Στρατηγικές Στήριξης Νοικοκυριών και Επιχειρήσεων σε Περίπτωση Παρατεταμένης Κρίσης στη Μέση Ανατολή

Σενάρια για έκτακτα μέτρα στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων, σε περίπτωση που η τρέχουσα ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή συνεχιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, εξετάζει ήδη το κυβερνητικό οικονομικό επιτελείο. Ουσιαστικά, επαναφέρονται προγράμματα που εφαρμόστηκαν επιτυχώς και το 2022, με στόχο την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της ενεργειακής κρίσης που προκλήθηκε από τον συνεχιζόμενο πόλεμο στην Ουκρανία.

Η πορεία της τιμής του πετρελαίου Brent θα κρίνει τα πάντα. Εάν η τιμή σκαρφαλώσει και παραμείνει πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι για 30 ημέρες, αυτό θα πυροδοτήσει ένα νέο, ισχυρό κύμα ακρίβειας στην ελληνική οικονομία. Τα μέτρα που βρίσκονται αυτή τη στιγμή στο τραπέζι περιγράφονται ως τύπου «Pass».

Στην πρώτη γραμμή βρίσκεται η πιθανή επαναφορά της επιδότησης των καυσίμων (Fuel Pass), η οποία θα συνοδεύεται από εισοδηματικά κριτήρια. Το μοντέλο θα είναι πιο στοχευμένο σε σχέση με το παρελθόν, με σκοπό τον περιορισμό του δημοσιονομικού κόστους και την κατεύθυνση της ενίσχυσης κυρίως προς νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα, επαγγελματίες οδηγούς και κατοίκους απομακρυσμένων περιοχών.

Επιπλέον, προβλέπονται επιδοτήσεις στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας, σε περίπτωση που η άνοδος της τιμής του πετρελαίου συμπαρασύρει και τις τιμές χονδρικής στο ρεύμα. Το σενάριο περιλαμβάνει έναν μηχανισμό αυτόματης παρέμβασης, με κρατική επιδότηση ανά κιλοβατώρα, ώστε να απορροφάται μέρος της αύξησης. Η ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από τις διεθνείς αγορές σημαίνει ότι οποιαδήποτε διαταραχή στη Μέση Ανατολή μεταφέρεται ταχύτατα στις τιμές φυσικού αερίου και ηλεκτρισμού. Το ενεργειακό ζήτημα αναμένεται να αποτελέσει βασικό θέμα συζήτησης στο Eurogroup της προσεχούς Δευτέρας.

Αξίζει να υπενθυμίσουμε ότι το 2022, η εφαρμογή των προγραμμάτων στήριξης των νοικοκυριών ξεκίνησε με το Fuel Pass, το οποίο παρείχε επιδότηση (με εισοδηματικά κριτήρια) για τα καύσιμα, με στόχο την ανακούφιση των πολιτών από τις αυξήσεις των τιμών. Ακολούθησε το Market Pass, που κάλυπτε μέρος των αναγκών για τρόφιμα, ενώ η επιδότηση στο ρεύμα συνέβαλλε στη μείωση των λογαριασμών. Μόνο για το 2022, το συνολικό κόστος και των τριών προγραμμάτων για τον προϋπολογισμό ξεπέρασε τα 850 εκατομμύρια ευρώ (330 εκατ. ευρώ για το Fuel Pass, 350 εκατ. για το Market Pass και 180 εκατ. για την επιδότηση ρεύματος), χωρίς να συνυπολογίζεται το μέρος που επωμίστηκε η ΔΕΗ, τουλάχιστον στην πρώτη φάση εφαρμογής των μέτρων.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στον τρόπο καταβολής των ενισχύσεων στους δικαιούχους. Όσοι επέλεγαν την άυλη ψηφιακή κάρτα αντί της απευθείας καταβολής του ποσού της επιδότησης σε IBAN, εξασφάλιζαν ελαφρώς υψηλότερα ποσά.

Παρόλο που είναι ακόμη πολύ νωρίς για οριστικές αποφάσεις, πηγές του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών (ΥΠΕΘΟΟ) τονίζουν: «το υπουργείο διαθέτει τα απαραίτητα δημοσιονομικά και θεσμικά εργαλεία και εφόσον απαιτηθεί θα προστατεύσει την πραγματική οικονομία με υπεύθυνες παρεμβάσεις. Ωστόσο, βρισκόμαστε ακόμη σε σημαντική απόσταση από ένα τέτοιο ενδεχόμενο».

Ψυχραιμία και αυξημένη προσοχή

Η ηγεσία του ΥΠΕΘΟΟ παρακολουθεί με ψυχραιμία και αυξημένη προσοχή τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Όπως σημειώνουν πηγές του υπουργείου, σύμφωνα με το ERTNews, «μέχρι στιγμής, η αντίδραση των αγορών παραμένει συγκρατημένη, καθώς η τιμή του πετρελαίου διαπραγματεύεται έως τώρα στην περιοχή των 80 δολαρίων ανά βαρέλι. Η ελληνική οικονομία έχει αποδείξει την ανθεκτικότητά της απέναντι σε εξωγενείς κρίσεις, οι οποίες άλλωστε έχουν προβλεφθεί ως σενάρια ευαισθησίας και στον Προϋπολογισμό του 2026, καταδεικνύοντας ότι η ενδεχόμενη αρνητική επίδραση εκτιμάται ως διαχειρίσιμη. Παράλληλα, το υφιστάμενο δημοσιονομικό πλαίσιο και ο ευρωπαϊκός κανόνας δαπανών διασφαλίζουν τη σταθερότητα του προγραμματισμού, επιτρέποντας τη συνέχιση των βασικών προτεραιοτήτων της οικονομικής πολιτικής ακόμη και σε δυσμενείς συγκυρίες. Οι όποιες επιπτώσεις στην οικονομία θα εξαρτηθούν πρωτίστως από τη διάρκεια και την ένταση της κρίσης».