Η Ελλάδα αντιμέτωπη με τη “Δημογραφική Βόμβα”: Κίνδυνος απώλειας 1,7 εκατομμυρίου κατοίκων έως το 2060

Η κρίσιμη κατάσταση του δημογραφικού προβλήματος της χώρας βρέθηκε στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου κατά τη διάρκεια του τριήμερου διεθνούς συνεδρίου «Greece at Demographic Crossroads», το οποίο έλαβε χώρα στην Ιθάκη από τις 6 έως τις 8 Μαΐου. Το συνέδριο τελούσε υπό την αιγίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τη διοργάνωση ανέλαβαν το Ελληνικό Δίκτυο Μικρών Νησιών, ο Δήμος Ιθάκης, το Ελληνικό Διαδημοτικό Δίκτυο Υγιών Πόλεων, το Παγκόσμιο Ιπποκράτειο Ινστιτούτο Ιατρών, η Ελληνική Εταιρεία Αναπαραγωγικής Ιατρικής και η Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής.

Στο συνέδριο συμμετείχαν υπουργοί, ευρωβουλευτές, πρέσβεις, ακαδημαϊκοί και εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης, οι οποίοι υπογράμμισαν τη δημογραφική κρίση ως ένα μείζον εθνικό και ευρωπαϊκό ζήτημα με σοβαρές κοινωνικές, οικονομικές και αναπτυξιακές προεκτάσεις.

Οι ομιλίες και οι συζητήσεις ανέδειξαν εμφατικά ότι το δημογραφικό ζήτημα υπερβαίνει κατά πολύ τους απλούς αριθμούς: αποτελεί θέμα προοπτικής, κοινωνικής συνοχής και βιωσιμότητας. «Η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να βλέπει το δημογραφικό ως ένα απλό κοινωνικό ζήτημα, είναι ένα ζήτημα προοπτικής», τόνισε ο πρέσβης της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Αθήνα, Σταύρος Αυγουστίδης.

Ο καθηγητής Βύρων Κοτζαμάνης, διευθυντής του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, προειδοποίησε για «δημογραφική κατάρρευση» εάν δεν υπάρξει άμεση μετάβαση από τη συζήτηση στη δράση. Παρουσιάζοντας δεδομένα του Ινστιτούτου, ανέφερε ότι έως το 2060, αναμένεται να καταγράφονται 60.000 περισσότεροι θάνατοι από γεννήσεις ετησίως, γεγονός που συνεπάγεται μείωση του πληθυσμού της Ελλάδας κατά 1,7 εκατομμύριο ανθρώπους. Ωστόσο, διευκρίνισε ότι αυτό το σενάριο δεν λαμβάνει υπόψη την πιθανή αύξηση των γεννήσεων μέσω της ενσωμάτωσης μεταναστών. Το πλέον ανησυχητικό, όπως επεσήμανε, είναι η αναμενόμενη μείωση του αναπαραγωγικού πληθυσμού της χώρας κατά 35%, γεγονός που καθιστά αδύνατη την εξισορρόπηση του ισοζυγίου θανάτων-γεννήσεων, καθώς δεν θα υπάρχει επαρκής αναπαραγωγικός πληθυσμός για να τεκνοποιήσει.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στις διακριτές ανάγκες κάθε περιοχής, με τους συμμετέχοντες να τονίζουν την αναγκαιότητα εξειδικευμένων πολιτικών για τις αστικές περιοχές, την περιφέρεια και τα μικρά νησιά. Ο δήμαρχος Ιθάκης, Διονύσης Στανίτσας, ανέλυσε τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι μικρές νησιωτικές κοινότητες, ενώ ο πρόεδρος του Ελληνικού Δικτύου Μικρών Νησιών, Λευτέρης Κεχαγιόγλου, χαρακτήρισε το δημογραφικό ζήτημα ως «θέμα εθνικής και ευρωπαϊκής επιβίωσης».

Στις εργασίες του συνεδρίου υπογραμμίστηκε επίσης η σημασία της ενίσχυσης της δημόσιας υγείας, της αποκέντρωσης υπηρεσιών και της προσέλκυσης νέων επιστημόνων που είχαν μεταναστεύσει στο εξωτερικό κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης. Ο πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών, Γιώργος Πατούλης, εστίασε στην ανάγκη στήριξης των τοπικών κοινωνιών μέσω επαρκών υποδομών και υπηρεσιών υγείας.

Από επιστημονική σκοπιά, ο γενικός γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής, Κωνσταντίνος Πάντος, τόνισε τη σημασία της ενημέρωσης σχετικά με τη γονιμότητα και της ισότιμης πρόσβασης στις υπηρεσίες αναπαραγωγικής ιατρικής, επισημαίνοντας την αυξανόμενη τάση ατόμων άνω των 40 ετών να αναζητούν υποστήριξη για τεκνοποίηση.

Μία από τις σημαντικές ανακοινώσεις αφορούσε τη δημιουργία του Ithaka Demographic Forum. Ένας νέος φορέας, με σημείο εκκίνησης την Ιθάκη, με στόχο την ανάδειξη τοπικών και περιφερειακών δημογραφικών ζητημάτων, την πρόταση εφαρμόσιμων λύσεων και τη μεταφορά εμπειριών σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες που αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα, προς εξαγωγή συμπερασμάτων και υιοθέτηση βιώσιμων πρακτικών.

Κυβερνητικοί και πολιτικοί παράγοντες συνέβαλαν ουσιαστικά στον δημόσιο διάλογο για το δημογραφικό ζήτημα και τις προκλήσεις του μέλλοντος. Μεταξύ άλλων, τοποθετήθηκαν η υπουργός Εργασίας, Νίκη Κεραμέως, ο υφυπουργός Υγείας, Μάριος Θεμιστοκλέους, ο υφυπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Θάνος Πετραλιάς, η υφυπουργός Εσωτερικών, Βιβή Χαραλαμπογιάννη, η υφυπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Έλενα Ράπτη, ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ, Παύλος Γερουλάνος, ο βουλευτής Κεφαλληνίας της Νέας Δημοκρατίας, Παναγής Καππάτος, και οι ευρωβουλευτές Νικόλαος Φαραντούρης και Σάκης Αρναούτογλου. Το κοινό μήνυμα που εστάλη ήταν ότι το δημογραφικό αποτελεί εθνική υπόθεση που απαιτεί συνεννόηση και κοινή στρατηγική.

Στο πλαίσιο των εργασιών παρουσιάστηκαν συγκεκριμένες προτάσεις πολιτικής, όπως η παροχή οικονομικών κινήτρων για την επιστροφή μόνιμων κατοίκων, η ενίσχυση της στέγασης για επαγγελματίες υγείας και εκπαιδευτικούς, η βελτίωση της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, η υλοποίηση προγραμμάτων ενημέρωσης για τη γονιμότητα και η αξιοποίηση του πολιτιστικού αποθέματος για βιώσιμη τοπική ανάπτυξη.

Το κεντρικό μήνυμα του συνεδρίου ήταν σαφές: το δημογραφικό δεν είναι απλώς μια στατιστική πρόκληση, αλλά ένα κρίσιμο ζήτημα για το μέλλον της Ελλάδας και της Ευρώπης, που επιβάλλει άμεσες, συντονισμένες και μακροπρόθεσμες πολιτικές παρεμβάσεις.