Πρόβλεψη για έναν δραματικό χειμώνα στην Ευρώπη: Ο φόβος του ακριβού φυσικού αερίου και οι μακροχρόνιες συνέπειες

Η Ευρώπη αντιμετωπίζει ένα νέο κύμα οικονομικών δυσκολιών, καθώς η ραγδαία άνοδος των τιμών του φυσικού αερίου, που πυροδοτείται από τον πόλεμο στο Ιράν, απειλεί να επιβαρύνει περαιτέρω την ήπειρο, η οποία ήδη καταβάλλει προσπάθειες να καλύψει το χαμένο έδαφος σε σχέση με άλλες μεγάλες οικονομίες σε κρίσιμους τομείς όπως ο αμυντικός εξοπλισμός, οι υποδομές Τεχνητής Νοημοσύνης και ο αυξανόμενος εμπορικός ανταγωνισμός από την Κίνα. Σύμφωνα με ανάλυση του Reuters, οι συνέπειες αυτής της κατάστασης ενδέχεται να είναι μακροχρόνιες.

Οι τιμές αναφοράς του φυσικού αερίου στην Ευρώπη έφτασαν την περασμένη εβδομάδα τα 75 ευρώ ανά μεγαβατώρα (MWh), ποσό που είναι υπερδιπλάσιο σε σχέση με πέρυσι και το υψηλότερο από τα τέλη του 2022. Τότε, η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία είχε αναγκάσει την Ευρώπη να διακόψει τις μαζικές εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου μέσω αγωγών.

Η κρίση εφοδιασμού, που προκλήθηκε από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ πριν από περισσότερους από έξι μήνες, οδήγησε σε έντονο ανταγωνισμό μεταξύ Ευρώπης και Ασίας. Ένα παρατεταμένο καυτό καλοκαίρι σε μεγάλο μέρος της Ασίας αύξησε τη ζήτηση για ηλεκτρική ενέργεια και ψύξη. Ως αποτέλεσμα, σημαντικοί όγκοι φυσικού αερίου, που κανονικά θα κατέληγαν στην Ευρώπη, εκτράπηκαν προς την Ασία κατά τους κρίσιμους καλοκαιρινούς μήνες. Αυτό διέκοψε σοβαρά τις προσπάθειες της Ευρώπης να εφοδιάσει τις εκτεταμένες υπόγειες αποθήκες της εν όψει του χειμώνα και των αυξημένων αναγκών θέρμανσης.

Προβλήματα στην αποθήκευση

Οι συνέπειες αυτής της κατάστασης αρχίζουν ήδη να γίνονται αισθητές. Οι ευρωπαϊκές εγκαταστάσεις αποθήκευσης φυσικού αερίου είναι αυτή τη στιγμή γεμάτες κατά περίπου 67%, το χαμηλότερο ποσοστό για αυτή την εποχή του έτους τα τελευταία 15 χρόνια. Αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 11 ποσοστιαίες μονάδες κάτω από το περσινό επίπεδο, σύμφωνα με στοιχεία της Gas Infrastructure Europe.

Παραδοσιακά, τα αποθέματα φτάνουν στο μέγιστο στις αρχές Νοεμβρίου. Το 2025, είχαν φτάσει στο 83%, ή περίπου 85 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα. Φέτος, οι εκτιμήσεις της ROI προβλέπουν ότι τα επίπεδα αποθήκευσης θα κορυφωθούν μόνο μεταξύ 70% και 75%.

Η κατάσταση είναι ακόμη πιο ανησυχητική σε επίπεδο χωρών. Η Γερμανία, η οποία διαθέτει το μεγαλύτερο δίκτυο αποθήκευσης στην Ευρώπη, έχει πληρότητα μόλις 54%. Αντίστοιχα, οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης στις Κάτω Χώρες, έναν άλλο κρίσιμο περιφερειακό κόμβο φυσικού αερίου, βρίσκονται στο 48% της χωρητικότητάς τους.

Η προσέγγιση του χειμώνα με τόσο χαμηλά αποθέματα αναμένεται να αυξήσει την εξάρτηση και των δύο χωρών από φορτία LNG της αγοράς spot, καθώς και από εισαγωγές μέσω αγωγών από γειτονικά κράτη. Αυτό θα ασκήσει περαιτέρω ανοδική πίεση στις τιμές του φυσικού αερίου σε ολόκληρη την περιοχή.

Τα στηρίγματα στην αγορά LNG

Οι ροές φυσικού αερίου μέσω της Μέσης Ανατολής δεν αναμένεται να ομαλοποιηθούν σύντομα.

Οι εξαγωγές LNG από τον Κόλπο, κυρίως από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, σημείωσαν μείωση άνω του 85% μεταξύ Μαρτίου και Αυγούστου, σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο πέρυσι, σύμφωνα με στοιχεία της Kpler.

Αυτή η διακοπή αναμένεται να συνεχιστεί έως το τέλος του έτους, καθώς η ναυτιλιακή κίνηση μέσω των Στενών του Ορμούζ παραμένει περιορισμένη. Η QatarEnergy έχει ήδη ενημερώσει τους βασικούς πελάτες της για παράταση της αναστολής παραδόσεων LNG λόγω ανωτέρας βίας έως τις αρχές Νοεμβρίου. Παρόλα αυτά, η παγκόσμια αγορά LNG στηρίχθηκε από την ταχεία αύξηση της παραγωγής σε άλλες περιοχές, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ και τον Καναδά.

Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, η παραγωγή LNG εκτός του Κόλπου είχε αυξηθεί κατά 18% (περίπου 27 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα) έως τα τέλη Ιουνίου σε σχέση με πέρυσι, αντισταθμίζοντας περίπου το 75% των απωλειών από τη Μέση Ανατολή.

Αυτό εξηγεί εν μέρει γιατί οι τιμές, αν και σε υψηλά επίπεδα, παραμένουν πολύ χαμηλότερες από εκείνες της ενεργειακής κρίσης του 2022, όταν οι τιμές αναφοράς του φυσικού αερίου στην Ευρώπη ξεπέρασαν στιγμιαία τα 300 ευρώ ανά MWh. Ωστόσο, δεδομένου του τρέχοντος πλαισίου, ο κίνδυνος σημαντικής αύξησης των τιμών είναι τεράστιος.

Ευάλωτη η Ευρώπη

Η εξεύρεση λύσης σε αυτό το πρόβλημα δεν είναι απλή. Προηγούμενες κυβερνητικές παρεμβάσεις, όπως στη Γερμανία, στις αγορές φυσικού αερίου, συχνά είχαν αντίθετα αποτελέσματα, στρεβλώνοντας τα κίνητρα και καθυστερώντας την αναπλήρωση των αποθεμάτων.

Από την άλλη πλευρά, η μείωση της εξάρτησης από το φυσικό αέριο, μέσω της ευρύτερης χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και πυρηνικής ενέργειας, αποτελεί ένα μακροπρόθεσμο εγχείρημα που θα διαρκέσει χρόνια, αν όχι δεκαετίες.

Επιπλέον, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν μπορούν να επαναλάβουν τα μαζικά προγράμματα επιδοτήσεων που εφαρμόστηκαν μετά το σοκ του 2022. Ο λογαριασμός του φυσικού αερίου στην Ευρώπη έφτασε τα 117 δισ. ευρώ το 2025, παρόλο που η κατανάλωση παρέμεινε περίπου 17% κάτω από τα προ κρίσης επίπεδα, σύμφωνα με εκτιμήσεις του Bruegel. Με τις τιμές να είναι πλέον σημαντικά υψηλότερες, ο λογαριασμός των εισαγωγών της περιοχής αναμένεται να αυξηθεί και πάλι απότομα φέτος.

Όλα αυτά καθιστούν τις ευρωπαϊκές οικονομίες ευάλωτες, και μάλιστα την λάθος στιγμή. Οι εντάσεις με τη Μόσχα κορυφώνονται, μετά από μια απόπειρα επίθεσης με ρωσικό drone εναντίον της Γερμανίας την περασμένη εβδομάδα, ενώ η κυβέρνηση Trump ασκεί πιέσεις στην Ευρώπη να αυξήσει τις δαπάνες για την άμυνά της. Η Ευρώπη, με τη σειρά της, επιδιώκει να επεκτείνει ραγδαία την παραγωγή πυρομαχικών, στρατιωτικού εξοπλισμού και άλλων αμυντικών τεχνολογιών.

Παράλληλα, η Ευρώπη προσπαθεί απεγνωσμένα να ανταγωνιστεί τις ΗΠΑ και την Κίνα στο ράλι των υποδομών Τεχνητής Νοημοσύνης, έναν τομέα στον οποίο υστερεί σημαντικά. Η κάλυψη αυτού του χάσματος απαιτεί τεράστιες επενδύσεις σε κέντρα δεδομένων με υψηλή κατανάλωση ενέργειας.

Η ευρωπαϊκή βιομηχανία

Εν τω μεταξύ, ο ευρωπαϊκός μεταποιητικός τομέας αντιμετωπίζει ολοένα και μεγαλύτερες δυσκολίες στον ανταγωνισμό με την Κίνα. Οι ευρωπαϊκές αυτοκινητοβιομηχανίες, ειδικότερα, έχουν χάσει σημαντικό έδαφος έναντι των Κινέζων ανταγωνιστών τους, οι οποίοι προσφέρουν χαμηλότερο κόστος. Η Volkswagen ανακοίνωσε πρόσφατα τη μεγαλύτερη αναδιάρθρωση στην 89χρονη ιστορία της.

Η περαιτέρω άνοδος των τιμών φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας θα επιβαρύνει τη θέση των ευρωπαϊκών βιομηχανιών έναντι των ανταγωνιστών τους.

Οι βιομηχανίες θα αναγκαστούν είτε να απορροφήσουν τα υψηλότερα ενεργειακά κόστη, περιορίζοντας τα κέρδη και τις επενδύσεις, είτε να τα μετακυλήσουν στους καταναλωτές, μειώνοντας έτσι την ανταγωνιστικότητά τους.

Εν ολίγοις, η ακριβή ενέργεια απειλεί να υπονομεύσει τις φιλοδοξίες της Ευρώπης για μελλοντική οικονομική και στρατηγική αυτονομία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δήλωσε την Παρασκευή ότι, παρά τα χαμηλά επίπεδα αποθεμάτων, η Ένωση δεν αντιμετωπίζει άμεσο κίνδυνο για την ασφάλεια του εφοδιασμού αυτόν τον χειμώνα. Ωστόσο, το πραγματικό ζήτημα δεν είναι αν η Ευρώπη θα εξασφαλίσει επαρκές φυσικό αέριο για να περάσει τον χειμώνα, αλλά το πόσο θα το πληρώσει. Προς το παρόν, φαίνεται ότι πρόκειται για ένα κόστος που η περιοχή δεν μπορεί να αντέξει οικονομικά.

Moneyreview.gr με πληροφορίες από Reuters

Φυσικό αέριο: Τουλάχιστον 7 δισ. ευρώ χρειάζεται η Ευρώπη – Κίνδυνος για τιμές 100 ευρώ ανά MWh

Φόβοι για έναν δύσκολο ενεργειακά χειμώνα σε Ελλάδα και Ευρώπη

Φυσικό αέριο: Η Ευρώπη πλησιάζει ξανά σε τιμές κρίσης – Ο φόβος των 100 ευρώ

Ακολουθήστε το Money Review στο Google News