Σοφία Εφραίμογλου: Η Πρόσβαση στη Χρηματοδότηση, το Κύριο Εμπόδιο για τις Γυναίκες Επιχειρηματίες, και οι Στρατηγικές για την Ανάπτυξη της Γυναικείας Επιχειρηματικότητας

«Η πρόσβαση στη χρηματοδότηση εξακολουθεί να αποτελεί το μεγαλύτερο εμπόδιο για πολλές γυναίκες που θέλουν να ιδρύσουν ή να αναπτύξουν μια επιχείρηση», τονίζει, σε συνέντευξή της στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, η πρόεδρος του Οργανισμού Γυναικείας Επιχειρηματικότητας και Ηγεσίας (ΟΓΕΗ) και Α΄ αντιπρόεδρος του ΕΒΕΑ, Σοφία Κουνενάκη Εφραίμογλου. Επισημαίνει ότι η ενίσχυση της γυναικείας επιχειρηματικότητας και η μεγαλύτερη συμμετοχή των γυναικών στις θέσεις ηγεσίας αποτελούν αναπτυξιακή προτεραιότητα για τη χώρα.

Όπως αναφέρει, η αντιμετώπιση των εμποδίων προϋποθέτει ένα ολοκληρωμένο πλέγμα παρεμβάσεων, που δεν περιορίζεται στη δημιουργία περισσότερων χρηματοδοτικών εργαλείων, αλλά περιλαμβάνει mentoring, επιχειρηματική καθοδήγηση, ισχυρά δίκτυα συνεργασίας και ουσιαστική διασύνδεση των γυναικών με το επενδυτικό οικοσύστημα. Παράλληλα, υπογραμμίζει την ανάγκη για πολιτικές που θα διευκολύνουν τη συμφιλίωση επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής, καθώς και για πρωτοβουλίες που θα ενισχύσουν την παρουσία των γυναικών στα διοικητικά συμβούλια, στις εξαγωγικές επιχειρήσεις και στους δυναμικούς κλάδους της οικονομίας.

Η Σοφία Κουνενάκη Εφραίμογλου παρουσιάζει ακόμη τους στόχους του νεοσύστατου οργανισμού, που δημιουργήθηκε από τη σύμπραξη τεσσάρων κορυφαίων επιχειρηματικών φορέων της χώρας, και προαναγγέλλει τις πρώτες κοινές δράσεις που θα υλοποιηθούν στο πλαίσιο του Μνημονίου Συνεργασίας με το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, με έμφαση στην εκπαίδευση, το mentoring, τη δικτύωση και τη διαμόρφωση προτάσεων πολιτικής. Παράλληλα, εκφράζει την πεποίθηση ότι η Ελλάδα μπορεί να εξελιχθεί σε σημείο αναφοράς για τη γυναικεία επιχειρηματικότητα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, αξιοποιώντας τη συνεργασία, την καινοτομία και την εξωστρέφεια ως μοχλούς ανάπτυξης.

Η Σοφία Κουνενάκη Εφραίμογλου είναι επίσης αντιπρόεδρος της Ελληνικής Ένωσης Επιχειρηματιών (ΕΕΝΕ), πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της Lavipharm SA και πρόεδρος του Κέντρου Πολιτισμού «Ελληνικός Κόσμος».

Ακολουθεί η συνέντευξη:

– Κυρία Εφραίμογλου, ποιο ήταν το βασικό σκεπτικό πίσω από τη δημιουργία του Οργανισμού Γυναικείας Επιχειρηματικότητας και Ηγεσίας και ποιο είναι το αποτύπωμα που φιλοδοξείτε να αφήσει τα επόμενα χρόνια;

Ο Οργανισμός Γυναικείας Επιχειρηματικότητας και Ηγεσίας δημιουργήθηκε μέσα από τη σύμπραξη τεσσάρων σημαντικών επιχειρηματικών φορέων της χώρας – του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Αθηνών (ΕΒΕΑ), της Ελληνικής Ένωσης Επιχειρηματιών (ΕΕΝΕ), του Συνδέσμου Επιχειρήσεων και Λιανικής Πωλήσεως Ελλάδος (ΣΕΛΠΕ) και του Συνδέσμου Ανωνύμων Εταιρειών και Επιχειρηματικότητας (ΣΑΕΕ). Οι φορείς αυτοί ένωσαν τις δυνάμεις τους, αναγνωρίζοντας ότι η ενίσχυση της γυναικείας επιχειρηματικότητας και η μεγαλύτερη συμμετοχή των γυναικών στην ηγεσία δεν αποτελούν μόνο ζήτημα ισότητας, αλλά και αναπτυξιακή προτεραιότητα για τη χώρα.

Παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια, εξακολουθούν να υπάρχουν εμπόδια που περιορίζουν τις δυνατότητες πολλών γυναικών να επιχειρήσουν, να αναπτύξουν τις επιχειρήσεις τους και να διεκδικήσουν θέσεις ευθύνης. Δημιουργήσαμε, λοιπόν, έναν οργανισμό που θα λειτουργήσει ως θεσμικός φορέας αναφοράς για τη γυναικεία επιχειρηματικότητα και ηγεσία στην Ελλάδα, φέρνοντας πιο κοντά την Πολιτεία, την επιχειρηματική κοινότητα, την ακαδημαϊκή κοινότητα και τους ίδιους τους ανθρώπους της αγοράς.

Φιλοδοξούμε να συμβάλουμε στη δημιουργία ενός πιο σύγχρονου και συμπεριληπτικού επιχειρηματικού οικοσυστήματος, όπου οι γυναίκες θα έχουν ίσες ευκαιρίες να αξιοποιήσουν τις δυνατότητές τους. Στόχος μας είναι να δημιουργήσουμε ένα ισχυρό δίκτυο γυναικών επιχειρηματιών και στελεχών, να αναπτύξουμε συνεργασίες στην Ελλάδα και το εξωτερικό, να προσφέρουμε ουσιαστικές ευκαιρίες δικτύωσης, κατάρτισης και εξωστρέφειας και, κυρίως, να συμβάλουμε στη διαμόρφωση πολιτικών που θα διευκολύνουν περισσότερες γυναίκες να δημιουργούν, να καινοτομούν και να αναπτύσσουν τις επιχειρήσεις τους.

– Η πρόσβαση στη χρηματοδότηση εξακολουθεί να αποτελεί το μεγαλύτερο εμπόδιο για πολλές γυναίκες που θέλουν να ιδρύσουν ή να αναπτύξουν μια επιχείρηση. Ποιες παρεμβάσεις θεωρείτε ότι μπορούν να αλλάξουν ουσιαστικά αυτή την εικόνα;

Η πρόσβαση στη χρηματοδότηση είναι πράγματι μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν πολλές γυναίκες επιχειρηματίες. Ωστόσο, το ζήτημα δεν αφορά μόνο τη διαθεσιμότητα κεφαλαίων. Αφορά επίσης την πρόσβαση στην πληροφόρηση, στα δίκτυα, στην καθοδήγηση και στα κατάλληλα εργαλεία που θα επιτρέψουν σε μια γυναίκα να μετατρέψει μια επιχειρηματική ιδέα σε μια βιώσιμη και αναπτυσσόμενη επιχείρηση.

Δεν είναι τυχαίο ότι, σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μόλις το 34,4% των αυτοαπασχολούμενων στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι γυναίκες, ενώ μόνο περίπου το 15% των ευρωπαϊκών startups έχουν ιδρυθεί αποκλειστικά από γυναίκες. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά εμπόδια στην επιχειρηματική ανάπτυξη των γυναικών.

Χρειάζεται, επομένως, μια ολοκληρωμένη προσέγγιση. Από τη μία πλευρά, απαιτούνται περισσότερα χρηματοδοτικά εργαλεία, όπως εγγυοδοτικά σχήματα, ειδικά χρηματοδοτικά προγράμματα και ευκολότερη πρόσβαση σε επενδυτικά κεφάλαια. Από την άλλη, είναι εξίσου σημαντικό να ενισχυθούν το mentoring, η επιχειρηματική συμβουλευτική και η διασύνδεση των γυναικών με το επενδυτικό οικοσύστημα.

Ο ΟΓΕΗ διαθέτει ένα σημαντικό συγκριτικό πλεονέκτημα, καθώς απαρτίζεται από κορυφαίους επιχειρηματικούς φορείς της χώρας με ισχυρή παρουσία στην ελληνική και τη διεθνή επιχειρηματική κοινότητα. Στόχος μας είναι να αξιοποιήσουμε το δίκτυο των μελών μας, καθώς και τις συνεργασίες τους στην Ελλάδα και το εξωτερικό, ώστε να δημιουργήσουμε νέες ευκαιρίες για τις γυναίκες επιχειρηματίες. Να διευκολύνουμε τη διασύνδεσή τους με δυνητικούς χρηματοδοτικούς και επενδυτικούς φορείς, επιχειρηματικούς αγγέλους, επενδυτικά ταμεία και διεθνή επιχειρηματικά δίκτυα, προσφέροντάς τους πρόσβαση όχι μόνο σε χρηματοδότηση, αλλά και σε γνώση, συνεργασίες και προοπτικές εξωστρέφειας.

– Το ζήτημα της συμφιλίωσης επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής εξακολουθεί να επηρεάζει δυσανάλογα τις γυναίκες. Ποιες πολιτικές θεωρείτε ότι μπορούν να στηρίξουν ουσιαστικά μια γυναίκα που επιχειρεί; Επιπλέον, παρά την πρόοδο των τελευταίων ετών, οι γυναίκες εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται σε θέσεις επιχειρηματικής ηγεσίας. Πώς μπορεί να ενισχυθεί η παρουσία τους στα διοικητικά συμβούλια, στις εξαγωγικές επιχειρήσεις και στους δυναμικούς κλάδους της οικονομίας;

Η ενίσχυση της γυναικείας επιχειρηματικότητας δεν μπορεί να εξεταστεί ανεξάρτητα από τις πολιτικές που στηρίζουν τη συμφιλίωση επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής. Εξακολουθεί να είναι γεγονός ότι οι γυναίκες επωμίζονται δυσανάλογο μέρος των οικογενειακών και φροντιστικών υποχρεώσεων, γεγονός που επηρεάζει τις δυνατότητές τους να ιδρύσουν, να αναπτύξουν ή να επεκτείνουν μια επιχείρηση.

Για τον λόγο αυτό απαιτούνται περαιτέρω πολιτικές που θα μειώνουν αυτά τα εμπόδια στην πράξη: ποιοτικές και προσιτές υπηρεσίες φροντίδας παιδιών, ευέλικτες μορφές εργασίας όπου είναι εφικτό, σύγχρονες πολιτικές γονικής άδειας που ενθαρρύνουν την ισότιμη συμμετοχή και των δύο γονέων, καθώς και φορολογικά και χρηματοδοτικά κίνητρα που στηρίζουν τις γυναίκες επιχειρηματίες κατά τα πρώτα, πιο απαιτητικά στάδια ανάπτυξης μιας επιχείρησης.

Παράλληλα, χρειάζεται να ενισχυθεί η παρουσία των γυναικών στις θέσεις λήψης αποφάσεων. Σύμφωνα με το European Institute for Gender Equality (EIGE), οι γυναίκες καταλαμβάνουν σήμερα περίπου 39% των θέσεων στα διοικητικά συμβούλια των μεγαλύτερων εισηγμένων εταιρειών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ στην Ελλάδα το αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται περίπου στο 27%. Η πρόοδος που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια είναι σημαντική, όμως εξακολουθεί να υπάρχει περιθώριο βελτίωσης. Το γεγονός ότι χώρες που υιοθέτησαν στοχευμένες πολιτικές και συγκεκριμένους στόχους πέτυχαν υψηλότερα ποσοστά αποδεικνύει ότι όταν υπάρχει συνέπεια και στρατηγική, τα αποτελέσματα είναι μετρήσιμα.

Σημαντική εξέλιξη προς αυτή την κατεύθυνση αποτελεί και η ενσωμάτωση στην ελληνική νομοθεσία της ευρωπαϊκής Οδηγίας για τη βελτίωση της ισόρροπης εκπροσώπησης των φύλων στα διοικητικά συμβούλια των εισηγμένων εταιρειών. Η θέσπιση συγκεκριμένων στόχων αποτελεί ένα ουσιαστικό βήμα για την ενίσχυση της εταιρικής διακυβέρνησης και της αξιοποίησης του ανθρώπινου δυναμικού. Ωστόσο, η πραγματική πρόκληση είναι η αποτελεσματική εφαρμογή του πλαισίου και η δημιουργία μιας ευρύτερης δεξαμενής γυναικών στελεχών που θα είναι έτοιμες να αναλάβουν ηγετικούς ρόλους.

Πέρα όμως από το θεσμικό πλαίσιο, χρειάζεται να επενδύσουμε στην ανάπτυξη της επόμενης γενιάς γυναικών ηγετών. Προγράμματα mentoring, ανάπτυξης ηγετικών δεξιοτήτων, διεθνής δικτύωση, συμμετοχή σε εμπορικές αποστολές και ενίσχυση της παρουσίας των γυναικών στους κλάδους της τεχνολογίας, της καινοτομίας και των εξαγωγών μπορούν να δημιουργήσουν περισσότερες ευκαιρίες εξέλιξης.

Ο Οργανισμός Γυναικείας Επιχειρηματικότητας και Ηγεσίας φιλοδοξεί να συμβάλει ουσιαστικά προς αυτή την κατεύθυνση, δημιουργώντας ένα ισχυρό δίκτυο γυναικών επιχειρηματιών και στελεχών, αναπτύσσοντας προγράμματα καθοδήγησης και συνεργασίας και διαμορφώνοντας προτάσεις πολιτικής που θα διευρύνουν τις ευκαιρίες συμμετοχής των γυναικών στην επιχειρηματική ηγεσία. Γιατί η μεγαλύτερη συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων δεν αποτελεί μόνο ζήτημα ισότητας· αποτελεί παράγοντα ανταγωνιστικότητας, καινοτομίας και βιώσιμης ανάπτυξης.

– Το έμφυλο μισθολογικό χάσμα και τα στερεότυπα στην αγορά εργασίας εξακολουθούν να υπάρχουν. Πιστεύετε ότι η επιχειρηματική κοινότητα είναι έτοιμη να προχωρήσει σε ουσιαστικές αλλαγές; Δεδομένου ότι και η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει ως προτεραιότητα την οικονομική ενδυνάμωση των γυναικών και την ενίσχυση της συμμετοχής τους στην επιχειρηματικότητα.

Πιστεύω ότι η επιχειρηματική κοινότητα βρίσκεται σήμερα σε μια περίοδο ουσιαστικής μετάβασης. Οι επιχειρήσεις αντιλαμβάνονται ολοένα και περισσότερο ότι η ισότητα των ευκαιριών δεν αποτελεί μόνο ζήτημα κοινωνικής ευθύνης, αλλά και παράγοντα ανταγωνιστικότητας, καινοτομίας και βιώσιμης ανάπτυξης.

Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat, το έμφυλο μισθολογικό χάσμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να διαμορφώνεται γύρω στο 12%, γεγονός που αποδεικνύει ότι υπάρχει ακόμη σημαντικός δρόμος να διανυθεί. Ταυτόχρονα, πολλές γυναίκες εξακολουθούν να συναντούν δυσκολίες στην επαγγελματική τους εξέλιξη, ιδιαίτερα σε θέσεις ευθύνης και σε κλάδους υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει την οικονομική ενδυνάμωση των γυναικών ως στρατηγική προτεραιότητα, μέσα από πρωτοβουλίες όπως η Οδηγία για τη διαφάνεια στις αμοιβές, η Οδηγία για την ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων στα διοικητικά συμβούλια και η νέα Στρατηγική για την Ισότητα των Φύλων. Το ευρωπαϊκό πλαίσιο δημιουργεί πλέον ένα ισχυρό κίνητρο για αλλαγές και στις επιχειρήσεις.

Ωστόσο, η νομοθεσία από μόνη της δεν αρκεί. Η πραγματική αλλαγή θα έρθει όταν η αξιοκρατία, η ίση μεταχείριση και η συμπερίληψη ενσωματωθούν στην καθημερινή λειτουργία των επιχειρήσεων. Αυτό σημαίνει διαφανείς διαδικασίες αμοιβών και αξιολόγησης, ίσες ευκαιρίες εξέλιξης, επένδυση στην ανάπτυξη των γυναικών στελεχών και μια εταιρική κουλτούρα που αναγνωρίζει το ταλέντο ανεξαρτήτως φύλου.

– Πώς θα συνεργαστεί ο Οργανισμός με τους επιχειρηματικούς φορείς, τις επιχειρήσεις, τα πανεπιστήμια και τους επενδυτικούς φορείς ώστε να δημιουργηθεί ένα ολοκληρωμένο οικοσύστημα στήριξης των γυναικών; Ποιες θα είναι οι πρώτες κοινές δράσεις που θα υλοποιηθούν στο πλαίσιο του Μνημονίου Συνεργασίας με το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας;

Η φιλοσοφία του Οργανισμού βασίζεται στις συνέργειες. Πιστεύουμε ότι κανένας φορέας δεν μπορεί από μόνος του να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις της γυναικείας επιχειρηματικότητας. Απαιτείται η συνεργασία της Πολιτείας, της επιχειρηματικής κοινότητας, της ακαδημαϊκής κοινότητας και του επενδυτικού οικοσυστήματος, ώστε να δημιουργηθεί ένα ολοκληρωμένο περιβάλλον υποστήριξης.

Με τους επιχειρηματικούς φορείς θα αναπτύξουμε κοινές δράσεις ενημέρωσης, δικτύωσης και εξωστρέφειας. Με τα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά ιδρύματα θα επιδιώξουμε να ενισχύσουμε την επιχειρηματική κουλτούρα των νέων γυναικών, να υποστηρίξουμε την καινοτομία και να δημιουργήσουμε γέφυρες μεταξύ έρευνας και επιχειρηματικότητας. Παράλληλα, θα συνεργαστούμε με φορείς χρηματοδότησης, ώστε περισσότερες γυναίκες να αποκτήσουν πρόσβαση όχι μόνο σε χρηματοδοτικά εργαλεία, αλλά και σε δίκτυα, καθοδήγηση και ευκαιρίες ανάπτυξης.

Ήδη, το πρώτο σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση είναι το Μνημόνιο Συνεργασίας που υπογράψαμε με το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας. Οι πρώτες δράσεις θα επικεντρωθούν στην ενημέρωση και ευαισθητοποίηση, στην ανάπτυξη εκπαιδευτικών και mentoring προγραμμάτων, στη δημιουργία δικτύων συνεργασίας, καθώς και στη διαμόρφωση κοινών προτάσεων πολιτικής που θα βασίζονται στις πραγματικές ανάγκες των γυναικών επιχειρηματιών. Στόχος μας δεν είναι μόνο να υλοποιήσουμε επιμέρους δράσεις, αλλά να δημιουργήσουμε ένα σταθερό πλαίσιο συνεργασίας που θα παράγει μετρήσιμα αποτελέσματα και θα συμβάλλει στη διαμόρφωση ενός πιο σύγχρονου και συμπεριληπτικού επιχειρηματικού οικοσυστήματος.

– Η Ελλάδα μπορεί να εξελιχθεί σε πρότυπο χώρας για τη γυναικεία επιχειρηματικότητα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη; Ποια βήματα απαιτούνται για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος;

Πιστεύω ότι η Ελλάδα μπορεί να εξελιχθεί σε σημείο αναφοράς για τη γυναικεία επιχειρηματικότητα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Ως κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με στρατηγική γεωγραφική θέση, ένα δυναμικό επιχειρηματικό και επενδυτικό οικοσύστημα, ισχυρούς θεσμικούς φορείς και ανθρώπινο δυναμικό υψηλού επιπέδου, διαθέτει όλα τα συγκριτικά πλεονεκτήματα για να αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο στην ευρύτερη περιοχή.

Το ζητούμενο, όμως, δεν είναι απλώς να ακολουθούμε τις ευρωπαϊκές εξελίξεις. Είναι να διαμορφώνουμε πρωτοβουλίες, να αναπτύσσουμε διακρατικές συνεργασίες και να δημιουργούμε ένα περιβάλλον που θα προσελκύει επενδύσεις, θα ενθαρρύνει την καινοτομία και θα δίνει στις γυναίκες περισσότερες ευκαιρίες να επιχειρούν, να ηγούνται και να αναπτύσσονται. Η γυναικεία επιχειρηματικότητα μπορεί να αποτελέσει έναν από τους πυλώνες της εξωστρέφειας και της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας.

Ο Οργανισμός Γυναικείας Επιχειρηματικότητας και Ηγεσίας δημιουργήθηκε με αυτή ακριβώς τη φιλοδοξία: να αποτελέσει έναν θεσμικό φορέα που θα ενώνει δυνάμεις, θα αναπτύσσει συνεργασίες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό και θα συμβάλλει ώστε η χώρα μας να εξελιχθεί σε κόμβο διαλόγου, συνεργασίας και ανταλλαγής καλών πρακτικών για τη γυναικεία επιχειρηματικότητα και ηγεσία στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Πιστεύω ότι, εάν κινηθούμε με συνέπεια, συνεργασία και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, η Ελλάδα μπορεί όχι μόνο να παρακολουθεί τις διεθνείς εξελίξεις, αλλά να συμβάλλει ενεργά στη διαμόρφωσή τους, αποδεικνύοντας ότι η επένδυση στις γυναίκες επιχειρηματίες αποτελεί επένδυση στην ανάπτυξη, την καινοτομία και το μέλλον της οικονομίας μας.

ΑΠΕ-ΜΠΕ