Η «Ρήτρα Διαφυγής» ως Προϋπόθεση για τη Μείωση της Φορολογίας στα Καύσιμα

Η υψηλή φορολογία στα καύσιμα λειτουργεί ως ασπίδα έναντι των εισαγόμενων αυξήσεων, ενώ παράλληλα μπορεί να αποτελέσει εργαλείο για τη μείωση των τιμών σε περιόδους κρίσης. Ωστόσο, η κυβέρνηση παρεμβαίνει σε αυτόν τον κρίσιμο τομέα για τα δημόσια έσοδα μόνο υπό την προϋπόθεση λήψης σχετικής απόφασης σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ενεργοποίηση της «ρήτρας διαφυγής». Αυτό κατέστησε σαφές ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, λίγες ημέρες πριν από τη Σύνοδο Κορυφής των Βρυξελλών, η οποία επικεντρώνεται στην αντιμετώπιση των πληθωριστικών πιέσεων λόγω της αύξησης των τιμών των ενεργειακών προϊόντων.

Όπως αναφέρεται σε σχετικό ρεπορτάζ, τα καύσιμα αποτελούν την κύρια πηγή εσόδων για τα κρατικά ταμεία των χωρών της Ε.Ε. που εξαρτώνται ενεργειακά. Οι φορολογικοί συντελεστές διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στις διαφορές τιμών στα πρατήρια. Για παράδειγμα, η Ελλάδα, με βάση την τιμή της αμόλυβδης βενζίνης προ φόρων, κατατάσσεται στην 13η θέση μεταξύ των αγορών της Ε.Ε. Μετά την προσθήκη των φόρων (ΕΦΚ και ΦΠΑ), ανεβαίνει στην τέταρτη θέση, καθιστώντας την, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat (16/3/2026), μία από τις ακριβότερες στην Ευρώπη. Συγκεκριμένα, η τιμή της αμόλυβδης στις 16 Μαρτίου ήταν 1,924 ευρώ/λίτρο (σήμερα 1,940), πίσω από τη Φινλανδία (1,959), τη Γερμανία (2,085) και τη Δανία (2,179). Στο ντίζελ, η τιμή προ φόρων (1,109 ευρώ/λίτρο) κατατάσσει την Ελλάδα στην 7η θέση, ενώ μετά τους φόρους (1,902 ευρώ/λίτρο) βρίσκεται στη 14η θέση.

Η Ελλάδα επιβάλλει τον τέταρτο υψηλότερο ειδικό φόρο κατανάλωσης (ΕΦΚ) στις βενζίνες (700 ευρώ/χιλιόλιτρο), σχεδόν διπλάσιο από το ευρωπαϊκό κατώτατο όριο των 359 ευρώ/χιλιόλιτρο. Μόνο η Δανία (710,5 ευρώ) και η Φινλανδία (722,41 ευρώ/χιλιόλιτρο) έχουν ελαφρώς υψηλότερο ΕΦΚ, ενώ οι Κάτω Χώρες (840 ευρώ/χιλιόλιτρο) επιβάλλουν σημαντικά υψηλότερο. Αντιθέτως, ο ΕΦΚ στο πετρέλαιο κίνησης στην Ελλάδα ανέρχεται σε 400 ευρώ/χιλιόλιτρο, τιμή κοντά στο ευρωπαϊκό κατώτατο όριο των 330 ευρώ/χιλιόλιτρο και χαμηλότερη από 14 χώρες της Ε.Ε. Αυτή η επιλογή αποτελεί πολιτική απόφαση, λαμβάνοντας υπόψη τις πληθωριστικές πιέσεις που προκαλεί το συγκεκριμένο καύσιμο λόγω της ευρείας χρήσης του στη μεταποίηση και τις μεταφορές.

Ο ειδικός φόρος κατανάλωσης είναι σταθερός, με τα κρατικά έσοδα να εξαρτώνται από τους όγκους κατανάλωσης. Ο ΦΠΑ, αντίθετα, μεταβάλλεται αναλόγως των τιμών, επηρεάζοντας και τα δημόσια έσοδα. Η Ελλάδα εφαρμόζει έναν από τους υψηλότερους συντελεστές ΦΠΑ στην Ευρώπη (24%) και στα δύο καύσιμα, με μοναδικές εξαιρέσεις τη Δανία (25%), τη Φινλανδία (25,5%), την Κροατία (25%) και την Ουγγαρία, η οποία διαθέτει τον υψηλότερο ΦΠΑ στην Ευρώπη (27%).

Συνολικά, η φορολογία (ΕΦΚ και ΦΠΑ) ανέρχεται περίπου στο 65% της τελικής τιμής των καυσίμων. Σε περιόδους ενεργειακής κρίσης, όπως η τρέχουσα, αυτό λειτουργεί ως προστατευτικός μηχανισμός έναντι των υψηλών διεθνών τιμών, καθώς επηρεάζει μόνο το 35% της τελικής τιμής.

Προς το παρόν, οι κυβερνητικές παρεμβάσεις περιορίζονται σε μέτρα για την αποτροπή κερδοσκοπίας. Ωστόσο, εξετάζονται και αναμένονται πρόσθετα μέτρα, σε συνάρτηση με τις ευρωπαϊκές αποφάσεις και τις δημοσιονομικές δυνατότητες της χώρας. Τα καύσιμα αποτελούν βασικό πυλώνα των κρατικών εσόδων, καλύπτοντας το 42% του συνόλου. Σε περιόδους αυξημένων τιμών, τα κρατικά έσοδα αυξάνονται λόγω της αύξησης των εισπράξεων από τον ΦΠΑ. Ο ΦΠΑ στα πετρελαιοειδή, σύμφωνα με τις προβλέψεις του κρατικού προϋπολογισμού, αποτελεί τη μεγαλύτερη πηγή εσόδων (2,124 δισ. ευρώ), ακολουθούμενος από τον ΕΦΚ στη βενζίνη (2,095 δισ. ευρώ) και στο ντίζελ κίνησης (1,515 δισ. ευρώ).

Λόγω της σημαντικής συμμετοχής των φόρων καυσίμων στα δημόσια έσοδα, η κυβέρνηση αποκλείει τη γενικευμένη μείωση της φορολογίας. Ο πρωθυπουργός δήλωσε ότι θα εξέταζε τέτοια μέτρα μόνο εάν υπήρχε ευρωπαϊκή απόφαση για περιορισμένη «ρήτρα διαφυγής». Επιπλέον, η κυβέρνηση θεωρεί ότι οι γενικές μειώσεις φορολογικών συντελεστών οδηγούν σε οριζόντια ελάφρυνση, αντί για στοχευμένη στήριξη ευάλωτων ομάδων με χαμηλότερο δημοσιονομικό κόστος, όπως συνέβη με το fuel pass το 2022.

Από την άλλη πλευρά, η αγορά υποστηρίζει ότι ουσιαστική μείωση τιμών μπορεί να επιτευχθεί μόνο με παρέμβαση στο 65% της τιμής, δηλαδή στη φορολογία. Χαρακτηρίζει, δε, το πλαφόν στα περιθώρια κέρδους των εμπορικών εταιρειών και των πρατηρίων ως «άδικο και αναποτελεσματικό». Η Ομοσπονδία Βενζινοπωλών Ελλάδος έχει προαναγγείλει κινητοποιήσεις, η έναρξη των οποίων θα εξαρτηθεί από τις συζητήσεις με τον υπουργό Ανάπτυξης.

Διαβάστε επίσης:

Στα 2 ευρώ το λίτρο αμόλυβδη και ντίζελ – Ανω των 100 ευρώ η μεγαβατώρα

Πληθωρισμός: 3,1% στην Ελλάδα, 1,9% στην Ευρωζώνη ενόψει αποφάσεων ΕΚΤ

Θεοδωρικάκος: Η κυβέρνηση έχει αντανακλαστικά – Οι έκτακτες καταστάσεις απαιτούν έκτακτα μέτρα

Ακολουθήστε το Money Review στο Google News