Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Λανσάρει Ολοκληρωμένες Στρατηγικές για την Ενίσχυση των Ευρωπαϊκών Νησιών και Παράκτιων Κοινοτήτων
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε σήμερα δύο νέες στρατηγικές που στοχεύουν στην ενίσχυση των νησιών και των παράκτιων κοινοτήτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επιχειρώντας για πρώτη φορά μια πιο συντονισμένη και ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή προσέγγιση για περιοχές με ιδιαίτερα γεωγραφικά και αναπτυξιακά χαρακτηριστικά. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτροπής, περίπου 17 εκατομμύρια πολίτες της ΕΕ ζουν σε περισσότερα
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε σήμερα δύο καινοτόμες στρατηγικές, με στόχο την ουσιαστική στήριξη των νησιών και των παράκτιων κοινοτήτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για πρώτη φορά, υιοθετείται μια συντονισμένη και ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή προσέγγιση, αναγνωρίζοντας τις μοναδικές γεωγραφικές και αναπτυξιακές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν αυτές οι περιοχές.
Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία της Επιτροπή, περίπου 17 εκατομμύρια πολίτες της ΕΕ κατοικούν σε πάνω από 4.000 νησιά, ενώ 95 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε παράκτιες περιοχές που εκτείνονται σε περίπου 70.000 χιλιόμετρα ακτογραμμής σε 22 κράτη-μέλη. Αυτές οι περιοχές, παρά τις ομοιότητες, παρουσιάζουν και διακριτές προκλήσεις, που περιλαμβάνουν τη γεωγραφική απομόνωση, το αυξημένο κόστος μεταφορών, τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, την έντονη πίεση από τον τουρισμό, τη δημογραφική γήρανση και την περιορισμένη πρόσβαση σε κρίσιμες υπηρεσίες.
ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΝΗΣΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ – ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΠΥΛΩΝΕΣ
Η νέα στρατηγική για τα νησιά αποσκοπεί στην ενσωμάτωση των ειδικών αναγκών τους σε όλες τις ευρωπαϊκές πολιτικές. Η προσέγγιση βασίζεται σε τέσσερις θεμελιώδεις άξονες:
- Οικονομική ανάπτυξη και καινοτομία
- Ενεργειακή ασφάλεια και κλιματική ανθεκτικότητα
- Κοινωνική συνοχή και δημογραφική σταθερότητα
- Ασφάλεια και ετοιμότητα απέναντι σε κρίσεις
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, στη βελτίωση της συνδεσιμότητας και στην ενίσχυση της επιχειρηματικότητας, με απώτερο στόχο τη μείωση των αναπτυξιακών ανισοτήτων μεταξύ νησιωτικών και ηπειρωτικών περιοχών της Ένωσης.
Αντίστοιχα, η στρατηγική για τις παράκτιες κοινότητες εστιάζει στην ανάπτυξη μιας βιώσιμης γαλάζιας οικονομίας, στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας έναντι της κλιματικής κρίσης και στη δημιουργία ζωντανών και κοινωνικά συμπεριληπτικών περιοχών. Νέες μορφές οικονομικής δραστηριότητας, όπως η θαλάσσια βιοοικονομία, η υπεράκτια παραγωγή ενέργειας και ο βιώσιμος τουρισμός, αναμένεται να βρεθούν στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής στρατηγικής.
ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΙΕΣΕΙΣ
Οι κοινωνικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν πολλές παράκτιες και νησιωτικές περιοχές βρίσκονται επίσης στο επίκεντρο. Σε αρκετές περιπτώσεις, παρατηρείται έλλειψη οικονομικά προσιτής στέγασης, περιορισμένες ευκαιρίες απασχόλησης και έντονη εποχικότητα στην οικονομική δραστηριότητα. Αυτές οι συνθήκες συχνά ωθούν τους νέους να αναζητήσουν ευκαιρίες σε μεγαλύτερα αστικά κέντρα ή στο εξωτερικό, επιδεινώνοντας το φαινόμενο της δημογραφικής αποδυνάμωσης και δημιουργώντας επιπρόσθετες δυσκολίες για τη βιωσιμότητα των τοπικών κοινωνιών.
ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Σε οικονομικό επίπεδο και όσον αφορά την απασχόληση, οι νησιωτικές περιοχές της ΕΕ παρουσιάζουν σημαντικές διαφοροποιήσεις. Σε ορισμένα νησιωτικά κράτη-μέλη, όπως η Ιρλανδία και η Μάλτα, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ υπερβαίνει σημαντικά τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (221% και 112% αντίστοιχα), ενώ στην Κύπρο κινείται περίπου στο 98%. Αντίθετα, στις περισσότερες άλλες νησιωτικές περιοχές, το ΑΕΠ φτάνει μόλις το 70% του μέσου όρου της ΕΕ, γεγονός που καταδεικνύει σημαντικές ανισότητες στην ανάπτυξη.
Αντίστοιχα, τα ποσοστά απασχόλησης κυμαίνονται από 78% στην Κύπρο, 80% στην Ιρλανδία και 83% στη Μάλτα, ξεπερνώντας τον μέσο όρο της ΕΕ (75%), ενώ στα υπόλοιπα νησιά περιορίζονται στο 59%.
ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑΣ
Η ιδιαίτερη γεωγραφία των νησιών δημιουργεί αυτό που διεθνείς οργανισμοί, όπως ο ΟΟΣΑ, ορίζουν ως «κόστος νησιωτικότητας». Πρόκειται για πρόσθετα οικονομικά, κοινωνικά και δημοσιονομικά βάρη. Τα στοιχεία καταδεικνύουν ότι το κόστος μεταφορών μπορεί να είναι σε ορισμένες περιπτώσεις πάνω από 300% υψηλότερο σε σύγκριση με την ηπειρωτική Ευρώπη. Παράλληλα, οι δημόσιες δαπάνες ανά κάτοικο μπορεί να είναι 30% έως 50% υψηλότερες, ενώ οι τιμές κατοικιών σε ορισμένους νησιωτικούς δήμους φτάνουν ακόμη και 75% έως 130% υψηλότερα επίπεδα.
ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΧΩΡΙΣ ΝΕΟ ΤΑΜΕΙΟ
Αν και οι νέες αυτές στρατηγικές θέτουν ένα φιλόδοξο πολιτικό πλαίσιο, δεν προβλέπεται η δημιουργία ενός ξεχωριστού χρηματοδοτικού ταμείου. Η υλοποίησή τους θα βασιστεί κυρίως στην αξιοποίηση ήδη υπαρχόντων ευρωπαϊκών πόρων, όπως το Ταμείο Συνοχής, καθώς και στα εθνικά και περιφερειακά προγράμματα των κρατών-μελών. Επιπλέον, θα αξιοποιηθούν εργαλεία που σχετίζονται με την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση.
Ο Αντιπρόεδρος της Επιτροπής για θέματα Συνοχής, Ραφαέλε Φίτο, ανέφερε ότι στο τρέχον Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2021-2027, προβλέπονται περίπου 12,5 δισ. ευρώ για τα νησιά, στο πλαίσιο των προγραμμάτων συνοχής της ΕΕ.
Όπως διευκρίνισε ο κ. Φίτο, δεν πρόκειται για ένα αυτόνομο ταμείο, αλλά για πόρους ενσωματωμένους στο συνολικό πλαίσιο της περιφερειακής πολιτικής. Παράλληλα, σημείωσε ότι για το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, δεν είναι ακόμη εφικτός ο ακριβής προσδιορισμός συγκεκριμένων ποσών. Ωστόσο, ένα ευρύτερο χρηματοδοτικό μέγεθος περίπου 218 δισ. ευρώ, που αφορά τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες μέσω εθνικών και περιφερειακών σχεδίων, καλύπτει και μεγάλο μέρος των ευρωπαϊκών νησιών. Σύμφωνα με τον ίδιο, στο νέο πλαίσιο θα υπάρχει η δυνατότητα για πιο στοχευμένη ενσωμάτωση των νησιωτικών αναγκών, ώστε οι πολιτικές να ανταποκρίνονται καλύτερα στις ιδιαιτερότητες αυτών των περιοχών.
Παράλληλα, η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να ενσωματώσουν στοχευμένα μέτρα για νησιά και παράκτιες περιοχές στους εθνικούς τους σχεδιασμούς. Ενισχυμένος αναμένεται να είναι ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και των τεχνικών εργαλείων στήριξης για επενδύσεις σε υποδομές, ενέργεια και ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή.
ΠΡΑΣΙΝΗ ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΚΑΙ ΝΗΣΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑ
Αναφερόμενος στις επιπτώσεις της πράσινης μετάβασης, ο Επίτροπος Αλιείας και Ωκεανών, Κώστας Κάδης, υπογράμμισε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα λάβει υπόψη την ανταγωνιστικότητα, τη συνδεσιμότητα και το κόστος ζωής των νησιωτικών κοινωνιών στο πλαίσιο των επικείμενων αναθεωρήσεων του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS), του κανονισμού για τις υποδομές εναλλακτικών καυσίμων και του FuelEU Maritime.
Όπως σημείωσε, η ισχύουσα νομοθεσία ήδη επιτρέπει στα κράτη μέλη να ζητούν εξαιρέσεις για συγκεκριμένα νησιά, με σκοπό τη διασφάλιση της απρόσκοπτης συνδεσιμότητάς τους. Ωστόσο, διευκρίνισε ότι δεν έχουν ληφθεί ακόμη οριστικές αποφάσεις, καθώς τα ζητήματα θα εξεταστούν στο πλαίσιο των επικείμενων αναθεωρήσεων.
Παράλληλα, τόνισε ότι οι ακτές της Ευρώπης, όπου ζουν 95 εκατομμύρια άνθρωποι, βρίσκονται στο επίκεντρο της σχέσης οικονομίας και θαλασσών, αλλά και στην πρώτη γραμμή της κλιματικής κρίσης. Η νέα στρατηγική, όπως είπε, στοχεύει στη μετατροπή των προκλήσεων σε ευκαιρίες, μέσω της ενίσχυσης της γαλάζιας οικονομίας, των υποδομών ανθεκτικότητας και της προστασίας της θαλάσσιας κληρονομιάς.
