Ο Πολυεπίπεδος Στρατιωτικός Μηχανισμός του Ιράν: Στρατός, Ειδικές Δυνάμεις και Πολιτοφυλακές στην Αντιπαράθεση

Η στρατηγική των στοχευμένων επιθέσεων από πλευράς ΗΠΑ και Ισραήλ, που αποσκοπούσε στην εξάρθρωση της ηγεσίας του ιρανικού καθεστώτος, φαίνεται να έχει επιφέρει απρόβλεπτες αλλαγές. Η εξόντωση σημαντικών προσωπικοτήτων, όπως ο ανώτατος ηγέτης αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ ή ο επικεφαλής της Εθνικής Ασφαλείας Αλί Λαριτζανί, έχει διαταράξει την ισορροπία δυνάμεων στο εσωτερικό της ιρανικής εξουσίας. Ως αποτέλεσμα, η ηγεσία των Φρουρών της Επανάστασης έχει αναδειχθεί στην κορυφή της πυραμίδας λήψης αποφάσεων. Αυτή η εξέλιξη μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη προβλεψιμότητα, σύνεση και αυτοσυγκράτηση στην άσκηση της ιρανικής στρατιωτικής ισχύος.

Μετά την ισλαμική επανάσταση του 1979, το καθεστώς του Ιράν φρόντισε να δημιουργήσει ένα πολυεπίπεδο σύστημα υπηρεσιών ασφαλείας. Ο σκοπός ήταν η προστασία της χώρας από εσωτερικές και εξωτερικές απειλές, αποφεύγοντας την εξάρτηση από μία μοναδική δομή. Όλες αυτές οι ιρανικές δυνάμεις ασφαλείας είναι πλέον επιστρατευμένες στον αγώνα κατά των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ.

Στρατός της Ισλαμικής Δημοκρατίας

Ο τακτικός ιρανικός στρατός, γνωστός στο Ιράν ως Artesh, έχει ως κύρια αποστολή τη διαφύλαξη της εθνικής κυριαρχίας. Αποτελείται από μια σημαντική δύναμη ξηράς, καθώς και μικρότερες ναυτικές, αεροπορικές και διαστημικές δυνάμεις. Μαζί με το σώμα των Φρουρών της Επανάστασης, ο συνολικός αριθμός των μελών (τακτικών και εφεδρειών) ανέρχεται περίπου στις 960.000.

Ο Αρχηγός των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων είναι ο στρατηγός Αμίρ Χαταμί, ο οποίος, μέχρι στιγμής, έχει αποφύγει τις στοχευμένες επιθέσεις από ΗΠΑ και Ισραήλ. Διορίστηκε τον Ιούνιο του 2025, μετά τον θάνατο του προκατόχου του, Μοχάμαντ Μπαγερί, κατά τη διάρκεια του δωδεκαήμερου πολέμου μεταξύ Ισραήλ και Ιράν. Ο ιρανικός στρατός διαθέτει μια μικτή στρατιωτική διοίκηση, γνωστή ως γενικό Κεντρικό Στρατηγείο Χατάμ αλ-Ανμπίγια, με διοικητή τον στρατηγό Αμπντολαχί Αλιαμπαντί.

Σώμα των Φρουρών της Επανάστασης

Οι Φρουροί της Επανάστασης, γνωστοί και ως «Πασνταράν» ή «Σεπάχ», αποτελούν τον ιδεολογικό στρατό της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Αυτή η πολυδιάστατη δομή, με περίπου 125.000 μέλη, διαθέτει στρατιωτικό, οικονομικό και πολιτικό χαρακτήρα, με την πολιτική της επιρροή να υπερβαίνει αισθητά αυτήν του τακτικού στρατού. Παρά την απώλεια του αρχηγού τους στις αρχές Μαρτίου, που ακολούθησε τον θάνατο του προκατόχου του τον Ιούνιο του 2025, οι Πασνταράν συνεχίζουν να διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στον πόλεμο.

Μετά από μακροχρόνιες πιέσεις, η Ευρωπαϊκή Ένωση, μαζί με την Αυστραλία, τον Καναδά και τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενέταξε πρόσφατα τους Φρουρούς της Επανάστασης στον κατάλογο τρομοκρατικών οργανώσεων, μια απόφαση που η Τεχεράνη καταδίκασε έντονα.

Δύναμη Αλ-Κοντς

Η Δύναμη Αλ-Κοντς (Al Qods στα περσικά, Al Quds στα αραβικά, με την έννοια «Ιερουσαλήμ») ανήκει στους Φρουρούς της Επανάστασης και είναι υπεύθυνη για τη συλλογή πληροφοριών και τις επιχειρήσεις στο εξωτερικό. Για δύο δεκαετίες, αρχηγός της ήταν ο στρατηγός Κάσαμ Σολεϊμάνι, ο οποίος θεωρείται ότι καθοδηγούσε επιχειρήσεις σε Λίβανο, Συρία και Ιράκ, με κύριο στόχο τα δυτικά συμφέροντα. Σκοτώθηκε σε στοχευμένη αμερικανική επίθεση στο Ιράκ το 2020.

Τη θέση του ανέλαβε ο στρατηγός Ισμαΐλ Καάνι, ο οποίος, όπως και ο προκάτοχός του, παραμένει μυστηριώδης και αόρατος. Η πρόσφατη απουσία του από δημόσιες εμφανίσεις έχει γεννήσει εικασίες σχετικά με τον ρόλο του και τον τόπο διαμονής του, αν και οι αναλυτές θεωρούν την απόσυρσή του ως μια λογική κίνηση σε περίοδο πολέμου.

Μπασίτζ

Η πολιτοφυλακή Μπασίτζ (Basij, σημαίνει «επιστρατευμένος» στα περσικά) ιδρύθηκε, όπως και οι Φρουροί της Επανάστασης, αμέσως μετά την ισλαμική επανάσταση. Πρόκειται για μια εθελοντική πολιτοφυλακή, τα μέλη της οποίας προέρχονται κυρίως από τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα και τους πιο συντηρητικούς θρησκευτικούς κύκλους του σιιτισμού. Αριθμεί περίπου 90.000 τακτικά μέλη και περίπου 300.000 εφέδρους.

Τα μέλη της Μπασίτζ έπαιξαν σημαντικό ρόλο κατά τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ (1980-1988), και το καθεστώς της Τεχεράνης αποτίει φόρο τιμής στους νεαρούς μάρτυρες εκείνης της περιόδου. Σήμερα, ωστόσο, οι Μπασιτζί (Basiji) είναι γνωστοί στους Ιρανούς για τη συνεχή παρουσία τους σε καίρια σημεία των πόλεων, συχνά με μοτοσικλέτες ή με πολιτική περιβολή, έτοιμοι να επέμβουν σε οποιαδήποτε ένδειξη διαμαρτυρίας. Ο διοικητής τους, Γολαμρεζά Σολεϊμάνι, σκοτώθηκε σε αεροπορική επίθεση, όπως ανακοίνωσε ο ισραηλινός στρατός την προηγούμενη εβδομάδα.

Δυνάμεις της τάξης της Ισλαμικής Δημοκρατίας, Φαρατζά (Faraja)

Η ιρανική εθνική αστυνομία, γνωστή με το ακρωνύμιο Φαρατζά (Faraja), είναι υπεύθυνη για τη διατήρηση της τάξης στην καθημερινή ζωή του Ιράν. Ωστόσο, κατηγορείται επίσης για τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζει στην καταστολή των διαδηλώσεων, ιδίως στο πρόσφατο κίνημα διαμαρτυρίας που ξεκίνησε λόγω της ακρίβειας. Αυτό το κίνημα, που απέκτησε εθνικές διαστάσεις, βίωσε άγρια καταστολή, με αποτέλεσμα τον θάνατο περισσοτέρων από 30.000 ανθρώπων τον Ιανουάριο.

Διοικείται από τον Αχμάντ-Ρεζά Ραντάν, μια εξέχουσα προσωπικότητα του ιρανικού καθεστώτος. Ο θάνατός του ανακοινώθηκε κατά τον σύντομο πόλεμο του Ιουνίου 2025, αλλά στη συνέχεια επανεμφανίστηκε. Εχει εμφανιστεί επανειλημμένως δημόσια κατά τη διάρκεια του τρέχοντος πολέμου και έχει απειλήσει ότι κάθε διαδηλωτής θα αντιμετωπίζεται ως εχθρός του Ιράν και θα πυροβολείται.

ΠΗΓΗ: ΑΠΕ