Αποφασιστική Στάση του Αρείου Πάγου: Προσωρινοί Δικαστικοί Συμπαραστάτες Έχουν Δικαίωμα Υποβολής Μηνύσεων για την Προστασία Ευάλωτων Ατόμων

Ο Άρειος Πάγος, το ανώτατο δικαστικό όργανο της χώρας, αναγνώρισε ρητά το δικαίωμα των προσωρινών δικαστικών συμπαραστατών να υποβάλλουν μηνύσεις, με σκοπό την προστασία των συμφερόντων των προσώπων που εκπροσωπούν. Η κρίση αυτή ενισχύει τη δυνατότητα άμεσων νομικών ενεργειών, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις που υφίσταται κίνδυνος ανεπανόρθωτης απώλειας δικαιωμάτων.

Η υπόθεση που απασχόλησε το Ανώτατο Δικαστήριο αφορούσε έναν ηλικιωμένο άνδρα, ο οποίος, μετά από ένα σοβαρό τροχαίο ατύχημα, περιήλθε σε κατάσταση άγρυπνου κώματος και απεβίωσε λίγο αργότερα.

Λόγω της αδυναμίας του να επικοινωνήσει και να διαχειριστεί τις προσωπικές και περιουσιακές του υποθέσεις, η κόρη του προσέφυγε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Με προσωρινή διαταγή, ορίστηκε προσωρινή δικαστική συμπαραστάτριά του, με σκοπό να αναλάβει τις επείγουσες ενέργειες για την προστασία του ίδιου και της περιουσίας του.

Κατά την άσκηση των καθηκόντων της, η κόρη διαπίστωσε ενέργειες που, κατά την κρίση της, είχαν προκαλέσει σοβαρή ζημία στην περιουσία του πατέρα της. Ως εκ τούτου, υπέβαλε έγκληση για κακουργηματική απάτη, με τη χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή και κατ’ εξακολούθηση, στρεφόμενη κατά συγκεκριμένων προσώπων και παντός υπευθύνου.

Ωστόσο, η ποινική διαδικασία αντιμετώπισε ένα απροσδόκητο εμπόδιο. Η αρμόδια ανακρίτρια δεν προχώρησε στην εκτέλεση της εισαγγελικής παραγγελίας για τη διενέργεια κύριας ανάκρισης, κρίνοντας ότι η έγκληση είχε υποβληθεί απαραδέκτως. Η αιτιολογία της ήταν ότι η προσωρινή διαταγή δεν παρείχε ρητή εξουσιοδότηση στην κόρη για την υποβολή έγκλησης, αλλά αφορούσε αποκλειστικά επείγουσες διαχειριστικές ενέργειες. Αρχικά, το Συμβούλιο Πλημμελειοδικών Αθηνών υιοθέτησε την ίδια θέση.

Το Σκεπτικό του Αρείου Πάγου: Επεκτατική Ερμηνεία του Δικαιώματος Δράσης

Η υπόθεση έφτασε στον Άρειο Πάγο μετά την άσκηση αναίρεσης από τον Αντεισαγγελέα του Ανώτατου Δικαστηρίου, καθώς ο Εισαγγελέας Εφετών Αθηνών δεν είχε ασκήσει έφεση κατά του σχετικού βουλεύματος.

Το ΣΤ΄ Ποινικό Τμήμα του Αρείου Πάγου, συνεδριάζοντας σε Συμβούλιο, προέβη σε ενδελεχή εξέταση του πλαισίου της προσωρινής δικαστικής συμπαράστασης και της σχέσης του με τις διατάξεις που διέπουν την υποβολή έγκλησης.

Σύμφωνα με την κρίση του Ανώτατου Δικαστηρίου, ο προσωρινός δικαστικός συμπαραστάτης επιτελεί ένα λειτούργημα που είναι ανάλογο με εκείνο του οριστικού συμπαραστάτη. Όταν ο διορισμός του γίνεται με σκοπό την αποτροπή σοβαρού κινδύνου για το πρόσωπο ή την περιουσία του συμπαραστατέου, τότε ο προσωρινός συμπαραστάτης έχει τη δυνατότητα να προβαίνει στις αναγκαίες ενέργειες για την αποτροπή ανεπανόρθωτης απώλειας δικαιωμάτων.

Το δικαστήριο έκρινε ότι η υποβολή έγκλησης, στη συγκεκριμένη περίπτωση, μπορούσε να θεωρηθεί ως ένα επείγον μέτρο προστασίας των συμφερόντων του ηλικιωμένου.

Όπως επισημάνθηκε, η φερόμενη προσβολή αφορούσε άμεσα την περιουσία του, και η μη υποβολή έγκλησης εντός της προβλεπόμενης τρίμηνης αποσβεστικής προθεσμίας θα οδηγούσε αναπόφευκτα στην απώλεια του σχετικού δικαιώματος.

Καθοριστικής σημασίας υπήρξε το γεγονός ότι η προθεσμία υποβολής έγκλησης εξακολουθεί να τρέχει ανεξάρτητα από τον χρόνο που απαιτείται για την έκδοση οριστικής κρίσης σχετικά με τη δικαστική συμπαράσταση. Ως εκ τούτου, η δυνατότητα του προσωρινού συμπαραστάτη να ενεργήσει εγκαίρως κρίθηκε απαραίτητη για την ουσιαστική και αποτελεσματική προστασία των δικαιωμάτων του εκπροσωπούμενου προσώπου.

Αναίρεση Βουλεύματος και Επαναφορά της Δικαστικής Εξουσίας

Ο Άρειος Πάγος διαπίστωσε ότι το Συμβούλιο Πλημμελειοδικών Αθηνών είχε ερμηνεύσει και εφαρμόσει εσφαλμένα τις σχετικές διατάξεις του Ποινικού Κώδικα, του Αστικού Κώδικα και της Πολιτικής Δικονομίας.

Για τους λόγους αυτούς, το Ανώτατο Δικαστήριο προέβη στην αναίρεση του προσβαλλόμενου βουλεύματος. Η υπόθεση παραπέμφθηκε για νέα κρίση στο ίδιο συμβούλιο, με διαφορετική σύνθεση δικαστών, ώστε να εξεταστεί εκ νέου και να προχωρήσει η διαδικασία για τη διενέργεια της ανάκρισης, διασφαλίζοντας έτσι την ορθή απονομή της δικαιοσύνης.