Οδηγός για τον νέο Κώδικα Χωροταξίας – Πολεοδομίας: Τι είναι, ποιον αφορά και πώς μας αλλάζει τη ζωή

Κώδικας Χωροταξίας – Πολεοδομίας: Έθεσε η Βουλή σε τροχιά κύρωσης ο νέος οδηγός του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας

Ο Κώδικας Χωροταξίας – Πολεοδομίας κατατέθηκε προς κύρωση στη Βουλή των Ελλήνων, σηματοδοτώντας μια από τις σπουδαιότερες μεταρρυθμίσεις στον τομέα του χωρικού σχεδιασμού και της δόμησης. Ως προτεραιότητα του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας από το 2020, ο Κώδικας έρχεται να αντιμετωπίσει πάγιες παθογένειες δεκαετιών, με γνώμονα την κοινωνική δικαιοσύνη και την περιβαλλοντική ευθύνη.

Πρόκειται για ένα τιτάνιο επιστημονικό έργο, αποτέλεσμα της συγκέντρωσης, συστηματοποίησης και ενοποίησης όλης της υπάρχουσας χωροταξικής και πολεοδομικής νομοθεσίας σε έναν ενιαίο Κώδικα. Στόχος είναι η διευκόλυνση της Διοίκησης και των πολιτών στην άμεση και ορθή κατανόηση και εφαρμογή της νομοθεσίας, αποτρέποντας την ανασφάλεια δικαίου και τις αντικρουόμενες ερμηνείες που προέκυπταν από τις διάσπαρτες ρυθμίσεις.

Ο νέος Κώδικας, που συγκροτήθηκε από Ειδική Επιτροπή με διακεκριμένα μέλη, περιλαμβάνει 477 άρθρα, ενοποιώντας ρυθμίσεις από άνω των 180 νομοθετημάτων, με χρονική έκταση από το 1923 έως σήμερα. Δεν εισάγει νέους κανόνες δικαίου, αλλά κωδικοποιεί ό,τι ισχύει ήδη, απλοποιώντας τα κείμενα, επαναδιατυπώνοντας διατάξεις σε απλή και κατανοητή γλώσσα, και επικαιροποιώντας τα αρμόδια όργανα. Η κωδικοποίηση, η απλούστευση και η διαφάνεια ενισχύουν τη Δημοκρατία του χώρου, υπηρετώντας τους πολλούς έναντι των λίγων. Έτσι, ο Κώδικας θα αποτελέσει μια θεσμική παρακαταθήκη, με κάθε μελλοντική μεταρρύθμιση να ενσωματώνεται στην ηλεκτρονική του βάση.

Δομή του Κώδικα

Ο Κώδικας είναι δομημένος σε εννέα μέρη, καλύπτοντας ένα ευρύ φάσμα θεμάτων:

• Μέρος Α’: Χωρικός Σχεδιασμός: Περιλαμβάνει κανόνες για τις βασικές έννοιες, τον χωροταξικό και πολεοδομικό σχεδιασμό, τον ενεργό πολεοδομία, τον αστικό αναδασμό, καθώς και ειδικές περιπτώσεις πολεοδόμησης.
• Μέρος Β’: Αστικές Αναπλάσεις και Πολεοδομικοί Μηχανισμοί: Καλύπτει τους κανόνες των αστικών αναπλάσεων και τους πολεοδομικούς μηχανισμούς, όπως το δικαίωμα προτίμησης και η μεταφορά συντελεστή δόμησης.
• Μέρος Γ’: Εφαρμογή Πολεοδομικών Σχεδίων: Αφορά την εισφορά σε γη και χρήμα, την πράξη εφαρμογής, την τακτοποίηση και την προσκύρωση οικοπέδων, καθώς και τις απαλλοτριώσεις.
• Μέρος Δ’: Κανόνες δόμησης και χρήσης: Θέτει τους γενικούς κανόνες δόμησης, τη δόμηση σε οικισμούς, την εκτός σχεδίου δόμηση, τις Ζώνες Οικιστικού Ελέγχου (ΖΟΕ), τις απαγορεύσεις κατάτμησης και τις χρήσεις γης στις ακτές.
• Μέρος Ε’: Πλαίσιο Δόμησης: Περιλαμβάνει κανόνες για οικοδομικές άδειες, δομικές εργασίες, ηλεκτρονική ταυτότητα κτιρίου και έλεγχο δόμησης.
• Μέρος ΣΤ’: Αντιμετώπιση αυθαίρετης δόμησης και υπερβάσεων δόμησης: Ρυθμίζει την αντιμετώπιση της αυθαίρετης δόμησης και τις υπερβάσεις δόμησης.
• Μέρος Ζ’: Ασχολείται με τους κανόνες που ρυθμίζουν τις επικίνδυνες οικοδομές.
• Μέρος Η’: Περιέχει ρυθμίσεις αστικής πολιτικής, όπως αστική ανθεκτικότητα και κλιματική αλλαγή.
• Μέρος Θ’: Αφορά συλλογικά όργανα, Αρχιτεκτονικά Συμβούλια, επιτροπές προσβασιμότητας και αυθαιρέτων, καθώς και πιστοποιημένους αξιολογητές.

Στα παραρτήματα του Κώδικα, οι χρήστες μπορούν να εντοπίσουν εύκολα πώς κωδικοποιήθηκε μια διάταξη ή ποια άρθρα κωδικοποιούν μια συγκεκριμένη ρύθμιση.

Συχνές Ερωτήσεις

Τι είναι ο Κώδικας Χωροταξίας – Πολεοδομίας;

Είναι η ενοποίηση όλης της ισχύουσας χωροταξικής και πολεοδομικής νομοθεσίας σε έναν ενιαίο κώδικα, αποτελούμενος από Πίνακα περιεχομένων, 477 άρθρα και Παράρτημα Κωδικοποιητικών και Κωδικοποιούμενων Διατάξεων. Σκοπός του είναι να διευκολύνει την κατανόηση και εφαρμογή της νομοθεσίας από τη Διοίκηση και τους πολίτες.

Ποιους αφορά ο Κώδικας;

Αφορά όλους όσοι ζουν, εργάζονται ή χρησιμοποιούν τον χώρο στην καθημερινότητά τους: κατοίκους, επαγγελματίες, επενδυτές, χρήστες υπηρεσιών, καθώς και φορείς όπως δήμους, περιβαλλοντικές οργανώσεις και επιχειρήσεις.

Ποιο πρόβλημα επιλύει;

Επιλύει το πρόβλημα του πολύπλοκου και κατακερματισμένου πλαισίου της χωροταξικής και πολεοδομικής νομοθεσίας, που οδηγούσε σε διαφορετικές ερμηνείες, άνιση εφαρμογή, καθυστερήσεις και γραφειοκρατία. Ο Κώδικας συγκεντρώνει, οργανώνει και απλοποιεί τη νομοθεσία.

Ποιος είναι ο στόχος της κωδικοποίησης;

Ο στόχος είναι η νομοθεσία να γίνει πιο ξεκάθαρη, εύκολα και δωρεάν προσβάσιμη, και η εφαρμογή της ενιαία για όλους, ενισχύοντας την ασφάλεια δικαίου, περιορίζοντας τη γραφειοκρατία και μειώνοντας τις αμφισβητήσεις.

Πόσα νομοθετήματα κωδικοποιεί ο Κώδικας;

Ο Κώδικας κωδικοποιεί διατάξεις από 181 νομοθετήματα (νόμους, προεδρικά διατάγματα, νομοθετικά διατάγματα κ.ά.), ηλικίας έως και 103 ετών!

Πότε ξεκίνησε και πόσο διήρκησε η κατάρτιση του Κώδικα;

Η κατάρτιση ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2020 και ολοκληρώθηκε το 2026, μετά από μια πολυετή διαδικασία.

Ποια η διαφοροποίησή του από τον Κώδικα Βασικής Πολεοδομικής Νομοθεσίας (Κ.Β.Π.Ν.);

Ο Κ.Β.Π.Ν. του 1999 δεν επικαιροποιήθηκε ποτέ και ξεπεράστηκε γρήγορα. Ο νέος Κώδικας σχεδιάστηκε ως ένα «ζωντανό» εργαλείο που θα ενημερώνεται διαρκώς, αποφεύγοντας τον κατακερματισμό.

Ο Κώδικας εισάγει νέο δίκαιο, αλλάζει τις ισχύουσες διατάξεις;

Όχι, ο Κώδικας περιλαμβάνει τις ήδη ισχύουσες διατάξεις, τις κωδικοποιεί και τις οργανώνει. Δεν εισάγει νέες ρυθμίσεις.

Ποιες νομοθετικές διατάξεις ενσωματώθηκαν στον Κώδικα;

Σχεδόν το σύνολο της γενικής χωροταξικής και πολεοδομικής νομοθεσίας αρμοδιότητας του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, καλύπτοντας όλο το φάσμα του σχεδιασμού και της δόμησης. Ειδικές νομοθεσίες (ΒΙ.ΠΕ., τουριστικές επιχειρήσεις κ.λπ.) παραμένουν στα δικά τους πλαίσια.

Η κωδικοποίηση περιλαμβάνει σχέδια πόλεων, πολεοδομικές μελέτες ή εγκύκλιες οδηγίες;

Όχι, δεν έχουν συμπεριληφθεί επιμέρους σχέδια πόλεων, πολεοδομικές μελέτες ή εγκύκλιες οδηγίες, καθώς αυτά έχουν τοπική εφαρμογή ή αφορούν συγκεκριμένες οδηγίες. Οι εγκύκλιες οδηγίες που αφορούν τις κωδικοποιούμενες διατάξεις εξακολουθούν να ισχύουν.

Κωδικοποιούνται διατάξεις που έχουν κριθεί αντισυνταγματικές;

Όχι, δεν κωδικοποιούνται διατάξεις που έχουν κριθεί αντισυνταγματικές. Έχουν συμπεριληφθεί διατάξεις για τις οποίες ενδέχεται να γεννώνται αμφιβολίες, εφόσον δεν έχει κριθεί οριστικά το ζήτημα.

Πώς θα εντοπίσω σε ποιο άρθρο κωδικοποιήθηκε μια διάταξη;

Στο τέλος του Κώδικα υπάρχει Παράρτημα με Χρονολογικό Πίνακα, ο οποίος αντιστοιχίζει τις αρχικές διατάξεις με τις κωδικοποιητικές, καθιστώντας τον εντοπισμό εύκολο.

Ποιες διατάξεις καταργούνται με τον Κώδικα;

Από την έναρξη ισχύος του Κώδικα, καταργούνται οι κωδικοποιούμενες διατάξεις που περιλαμβάνονται στους σχετικούς πίνακες του Παραρτήματος. Ό,τι κωδικοποιείται, καταργείται και εντάσσεται στον Κώδικα.

Από πότε αρχίζει η ισχύς του Κώδικα; Θα υπάρχει μεταβατικό διάστημα;

Η ισχύς του Κώδικα αρχίζει με τη δημοσίευσή του σε ΦΕΚ. Δεν προβλέπεται μεταβατικό διάστημα παράλληλης ισχύος, εκτός από τις διατάξεις που δεν κωδικοποιούνται.

Πώς μπορώ να αναζητήσω όρους μέσα στον Κώδικα;

Η αναζήτηση όρων γίνεται πλέον εξαιρετικά εύκολη, καθώς οι ρυθμίσεις είναι συγκεντρωμένες σε ένα ενιαίο αρχείο.

Ο νέος Κώδικας θα είναι προσβάσιμος σε κάθε πολίτη;

Ναι, οι πολίτες θα έχουν δωρεάν και άμεση πρόσβαση στον Κώδικα μέσω της ιστοσελίδας του Εθνικού Τυπογραφείου και, κυρίως, μέσω της νέας ηλεκτρονικής βάσης νομικών δεδομένων του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η οποία θα είναι διαρκώς επικαιροποιημένη.

Πώς καταρτίστηκε ο Κώδικας;

Καταρτίστηκε από Ειδική Επιτροπή με εγνωσμένου κύρους μέλη, υπό την προεδρία του επίτιμου Προέδρου του ΣτΕ κ. Μενουδάκου, και με τη συμμετοχή λειτουργών του ΣτΕ και του ΝΣΚ, Καθηγητών ΑΕΙ, δικηγόρων, επιστημόνων και προϊσταμένων Διευθύνσεων του Υπουργείου. Συμβολή υπήρξε και από την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου, καθώς και από τον αείμνηστο Νίκο Ταγαρά.