Δέκα Βασικά Σημεία για τη Διαχείριση των Ελληνικών Ακτών: Όσα Πρέπει να Γνωρίζουν οι Πολίτες

Η μελέτη «Το νομοθετικό πλαίσιο για την αξιοποίηση, διαχείριση και προστασία παραθαλάσσιων χώρων, αιγιαλού και παραλίας», που εκπονήθηκε από τη νομική εταιρεία DTK, με συγγραφείς τους δικηγόρους δρ Κωνσταντίνο Καρατσώλη, Μαριάννα Ξαφουγιάννη, Ελευθερία Βολάκη, Ειρήνη Τσιάντη και Ιφιγένεια Τσακαλογιάννη, αποκωδικοποιεί και παρουσιάζει δέκα κρίσιμα ζητήματα σχετικά με τη διαχείριση των ακτών, τα οποία είναι απαραίτητο να γνωρίζουν οι πολίτες.

Σύμφωνα με τη μελέτη, όταν οι πολίτες έχουν πρόσβαση στην πληροφόρηση, γίνονται ενεργοί παράγοντες στην προστασία της εκτεταμένης ελληνικής ακτογραμμής, η οποία περιλαμβάνει κόλπους, ακρωτήρια, χερσονήσους και περίπου 6.000 νησιά και νησίδες. Η ελληνική ακτογραμμή, που διακρίνεται διεθνώς για το μήκος και την ποιότητά της, αποτελεί βασικό πυλώνα της οικονομίας μέσω του τουρισμού, συμβάλλοντας άμεσα και έμμεσα περίπου στο ⅓ του ΑΕΠ της χώρας.

Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι στην Ελλάδα δεν υφίστανται «ιδιωτικές παραλίες». Σχεδόν όλες οι δραστηριότητες και η δόμηση απαγορεύονται στις παραλίες, όπως και η κυκλοφορία οχημάτων, ενώ ισχύουν αυστηρά όρια φωτορύπανσης και ηχορύπανσης.

Αυτά είναι μερικά από τα δέκα πιο σημαντικά σημεία που άπαντες πρέπει να γνωρίζουν, εν μέσω ενός σύνθετου και εκτεταμένου νομοθετικού πλαισίου για τις ελληνικές ακτές, το οποίο έχει διαμορφωθεί διαχρονικά, αντιμετωπίζοντας διλήμματα και συγκρουόμενα συμφέροντα. Τα κεντρικά σημεία αναφοράς είναι:

• Την ελεύθερη πρόσβαση των πολιτών στην παραλία και την ταυτότητά της ως δημόσιο αγαθό.
• Τη διαχείριση των παραχωρήσεων της ακτής σε ιδιώτες και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της ιδιωτικής δραστηριότητας.
• Τη συμβατότητα της εμπορικής αξιοποίησης της ακτής με την προστασία του οικοσυστήματος.

Η μελέτη υπογραμμίζει επίσης τον κρίσιμο ρόλο των πολιτών, όταν είναι ενημερωμένοι και μπορούν να δράσουν για την προστασία των ακτών. Αυτό αποδείχθηκε από την πλατφόρμα MyCoast, η οποία, μέσα στο 2024, δέχθηκε 41.737 καταγγελίες, αν και ο κρατικός μηχανισμός κατάφερε να ελέγξει περίπου το ένα τρίτο αυτών. Η συστηματική εφαρμογή του νόμου αποφέρει απτά οικονομικά οφέλη: από τις ελεγχθείσες καταγγελίες επιβλήθηκαν πρόστιμα άνω του 1.150.000 ευρώ.

Η Ελλάδα, με τη 12η μεγαλύτερη ακτογραμμή στον κόσμο (13.676 χιλιόμετρα), σχεδόν διπλάσια από χώρες όπως η Ιταλία, η Βραζιλία, η Τουρκία ή η Ινδία, και με το 15% των βραβευμένων ακτών διεθνώς μέσω του προγράμματος «Γαλάζιας Σημαίας», παρουσιάζει δέκα βασικά ζητήματα διαχείρισης ακτών που πρέπει να γνωρίζουν οι πολίτες, σύμφωνα με τη μελέτη των νομικών της DTK:

1. Αιγιαλός και Παραλία (Ορισμοί)

Αν και στην καθομιλουμένη οι όροι «αιγιαλός», «παραλία», «ακτή», «ακρογιαλιά» χρησιμοποιούνται συχνά εναλλακτικά, ο νόμος διαχωρίζει σαφώς τις έννοιες:

• Αιγιαλός: Η ζώνη που βρέχεται από τη θάλασσα, καλυπτόμενη από τις μεγαλύτερες και συνηθέστερες αναβάσεις των κυμάτων.
• Παραλία: Η ζώνη που ξεκινά αμέσως μετά τον αιγιαλό, όπου συνήθως τοποθετούνται πετσέτες, ξαπλώστρες και ομπρέλες. Εκτείνεται έως 50 μέτρα από το όριο του αιγιαλού.

2. Δεν Υπάρχουν «Ιδιωτικές Παραλίες» στην Ελλάδα

Ο αιγιαλός και η παραλία δεν πωλούνται, δεν μεταβιβάζονται, δεν ανήκουν σε ιδιωτική κυριότητα και δεν μπορούν να αποτελέσουν «κτήμα» κανενός. Το κράτος διατηρεί την κυριότητα και μπορεί να παραχωρήσει προσωρινό δικαίωμα χρήσης σε ιδιώτες, με αυστηρούς όρους και για συγκεκριμένους λόγους (εθνικούς, βιομηχανικούς, τουριστικούς). Η ακτή αντιμετωπίζεται ως κοινόχρηστο αγαθό, διαθέσιμο σε όλους.

3. Τουλάχιστον το 50% της Παραλίας Πρέπει να Είναι Ελεύθερο

Ο νόμος απαιτεί τουλάχιστον το 50% κάθε παραλίας να παραμένει ελεύθερο και προσβάσιμο. Ακόμα και με άδειες σε επιχειρήσεις, δεν επιτρέπεται η κατάληψη άνω του μισού της ακτής. Η περίφραξη του αιγιαλού ή της παραλίας, που εμποδίζει την ελεύθερη διέλευση, απαγορεύεται κατά κανόνα. Εξαιρέσεις με ελεγχόμενη είσοδο χρήζουν σοβαρής εξέτασης νομιμότητας.

4. Οι Παραλίες Πρέπει να Έχουν Ελεύθερη Πρόσβαση στη Θάλασσα για Όλους

Η πρόσβαση του κοινού στη θάλασσα πρέπει να παραμένει ανεμπόδιστη. Διασφαλίζεται κάθετη πρόσβαση με ελεύθερους διαδρόμους τουλάχιστον 6 μέτρων (ή 3 μέτρων σε στενότερες προσόψεις) μεταξύ επιχειρήσεων. Η οριζόντια πρόσβαση κατά μήκος της θάλασσας διασφαλίζεται με ελεύθερη ζώνη τεσσάρων μέτρων από το σημείο όπου συνήθως συναντά η θάλασσα τη στεριά.

5. Στις Παραλίες Απαγορεύονται Σχεδόν Όλες οι Δραστηριότητες (και η Δόμηση)

Οι άδειες δραστηριοποίησης αφορούν «απλή χρήση», όχι οικοδομική εκμετάλλευση. Επιτρέπονται μόνο πράγματα που μπορούν να τοποθετηθούν και να απομακρυνθούν χωρίς μόνιμες αλλαγές (ομπρέλες, ξαπλώστρες, κινητά τραπεζοκαθίσματα, ελαφριές προσωρινές εγκαταστάσεις). Η δημιουργία μόνιμων κατασκευών πάνω στον αιγιαλό απαγορεύεται.

6. Οι Πολύ Μικρές Παραλίες Εμπίπτουν σε Αυστηρότερες Ρυθμίσεις

Παραλίες με πλάτος ή μήκος κάτω των 4 μέτρων ή συνολικό εμβαδόν κάτω των 150 τ.μ. κατά κανόνα δεν επιτρέπεται να παραχωρηθούν για εκμετάλλευση. Υπάρχουν εξαιρέσεις, κυρίως για όμορα ξενοδοχεία, αλλά η παρουσία ξαπλωστρών σε μικρή παραλία απαιτεί έλεγχο προϋποθέσεων.

7. Κάποιες Παραλίες, με Μεγάλη Περιβαλλοντική Σημασία, Προστατεύονται Ακόμα Περισσότερο

Δημιουργούνται δύο ειδικές κατηγορίες: α) προστατευόμενοι αιγιαλοί/παραλίες (εντός Natura 2000) με αυστηρότερους όρους παραχώρησης (έως 30% κάλυψη) και β) αιγιαλοί/παραλίες υψηλής προστασίας («απάτητες») με ιδιαίτερη αισθητική, γεωμορφολογική ή οικολογική αξία. Σε αυτές απαγορεύονται ομπρέλες, ξαπλώστρες, καντίνες, θαλάσσια σπορ, μουσική, φωτισμός μετά τη δύση του ηλίου, οχήματα και εκδηλώσεις άνω των δέκα ατόμων. Ο αριθμός των «απάτητων παραλιών» αυξάνεται, φτάνοντας τις 251.

8. Στις Παραλίες Υπάρχουν Αυστηρά Όρια Φωτορύπανσης και Ηχορύπανσης

Υπάρχουν συγκεκριμένα όρια θορύβου: έως 50 decibel κοντά σε οικιστικές περιοχές και έως 80 decibel σε άλλες περιπτώσεις. Στις «απάτητες» παραλίες απαγορεύεται κάθε αναπαραγωγή μουσικής. Ο φωτισμός επιτρέπεται μόνο χαμηλός, περιορισμένος και για λόγους ασφαλείας. Στις «απάτητες» παραλίες, ο φωτισμός μετά τη δύση του ηλίου απαγορεύεται εντελώς.

9. Στις Παραλίες Απαγορεύονται Όλα τα Οχήματα

Επιτρέπεται μόνο το αυτοκινούμενο ή ρυμουλκούμενο τροχήλατο αναψυκτήριο (καντίνα) με αυστηρούς όρους (μέγιστος χώρος 15 τ.μ., απόσταση 100 μέτρων, κατάλληλη άδεια). Στις «απάτητες» παραλίες, η παρουσία μηχανοκίνητων οχημάτων απαγορεύεται ρητά. Η χρήση μεγάλων οχημάτων για διαμόρφωση ή μεταφορά εξοπλισμού απαγορεύεται και μπορεί να επιφέρει ποινική ευθύνη.

10. Επιχειρήσεις σε Παραλίες Οφείλουν να Έχουν Εμφανές το QR Code του App Καταγγελιών MyCoast

Κάθε νόμιμη παραχώρηση πρέπει να καταχωρείται στην πλατφόρμα MyCoast. Οι επιχειρήσεις υποχρεούνται να αναρτούν πινακίδα με QR code για άμεσο έλεγχο και υποβολή καταγγελιών. Η απουσία ή η μη συμμόρφωση της πινακίδας επισύρει πρόστιμο 1.000 ευρώ.