Η Πολύπλοκη Θέση της Τουρκίας στο Σύγχρονο Πολεμικό Σκηνικό της Μέσης Ανατολής

Ενώ η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή μαίνεται με καταστροφικές συνέπειες για το Ιράν και το Ισραήλ, και οι ισραηλινές δυνάμεις δραστηριοποιούνται σε δύο μέτωπα –το Ιράν και τον Λίβανο–, η Τουρκία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ιδιαίτερα δύσκολη κατάσταση. Η Άγκυρα, η οποία δέχθηκε δύο πυραυλικές επιθέσεις στο έδαφός της με στόχο την αμερικανική βάση στο Ιντσιρλίκ, με τις επιθέσεις αυτές να αναχαιτίζονται από δυνάμεις του ΝΑΤΟ, ακολουθεί μια εξαιρετικά προσεκτική στρατηγική. Αυτό οφείλεται αφενός στην επιθυμία της να αποφύγει άμεση αντιπαράθεση με το Ιράν και αφετέρου στον φόβο των εξελίξεων που σχετίζονται με το κουρδικό στοιχείο.

Παράλληλα, η διαρκής αντιπαλότητα με το Ισραήλ, η οποία εστιάζεται στον έλεγχο της ευρύτερης περιοχής και ιδίως των μεταξύ τους εδαφών, θέτει σε κίνδυνο τις γεωπολιτικές επιδιώξεις της Τουρκίας, οι οποίες εκτείνονται από τα τουρκοσυριακά σύνορα έως τη Σομαλία.

Η συμμετοχή των Ηνωμένων Πολιτειών στους βομβαρδισμούς κατά του Ιράν έχει επηρεάσει αρνητικά τους διαύλους επικοινωνίας με την Ουάσιγκτον, και ειδικότερα με τον τότε πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ. Αυτό έχει οδηγήσει σε καθυστέρηση στην επίτευξη στόχων της Τουρκίας, όπως η προμήθεια των S-400, η ένταξη στα προγράμματα F-35, οι επενδυτικές συμφωνίες και η συμμετοχή στα ενεργειακά έργα, καθώς η Άγκυρα δεν έχει επιλέξει μια σαφή στάση. Πολλοί αναλυτές χαρακτηρίζουν την Τουρκία ως έναν «επίδοξο ουδέτερο» που αναμένει να αποκομίσει οφέλη μετά την επίλυση των συγκρούσεων. Ωστόσο, αυτή τη στιγμή, η εξωτερική πολιτική δεκαετιών της χώρας έχει περιέλθει σε αδιέξοδο.

Ο λόγος είναι ότι μια πιθανή διάλυση του Ιράν θα μπορούσε να οδηγήσει στη δημιουργία ενός κουρδικού κράτους, γεγονός που θα αποτελούσε τη μείζονα ανησυχία για την Άγκυρα, καθώς οι κουρδικοί πληθυσμοί θα επιδιώξουν, στην χειρότερη περίπτωση, την αυτονομία. Επιπλέον, στη Συρία, το Ισραήλ έχει θέσει «κόκκινες γραμμές» ζωτικής σημασίας για την επιβίωσή του, οι οποίες αφορούν τους πληθυσμούς των Δρούζων στο νότο, καθώς και τους Χριστιανούς και τους Κούρδους. Ωστόσο, το Ισραήλ μπορεί να παράσχει υποστήριξη στους δύο τελευταίους μόνο αεροπορικώς. Στο πλαίσιο αυτό, η ζώνη ασφαλείας που επιδιώκει να δημιουργήσει εντός του Λιβάνου, από τον ποταμό Λιτάνι και νοτιότερα, αποτελεί μέρος του ευρύτερου σχεδίου των IDF για την ασφάλεια του κράτους του, σχέδιο που στο μέλλον ενδέχεται να επεκταθεί και στη Συρία.

Στο μεταξύ, η Τουρκία, η οποία επιχειρεί να εδραιώσει δύο ζώνες επιρροής –μία των «τουρκόφωνων κρατών» και μία μέσω του ισλαμικού κόσμου–, αντιμετωπίζει την αντίδραση της Σαουδικής Αραβίας, παραδοσιακού θρησκευτικού ηγέτη του σουνιτικού Ισλάμ. Η Σαουδική Αραβία, έχοντας πρόσφατα υπογράψει στρατιωτική συμφωνία με το Πακιστάν, παρακάμπτοντας την Άγκυρα, έχει δημιουργήσει ένα είδος θρησκευτικού ανταγωνισμού μεταξύ Τουρκίας και Πακιστάν, σύμφωνα με αναλυτές. Στη Σομαλία, η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ καταδεικνύει την παρουσία του σε μια περιοχή όπου η Τουρκία επιδιώκει να διαδραματίσει πολυεπίπεδο πρωταγωνιστικό ρόλο, από τη ναυτιλία και την αλιεία έως τους υδρογονάνθρακες και τον έλεγχο στην Ανατολική Αφρική. Το Τελ Αβίβ επιβάλλει βέτο στα τουρκικά σχέδια, έχοντας στο πλευρό του και την Αιθιοπία, με την οποία διατηρεί παραδοσιακά πολύ καλές σχέσεις.

Αυτές οι εξελίξεις αναγκάζουν την Άγκυρα να «φρενάρει» τις γεωπολιτικές της επιδιώξεις μέχρι την λήξη της τρέχουσας σύγκρουσης. Μετά την αναδιαμόρφωση του γεωπολιτικού τοπίου στην ευρύτερη περιοχή της Εγγύς και Μέσης Ανατολής, η Τουρκία θα κληθεί να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της.