Έρευνα Αστεγίας στην Αθήνα: Ο Χρόνιος Χαρακτήρας του Φαινομένου και οι Βαθύτερες Αιτίες του

Η αστεγία στην Αθήνα αναδεικνύεται ως ένα ολοένα και πιο «χρονίζον» κοινωνικό φαινόμενο, με ένα ανησυχητικό ποσοστό ενός στους τρεις άστεγους να παραμένει σε αυτή την κατάσταση για διάστημα μεγαλύτερο των πέντε ετών. Αυτά τα συγκλονιστικά δεδομένα προκύπτουν από μια ενδελεχή έρευνα που διεξήχθη από τον Δήμο Αθηναίων, σε στενή συνεργασία με το Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου, στο πλαίσιο ενός πανευρωπαϊκού προγράμματος για την καταγραφή και κατανόηση της αστεγίας.

Η πρωτοβουλία αυτή, που πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή 150 εθελοντών – αριθμός που περιλάμβανε μέλη του Συνδέσμου Κοινωνικών Λειτουργών Ελλάδος, εκπροσώπους οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών και απλούς πολίτες – είχε ως θεμελιώδη στόχο την επιστημονική καταγραφή των πολλαπλών χαρακτηριστικών της αστεγίας, προκειμένου να διαμορφωθούν πιο αποτελεσματικές και στοχευμένες κοινωνικές πολιτικές.

Η έρευνα, που έλαβε χώρα στην Αθήνα από τις 20 έως τις 27 Οκτωβρίου 2025, εντάσσεται σε μια εκτεταμένη ευρωπαϊκή πρωτοβουλία, η οποία συντονίζεται από το Πανεπιστήμιο του Λέβεν. Στην προσπάθεια αυτή συμμετέχουν 35 πόλεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίες διαθέτουν πληθυσμό άνω των 200.000 κατοίκων.

Συνολικά, στην έρευνα συμμετείχαν 681 άτομα. Από αυτά, 384 εντοπίστηκαν να διαβιούν απευθείας στον δρόμο, ενώ 297 άτομα προσέγγισαν μέσω διαφόρων κοινωνικών φορέων. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η καταγραφή δεν περιέλαβε άτομα που διέμεναν σε σταθερές δομές υποστηριζόμενης διαβίωσης ή σε διαμερίσματα κοινωνικής στέγασης.

Τα εντυπωσιακά στοιχεία που προέκυψαν αποκαλύπτουν τα εξής:

• 31,6% των αστέγων ζει χωρίς αυτόνομη στέγη για περισσότερα από πέντε χρόνια.
• 24,9% παραμένει άστεγο για διάστημα από δύο έως πέντε χρόνια.
• Συνολικά, περισσότεροι από τους μισούς (άνω του 50%) βρίσκονται σε κατάσταση αστεγίας για περισσότερο από δύο χρόνια.

Τα ευρήματα αυτά επιβεβαιώνουν εμφατικά ότι η αστεγία δεν είναι πλέον ένα παροδικό, περιστασιακό φαινόμενο, αλλά έχει μετατραπεί σε μια μακροχρόνια κοινωνική συνθήκη για ένα σημαντικό κομμάτι του πληθυσμού.

Οι Οικονομικοί Παράγοντες ως Κύρια Αιτία Απώλειας Στέγης

Η οικονομική δυσχέρεια αναδεικνύεται αδιαμφισβήτητα ως η κυριότερη αιτία που οδηγεί στην απώλεια κατοικίας. Ειδικότερα, τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά:

• 72,2% των συμμετεχόντων αποδίδει την κατάσταση της αστεγίας σε οικονομικούς λόγους.
• 37,9% αναφέρει προβλήματα υγείας ή εξαρτήσεων ως παράγοντα.
• Ενώ το 30,2% επικαλείται οικογενειακές δυσκολίες.

Οι ερευνητές τονίζουν, ωστόσο, ότι στις πλειονότητα των περιπτώσεων, η αστεγία είναι το αποτέλεσμα της σύνθετης αλληλεπίδρασης πολλαπλών κοινωνικών και προσωπικών παραγόντων.

Το Προφίλ των Αστέγων στην Αθήνα

Η απογραφή φέρνει στο φως τα ακόλουθα χαρακτηριστικά του πληθυσμού των αστέγων στην Αθήνα:

• 71% των αστέγων είναι άνδρες και 29% γυναίκες.
• Σχεδόν 7 στους 10 (69,9%) είναι Έλληνες πολίτες.
• Το 62% ανήκει στην ηλικιακή ομάδα άνω των 50 ετών.
• Οι νέοι κάτω των 30 ετών αποτελούν ένα μικρό ποσοστό, μόλις 8% του συνόλου.
• Σχεδόν δύο στους τρεις (65,8%) ζουν αποκλειστικά μόνοι, χωρίς την ουσιαστική στήριξη οικογένειας ή συντρόφου.

Δήμος Αθηναίων: «Απαιτούνται Στοχευμένες Κοινωνικές Πολιτικές»

Η αντιδήμαρχος Κοινωνικής Αλληλεγγύης, κα Μίνα Φουντζούλα, επισήμανε ότι η αστεγία αποτελεί ένα από τα πιο σοβαρά κοινωνικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η Αθήνα. Τόνισε δε, ότι τα νέα αυτά στοιχεία υπογραμμίζουν την επιτακτική ανάγκη για τη χάραξη πολιτικών που θα ανταποκρίνονται πραγματικά στις ανάγκες των πιο ευάλωτων πολιτών.

Από την πλευρά της, η αντιδήμαρχος Ισότητας, Δημοτικών Ιατρείων και Παιδικής Προστασίας, κα Μαρία Στρατηγάκη, υπογράμμισε τη σημασία της επιστημονικής τεκμηρίωσης του φαινομένου, χαρακτηρίζοντάς την ως θεμελιώδη προϋπόθεση για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό κοινωνικών πολιτικών προστασίας και ένταξης.

Την επιστημονική ευθύνη της έρευνας είχε ο καθηγητής Κώστας Δημουλάς από το Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου, ο οποίος συνέβαλε καθοριστικά στην ανάλυση και ερμηνεία των δεδομένων.

Δράσεις του Δήμου για την Αντιμετώπιση της Αστεγίας

Παράλληλα με τη διεξαγωγή της έρευνας, ο Δήμος Αθηναίων παρουσίασε τις βασικές παρεμβάσεις που υλοποιεί μέσω του Κέντρου Υποδοχής και Αλληλεγγύης Δήμου Αθηναίων (ΚΥΑΔΑ).

Η διεπιστημονική ομάδα Street Work παρέχει στήριξη σε περίπου 1.400 άτομα. Από αυτούς, λιγότεροι από τους μισούς κοιμούνται στον δρόμο ή σε ακατάλληλους χώρους, ενώ οι υπόλοιποι διαβιούν σε επισφαλείς συνθήκες, όπως προσωρινή φιλοξενία σε συγγενείς ή φίλους, ή σε κατοικίες που δεν πληρούν τις βασικές προδιαγραφές διαβίωσης.

Στο Πολυδύναμο Κέντρο Αστέγων, που βρίσκεται στην πλατεία Βάθη, φιλοξενούνται καθημερινά περίπου 200 άτομα σε ξενώνες και υπνωτήριο. Το Ανοικτό Κέντρο Ημέρας, αντίστοιχα, εξυπηρετεί πάνω από 150 ανθρώπους καθημερινά, προσφέροντας πρόσβαση σε απαραίτητες υπηρεσίες, όπως σίτιση, δυνατότητα ατομικής υγιεινής και ψυχοκοινωνική υποστήριξη.

Τέλος, μέσω του προγράμματος «Στέγαση και Εργασία για Αστέγους», το οποίο χρηματοδοτείται από το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, έχουν εγκριθεί 46 νοικοκυριά στον Δήμο Αθηναίων. Συνολικά 58 ωφελούμενοι, εκ των οποίων 46 ενήλικες και 12 ανήλικοι, έχουν ήδη ενταχθεί στο πρόγραμμα, έχοντας εξασφαλίσει την κατοικία τους και βρίσκονται στη διαδικασία αναζήτησης εργασίας.