Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι πιο πολυσυζητημένες διατάξεις στη δημόσια διαβούλευση «φωτίζονται»

Έντονο ενδιαφέρον προκάλεσαν οι διατάξεις του σχεδίου νόμου με τίτλο «Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης», με τη συμμετοχή αιρετών, φορέων και πολιτών στη δημόσια διαβούλευση να είναι ασυνήθιστα μεγάλη. Μέσα σε 15 ημέρες, κατά τις οποίες η νομοθετική πρωτοβουλία του υπουργείου Εσωτερικών, που αποτελείται από 761 άρθρα, ήταν «ανοιχτή» στο opengov.gr, κατατέθηκαν πάνω από 1.700 σχόλια από αιρετούς της αυτοδιοίκησης, φορείς και πολίτες, επίδοση που υπερβαίνει κατά πολύ αυτήν πολλών άλλων νομοσχεδίων.

Διχογνωμία για το εκλογικό σύστημα

Σημαντική διχογνωμία καταγράφεται στο ζήτημα της αλλαγής του εκλογικού συστήματος για την ανάδειξη δημάρχων και περιφερειαρχών. Το νομοσχέδιο, το οποίο αναμένεται να κατατεθεί στη Βουλή για ψήφιση εντός του Ιουνίου, προβλέπει την κατάργηση του δεύτερου γύρου των εκλογών και την υιοθέτηση ενός συστήματος εκλογής σε μία Κυριακή, με δυνατότητα δεύτερης προτίμησης μεταξύ συνδυασμών.

Υποστηρικτές της αλλαγής, ανάμεσά τους και πολλοί αιρετοί της αυτοδιοίκησης, εκτιμούν ότι το νέο σύστημα θα μειώσει το κόστος της εκλογικής διαδικασίας, θα αυξήσει τη συμμετοχή των πολιτών και θα αποτρέψει τις πολιτικές συναλλαγές που συχνά λαμβάνουν χώρα μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου γύρου. Επιπλέον, θεωρούν ότι η εκλογή των δημοτικών και περιφερειακών αρχών σε μία μόνο αναμέτρηση θα οδηγήσει σε ταχύτερα και πιο σαφή αποτελέσματα.

Αντίθετα, πολλοί σχολιαστές εκφράζουν επιφυλάξεις για την κατάργηση της δεύτερης Κυριακής, υποστηρίζοντας ότι περιορίζεται η δυνατότητα διαμόρφωσης ευρύτερων πολιτικών και κοινωνικών συναινέσεων γύρω από τον τελικό νικητή. Ορισμένοι αιρετοί τονίζουν ότι το ισχύον σύστημα εξασφάλιζε ισχυρότερη δημοκρατική νομιμοποίηση, καθώς ο εκλεγμένος δήμαρχος ή περιφερειάρχης λάμβανε τελικά την υποστήριξη της απόλυτης πλειοψηφίας των ψηφοφόρων που συμμετείχαν στον δεύτερο γύρο.

«Τοπικός ΕΝΦΙΑ» στο επίκεντρο

Από τις διατάξεις που προσέλκυσαν το μεγαλύτερο ενδιαφέρον κατά τη δημόσια διαβούλευση είναι εκείνες που σχετίζονται με την καθιέρωση του Τέλους Τοπικής Ανάπτυξης (το οποίο αποτελεί συγχώνευση δύο υφιστάμενων φόρων) και του νέου Τέλους Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΤΠΑ). Πρόκειται για μηχανισμούς χρηματοδότησης δήμων και περιφερειών που θα συνδέονται με την αξία της ακίνητης περιουσίας.

Στα σχόλια που αναρτήθηκαν στη διαβούλευση, πολλοί πολίτες εκφράζουν την ανησυχία τους ότι τα νέα τέλη ενδέχεται να οδηγήσουν σε νέα οικονομική επιβάρυνση των ιδιοκτητών ακινήτων. Οι ενοικιαστές, από την πλευρά τους, φοβούνται ότι το πρόσθετο βάρος θα μετακυλιστεί στο ενοίκιο, κάνοντας λόγο για την επιβολή ενός επιπλέον «τοπικού ΕΝΦΙΑ».

Από την άλλη πλευρά, αρκετοί αιρετοί και στελέχη της αυτοδιοίκησης υποστηρίζουν ότι τα νέα τέλη αποτελούν ένα σημαντικό βήμα προς την οικονομική αυτοτέλεια των ΟΤΑ. Τονίζουν ότι αντικαθιστούν και ενοποιούν υφιστάμενες επιβαρύνσεις, δημιουργώντας ένα πιο σταθερό και διαφανές σύστημα εσόδων για δήμους και περιφέρειες.

Η Ανώτατη Συνομοσπονδία Πολυτέκνων Ελλάδος επισημαίνει ότι η προτεινόμενη μεταρρύθμιση της φορολόγησης της ακίνητης περιουσίας θα πρέπει να ενσωματώνει δημογραφικά και κοινωνικά κριτήρια, «τα οποία σήμερα απουσιάζουν πλήρως από το σχέδιο νόμου». Όπως αναφέρει, «η επιβολή ίδιου φορολογικού βάρους σε κατοικίες ίδιου εμβαδού, ανεξαρτήτως αν σε αυτές διαμένει ένα άτομο ή μια οικογένεια με τρία, τέσσερα ή περισσότερα παιδιά, παραβιάζει στην πράξη την αρχή της φορολογικής δικαιοσύνης και αγνοεί τις πραγματικές στεγαστικές ανάγκες των οικογενειών».

Σωρεία σχολίων για τα άρθρα 138 και 730

Παρόμοια με πολλά άλλα νομοσχέδια, τα περισσότερα σχόλια συγκεντρώνουν διατάξεις που αφορούν εργασιακά θέματα ή συγκεκριμένες επαγγελματικές ομάδες. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα άρθρα 138 και 730, τα οποία υποχρεώνουν τους δήμους στην άσκηση ένδικων μέσων με διαδίκους τα υπουργεία Εσωτερικών και Εθνικής Οικονομίας & Οικονομικών, στις περιπτώσεις που συμβασιούχοι προσφεύγουν στο δικαστήριο για τη μονιμοποίησή τους.

Η πλειονότητα των σχολίων προέρχεται από συμβασιούχους εργαζομένους και εκπροσώπους τους, οι οποίοι ζητούν να περιοριστεί η υποχρεωτική άσκηση εφέσεων και άλλων ένδικων μέσων από τους δήμους, όταν υπάρχουν πρωτόδικες δικαστικές αποφάσεις υπέρ των εργαζομένων. Από την άλλη πλευρά, ορισμένοι αιρετοί και υπηρεσιακά στελέχη επισημαίνουν την ανάγκη για σαφείς δικλείδες ασφαλείας, ώστε να προστατεύονται οι δημοτικές αρχές από τον κίνδυνο καταλογισμών ή πειθαρχικών ευθυνών, όταν επιλέγουν να μην ασκήσουν ένδικα μέσα.

Κοινό αίτημα πολλών σχολιαστών είναι η διαμόρφωση ενός πιο ευέλικτου πλαισίου που θα επιτρέπει στους δήμους να αξιολογούν κατά περίπτωση τις δικαστικές υποθέσεις, αποφεύγοντας αυτοματοποιημένες διαδικασίες που συχνά οδηγούν σε πολυετείς δικαστικές εκκρεμότητες.

Οι συγκεκριμένες διατάξεις εξαιρούν τους απασχολούμενους στους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς. Ωστόσο, δεκάδες συμβασιούχοι που απασχολούνται στις Κοινωνικές Δομές για την Αντιμετώπιση της Φτώχειας (Δομές Αστέγων, Δομές Παροχής Βασικών Αγαθών, Κέντρα Κοινότητας) ζητούν ανάλογη ευνοϊκή μεταχείριση. Όπως επισημαίνουν, οι συγκεκριμένες υπηρεσίες καλύπτουν διαρκείς και κρίσιμες κοινωνικές ανάγκες, λειτουργούν επί σειρά ετών με χρηματοδότηση από εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους και στελεχώνονται από εργαζομένους με πολυετή εμπειρία.

Από τις πλέον οργανωμένες παρεμβάσεις στη δημόσια διαβούλευση είναι εκείνες των Ενώσεων Αστυνομικών Υπαλλήλων, οι οποίες επικεντρώνονται κυρίως στα άρθρα που αφορούν τα κωλύματα εκλογιμότητας, τα ασυμβίβαστα και το καθεστώς αδειών των αιρετών που προέρχονται από το Δημόσιο και τα Σώματα Ασφαλείας. Στα σχόλιά τους, οι συνδικαλιστικοί φορείς των αστυνομικών υποστηρίζουν ότι οι προτεινόμενες διατάξεις περιορίζουν τη δυνατότητα ουσιαστικής συμμετοχής των ενστόλων στα κοινά και ανατρέπουν ένα καθεστώς που, όπως επισημαίνουν, είχε διαμορφωθεί τα προηγούμενα χρόνια προκειμένου να διευκολυνθεί η συμμετοχή στελεχών των Σωμάτων Ασφαλείας στην τοπική αυτοδιοίκηση.

Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελούν τα σχόλια προέδρων και εκπροσώπων δημοτικών κοινοτήτων, ιδίως από ορεινές, νησιωτικές και απομακρυσμένες περιοχές με πληθυσμό έως 300 κατοίκους. Οι παρεμβάσεις τους επικεντρώνονται στις διατάξεις που καθορίζουν τις αρμοδιότητες και τον ρόλο των κοινοτήτων, εκφράζοντας την άποψη ότι το προτεινόμενο πλαίσιο δεν ενισχύει ουσιαστικά τη θέση τους στη λειτουργία των δήμων. Πρόεδροι κοινοτήτων ζητούν, μεταξύ άλλων, τη θεσμοθέτηση συγκεκριμένων αποφασιστικών αρμοδιοτήτων, καθώς και τη δυνατότητα διαχείρισης μικρών πιστώσεων για έργα τοπικού χαρακτήρα χωρίς χρονοβόρες εγκρίσεις από τα κεντρικά όργανα του δήμου.