικός γυναικείος κόσμος, οι χοροί, οι γιορτές, οι σιωπηλές στιγμές, οι κρυφές ιστορίες, οι ανείπωτοι έρωτες και τα ανεκπλήρωτα όνειρα, αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης. Η λαϊκή και η αρχοντική φορεσιά, η ενδυμασία ανύπαντρης και παντρεμένης, τα διάφορα εσώρουχα όπως ο μπούστος, η πουκαμίσα, το πορτελάτο, το μισοφόρι, η καμιζόρα, η ποδιά, αλλά και τα κοσμήματα, δημιουργούν εικόνες και αποκαλύπτουν μυστικά. Η έκθεση, βασισμένη στην παλαιά παράδοση της Πάρου με τα πολλά διαφορετικά εσώρουχα, εξερευνά τη φόρμα, την ύλη, τα μοτίβα και τους συμβολισμούς, ερμηνεύοντάς τα στον σημερινό εύθραυστο γυναικείο κόσμο. Ένας πρωτότυπος πυρήνας παλαιών ενδυμάτων από ιδιωτικές συλλογές του νησιού εκτίθεται παράλληλα, σε διάλογο με τα νέα έργα των συμμετεχόντων.

Οι εικαστικοί, χρησιμοποιώντας διάφορα μέσα όπως ζωγραφική, γλυπτική, ύφανση, κεντητική, ψηφιδωτό, εγκατάσταση και φωτογραφία, και αναμειγνύοντας σύγχρονες και παραδοσιακές τεχνικές, δημιούργησαν έργα με ιστορική, ενδυματολογική και κοινωνιολογική αναφορά, που θίγουν σύγχρονα κοινωνικά και φυλετικά ζητήματα, όπως σημειώνει η Ίρις Κρητικού στο επιμελητικό της κείμενο.

Στην έκθεση συμμετέχουν οι καλλιτέχνες: Κύρα Αλιγιζάκη, Παναγιώτα Αποστολοπούλου, Άννυ Αρχιμανδρίτου, Θεοδώρα Ασπρογενίδου, Neva Bergemann, Μαρίνα Βλαχάκη, Άννα Βλάχου, Μάρω Βούλγαρη, Μαρία Γέρουλα, Στρατηγούλα Γιαννικοπούλου, Βασίλης Γκόκας, Κρίστι Γρηγορίου, Μαρία Διακοδημητρίου, Μαρία Δρακάκη, Ειρήνη Ζαΐμη, Αννίτα Καλημέρη, Κατερίνα Καλιτσουνάκη, Πάνος Καρδάσης, Μαριγώ Κάσση, Βασίλης Κιλιτσλής, Σπύρος Κόικας, Μάρω Κορνηλάκη, Νίκος Λεοντόπουλος, Mireille Lienard, Αναστάσης Μαδαμόπουλος, Μηνάς Μαυρικάκης, Υακίνθη Μετζικώφ, Μάνος Μπατζόλης, Βασιλική Μπισμπίκου, Λαμπρινή Μποβιάτσου, Ισμήνη Μπονάτσου, Ρούλη Μπούα, Μαίρη Νταγιαντά, Γιώργος Παπαγεωργίου, Διονυσία Παπαδοπούλου, Βάια Παπαζήκου, Μαριέττα Παπαχειμώνα, Βιβή Περυσινάκη, Μιχάλης Σακαλής, Κατερίνα Σαράφη, Ιφιγένεια Σδούκου, Ελένη Σιούστη, Μαρίνα Στελλάτου, Νίκος Τριανταφύλλου, Κλαίρη Τσαλουχίδη-Χατζημηνά, Ειρήνη Τσιράκη, Αμαλία Φερεντίνου, Αγάπη Φεσατίδου-Ψαρράκη, Ελένη Φωκιανού, Μαρία Χάνιου.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΚΘΕΣΗΣ

• Εγκαίνια: Παρασκευή 27 Φεβρουαρίου 2026, 19:00
• Διάρκεια: 27 Φεβρουαρίου – 8 Μαρτίου 2026
• Διοργάνωση: Δήμος Πάρου
• Επιμέλεια: Ίρις Κρητικού
• Με τη στήριξη: Φίλοι Πάρου & Αντιπάρου / Σύλλογος Παρίων – Αντιπαρίων «Η ΕΚΑΤΟΝΤΑΠΥΛΙΑΝΗ»
• Σχεδιασμός καταλόγου: Νίκος Λεοντόπουλος
• Ανάρτηση έργων: Νίκος Παπαγιάννης

Πολιτιστικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων «Μελίνα»

Ηρακλειδών 66, Θησείο

Ώρες λειτουργίας: Τρίτη – Παρασκευή 11:00 – 19:00, Σάββατο & Κυριακή 10:00 -15:00, Δευτέρα κλειστά.

Είσοδος ελεύθερη.