Η Κρήτη αναδεικνύεται σε «Διαστημικό Νησί» για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη: Επενδύσεις στη νέα διαστημική οικονομία

Η Ελλάδα, με ένα αποφασιστικό βήμα προς το διάστημα, στοχεύει να εδραιωθεί ως βασικός παίκτης στην ευρωπαϊκή διαστημική οικονομία, με την Κρήτη να βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της φιλόδοξης προσπάθειας. Αυτό που κάποτε φάνταζε αδιανόητο, τώρα γίνεται πραγματικότητα, καθώς η χώρα επιδιώκει να αποκτήσει ουσιαστική παρουσία στον ευρωπαϊκό διαστημικό χάρτη, όχι μόνο ως χρήστης, αλλά ως παραγωγός προηγμένων τεχνολογιών.

Με συνολική χρηματοδότηση 35 εκατομμυρίων ευρώ (ευρωπαϊκή και εθνική) και ορίζοντα εξαετίας, το έργο SPACE-Crete, υπό τον συντονισμό του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ), δεν είναι απλώς ένα ακόμη ερευνητικό πρόγραμμα. Αποτελεί μία από τις πλέον φιλόδοξες και στρατηγικές επενδύσεις στην ελληνική έρευνα υψηλής τεχνολογίας, με στόχο τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου οικοσυστήματος διαστημικών τεχνολογιών στην Κρήτη, με πανευρωπαϊκή απήχηση.

Η πρόταση SPACE-Crete κατέκτησε τη 2η θέση ανάμεσα σε 61 προτάσεις από όλη την Ευρώπη στην ανταγωνιστική πρόσκληση HORIZON-WIDERA-2025-ACCESS-01-01 «Teamingfor Excellence». Η κορυφαία αυτή διάκριση, η οποία την καθιστά την κορυφαία ελληνική συμμετοχή, δεν αποτελεί απλώς ακαδημαϊκή επιτυχία. Σηματοδοτεί την αναγνώριση της Κρήτης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως έναν από τους περιφερειακούς κόμβους για την οικοδόμηση της νέας ευρωπαϊκής διαστημικής οικονομίας.

Για τη σημασία του έργου, τις προοπτικές του και τον τρόπο που διαμορφώνει το μέλλον της διαστημικής τεχνολογίας, μίλησαν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο πρόεδρος του ΙΤΕ, καθηγητής Βασίλης Χαρμανδάρης, και ο διευθυντής του Ινστιτούτου Πληροφορικής του ΙΤΕ και συντονιστής του SPACE-Crete, καθηγητής Παναγιώτης Τσακαλίδης.

Στην «καρδιά» του εγχειρήματος βρίσκεται η δημιουργία του νέου Κέντρου Αριστείας Κρήτης στις Αναδυόμενες Διαστημικές Τεχνολογίες (CCEST). Αυτός ο αυτόνομος φορέας θα επικεντρωθεί σε τρεις πρωτοποριακούς τομείς: τις κβαντικές και οπτικές επικοινωνίες, τα «έξυπνα» διαστημικά συστήματα και τους κβαντικούς αισθητήρες. Πρόκειται για τεχνολογίες ζωτικής σημασίας για την επόμενη γενιά δορυφορικών επικοινωνιών, την κυβερνοασφάλεια, την παρατήρηση της Γης και την τεχνητή νοημοσύνη στο διάστημα.

Ο πρόεδρος του ΙΤΕ, καθηγητής Βασίλης Χαρμανδάρης, τόνισε τη στρατηγική σημασία του SPACE-Crete: «Το SPACE-Crete είναι ένα από τα μεγαλύτερα ερευνητικά εγχειρήματα που έχουν δρομολογηθεί ποτέ για την Κρήτη και ένα από τα πιο στρατηγικά που αναλαμβάνει το ΙΤΕ. Το νησί αναγνωρίζεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως ένας από τους περιφερειακούς πυρήνες όπου θα χτιστεί τα επόμενα χρόνια η ευρωπαϊκή διαστημική οικονομία».

Αυτή η αναγνώριση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, αν αναλογιστούμε την προηγούμενη θέση της Ελλάδας στον διαστημικό τομέα. Παρά το υψηλό επιστημονικό δυναμικό, η χώρα παρέμενε ουσιαστικά εκτός των μεγάλων ευρωπαϊκών βιομηχανικών αλυσίδων του διαστήματος, με τις ελληνικές εταιρείες να συμμετέχουν σπάνια ως βασικοί ανάδοχοι σε αποστολές της ESA και το οικοσύστημα νεοφυών επιχειρήσεων να παραμένει περιορισμένο.

«Το SPACE-Crete δεν φιλοδοξεί να ανατρέψει αυτή την κατάσταση από μόνο του, αλλά αλλάζει κάτι θεμελιώδες. Για πρώτη φορά δημιουργείται στην Ελλάδα μια συγκεντρωμένη, εξειδικευμένη υποδομή σε τομείς όπου η χώρα μπορεί ρεαλιστικά να αποκτήσει ηγετικό ρόλο», επισήμανε ο κ. Χαρμανδάρης. Το στοίχημα αυτό δίνει στην Ελλάδα τη δυνατότητα να ξεπεράσει τον ρόλο του απλού χρήστη δορυφορικών τεχνολογιών, προχωρώντας σταδιακά στην παραγωγή τους.

Το εγχείρημα βασίζεται σε μια ισχυρή διεθνή σύμπραξη, με τη συμμετοχή του γαλλικού ερευνητικού κολοσσού CEA, του γερμανικού κέντρου αεροδιαστημικής έρευνας DLR και της OHB-Hellas, μέλους της OHBSE, μιας από τις μεγαλύτερες διαστημικές εταιρείες της Ευρώπης.

Την ίδια στιγμή, το Πανεπιστήμιο Κρήτης αναλαμβάνει τον εκπαιδευτικό βραχίονα του έργου, με νέα μεταπτυχιακά και διδακτορικά προγράμματα. Επιπλέον, θα αξιοποιηθεί το Αστεροσκοπείο Σκίνακα, η κοινή ερευνητική υποδομή του Πανεπιστημίου Κρήτης και του ΙΤΕ, που γιορτάζει εφέτος 40 χρόνια από την ίδρυσή της.

Ο καθηγητής Παναγιώτης Τσακαλίδης ανέφερε ότι το ενδιαφέρον της βιομηχανίας έχει ήδη εκδηλωθεί. Airbus, OHB, Safran Electronics & Defense, Planetek Italia, καθώς και εταιρείες κβαντικών τεχνολογιών όπως η ID-Quantique και η EXAIL, έχουν υπογράψει συμφωνίες συνεργασίας και επιστολές πρόθεσης.

«Οι εταιρείες αυτές δεσμεύονται να συνεργαστούν με τους ερευνητές για τη δημιουργία νέων εφαρμογών, να χρηματοδοτήσουν διδακτορικά προγράμματα και να φιλοξενήσουν ερευνητές στις εγκαταστάσεις τους, προωθώντας την αμφίδρομη μεταφορά γνώσης», δήλωσε ο κ. Τσακαλίδης.

Το CCEST θα αναπτύξει συστήματα κβαντικής κρυπτογράφησης μέσω φωτός, δορυφορικές επικοινωνίες laser (αντί ραδιοκυμάτων) και επεξεργαστές τεχνητής νοημοσύνης για ανάλυση δεδομένων απευθείας στους δορυφόρους.

Κομβικής σημασίας είναι η στενή διασύνδεση με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA), με την υπογραφή μνημονίου συνεργασίας για την ανάπτυξη διαστημικών τεχνολογιών και πιστοποιημένων υποδομών δοκιμών. «Στο διάστημα δεν μπορείς να επιστρέψεις και να διορθώσεις κάτι που δεν δουλεύει σωστά», τόνισε ο κ. Τσακαλίδης, υπογραμμίζοντας τη σημασία των αυστηρών ευρωπαϊκών προτύπων ποιότητας και πιστοποίησης.

Το έργο φιλοδοξεί να αλλάξει το παραγωγικό μοντέλο της χώρας, με τη δημιουργία της θερμοκοιτίδας SPACE-Crib για νεοφυείς επιχειρήσεις διαστημικής τεχνολογίας και την παροχή υποδομών δοκιμών και πιστοποιήσεων που σήμερα ελλείπουν από την Ελλάδα.

Στόχος είναι, εντός της επόμενης δεκαετίας, να αναπτυχθούν ελληνικές εταιρείες ικανές να συμμετέχουν ως βασικοί προμηθευτές σε ευρωπαϊκές διαστημικές αποστολές.

«Στόχος δεν είναι να φτιαχτούν «πρωταθλητές» για τα φώτα της δημοσιότητας. Είναι να υπάρξουν, σε πέντε με δέκα χρόνια, τρεις, πέντε ή δέκα ελληνικές εταιρείες που να εμφανίζονται σταθερά, ως κύριοι ανάδοχοι ή υπεργολάβοι σε ευρωπαϊκές διαστημικές αποστολές», πρόσθεσε ο πρόεδρος του ΙΤΕ.

Αναμένεται η δημιουργία περισσότερων από 120 θέσεων εργασίας υψηλής εξειδίκευσης, προσέλκυση επιστημόνων από το εξωτερικό, νέες επιχειρήσεις και αναβάθμιση του Αστεροσκοπείου Σκίνακα σε ευρωπαϊκή υποδομή οπτικών και κβαντικών επικοινωνιών, διαμορφώνοντας ένα νέο τεχνολογικό hub στη Μεσόγειο.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο «brain gain», με το CCEST να σχεδιάζει διεθνείς προκηρύξεις με ανταγωνιστικές αποδοχές, πακέτα μετεγκατάστασης και χρηματοδότηση για νέες ερευνητικές ομάδες και βιομηχανικά διδακτορικά.

«Οι Έλληνες ερευνητές που εργάζονται στο εξωτερικό επιλέγουν τόπο εργασίας με βάση την ποιότητα της έρευνας, την ελευθερία να δουλέψουν με τον δικό τους τρόπο, τις αποδοχές και τις συνθήκες ζωής», υπογράμμισε ο κ. Τσακαλίδης.

Οι επικεφαλής του έργου θέτουν αυστηρά κριτήρια επιτυχίας: εάν το Κέντρο δεν αποκτήσει οικονομική αυτοδυναμία, εάν δεν προσελκύσει και διατηρήσει επιστήμονες, εάν οι τεχνολογίες μείνουν σε επίπεδο εργαστηρίου ή εάν δεν υπάρξει πραγματικό αποτύπωμα στη βιομηχανία, τότε το εγχείρημα θα θεωρηθεί αποτυχημένο.

Η έμφαση στη μετρήσιμη απόδοση αποτελεί ισχυρή ένδειξη ότι η Ελλάδα προσεγγίζει την έρευνα και το διάστημα ως μακροπρόθεσμη βιομηχανική και τεχνολογική στρατηγική, και όχι ως «επικοινωνιακή βιτρίνα». Εάν το σχέδιο πετύχει, η Κρήτη δεν θα παρατηρεί απλώς τα άστρα, αλλά θα συμμετέχει ενεργά στην τεχνολογία που τα κατακτά.