«Λευκά Όρη»: Ένα Συγκλονιστικό Ντοκιμαντέρ για την Αντίσταση στην Κρήτη Παρουσιάζεται στον «Μικρόκοσμο»

Από την Πέμπτη 19 Φεβρουαρίου, ο κινηματογράφος «Μικρόκοσμος» φιλοξενεί το ντοκιμαντέρ «Λευκά Όρη» του Αλέξανδρου Παπαθανασίου, ένα σπάνιο ντοκουμέντο που φωτίζει την ηρωική Αντίσταση στην Κρήτη και την απαράμιλλη κρητική ψυχή. Η ταινία αποτελεί ένα βαθύ πορτρέτο ενός κρητικού αντάρτη, ο οποίος βίωσε τις φλόγες της Κατοχής και του σκληρού Εμφυλίου Πολέμου.

Ο καταξιωμένος κινηματογραφιστής και σκηνοθέτης Αλέξανδρος Παπαθανασίου, με αφετηρία την Κρήτη και την επιβλητική οροσειρά των Λευκών Ορέων, καταγράφει την συγκλονιστική μαρτυρία του Λευτέρη Ηλιάκη. Ο Λευτέρης Ηλιάκης, αντάρτης κατά την περίοδο της Ναζιστικής Κατοχής, μαχητής του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας στον Εμφύλιο και πολιτικός κρατούμενος για σχεδόν δύο δεκαετίες, μοιράζεται τις μνήμες και τις εμπειρίες του. Μέσα από το βίωμα αυτού του λαϊκού αγωνιστή, ενός από τους τελευταίους επιζώντες πρωταγωνιστές του Εμφυλίου, η ταινία ανασύρει τα φαντάσματα ενός αμείλικτου και πολυσύνθετου πολέμου.

Η πρεμιέρα της ταινίας (Πέμπτη 19/2, στις 18:30) θα πραγματοποιηθεί με την παρουσία του σκηνοθέτη. Την Κυριακή 22/2, μετά την μεσημεριανή προβολή των 12:00, θα ακολουθήσει δημόσια συζήτηση με το κοινό, στην οποία θα συμμετέχουν ο σκηνοθέτης και ο διακεκριμένος ιστορικός Γιώργος Μαργαρίτης.

Το ντοκιμαντέρ «Λευκά Όρη» έχει ταξιδέψει και τιμηθεί σε πολυάριθμα φεστιβάλ, συμπεριλαμβανομένου του Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης. Έχει αποσπάσει σημαντικές διακρίσεις, όπως Ειδική Μνεία στο Φεστιβάλ Χανίων και το 2ο Βραβείο στο Φεστιβάλ Ιεράπετρας. Επιπλέον, αναγνωρίστηκε με το βραβείο κοινού (Audience Favorite) στο Workers Unite Film Festival της Αμερικής.

Τα Λευκά Όρη ως Σύμβολο Αντίστασης και Θυσίας

Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, τα Λευκά Όρη αποτέλεσαν τον οχυρό της κρητικής Αντίστασης εναντίον της Ναζιστικής Κατοχής, λειτουργώντας ως κρησφύγετο και εφαλτήριο για τους αντάρτες του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, οι οποίοι με τις τολμηρές τους ενέργειες σαμποτάζ προκαλούσαν καίρια πλήγματα στις δυνάμεις των Ναζί.

Ωστόσο, το 1946, λίγους μήνες μόλις μετά την απελευθέρωση της χώρας, ένας νέος αντάρτικος στρατός συγκροτήθηκε από τις ίδιες δυνάμεις της Αντίστασης. Αυτή τη φορά, όμως, ο αγώνας μετατράπηκε σε έναν καταστροφικό, ολοκληρωτικό πόλεμο – μία συγκρότηση πολεμική, κοινωνική και ταξική αναμέτρηση χωρίς προηγούμενο.

Το ντοκιμαντέρ «Λευκά Όρη» εστιάζει στην προσωπικότητα του Λευτέρη Ηλιάκη (1924-2017), του αντιστασιακού, μαχητή του ΔΣΕ, πολιτικού κρατούμενου για σχεδόν είκοσι χρόνια και συγγραφέα.

Ο σκηνοθέτης Αλέξανδρος Παπαθανασίου, με έδρα το Λονδίνο, πραγματοποιούσε συχνά ταξίδια από την Αγγλία στην Κρήτη, με στόχο να αποτυπώσει τη μοναδική μαρτυρία του Λευτέρη Ηλιάκη, δίνοντάς της έναν έντονα βιωματικό χαρακτήρα. Η ταινία, που αναδύθηκε μέσα από τη σχέση που σφυρηλατήθηκε ανάμεσα στους δύο άνδρες, φωτίζει τόσο την προσωπική διαδρομή του αντάρτη όσο και το ευρύτερο ιστορικό, κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο, συνδέοντας το παρελθόν με το παρόν.

Η κινηματογράφηση ολοκληρώθηκε με τον θάνατο του Ηλιάκη το 2017, ενώ η συνολική παραγωγή του ντοκιμαντέρ, μίας βαθιά προσωπικής δημιουργίας για τον σκηνοθέτη, εκτείνεται σε βάθος δεκαετίας, τόσο λόγω της φύσης του εγχειρήματος όσο και για λόγους εξασφάλισης χρηματοδότησης.

«Η σχέση μου με τον Λευτέρη ήταν ταυτόχρονα και η επαφή μου με ένα εκρηκτικό κομμάτι της σύγχρονης ιστορίας του τόπου μας», αναφέρει ο Αλ. Παπαθανασίου. «Αποφάσισα να προσεγγίσω το θέμα μου με μια αφηγηματική γλώσσα που να με εμπνέει και ως δημιουργό και ως άνθρωπο».

Μαρτυρίες Αντίστασης και Εμφυλίου

«Το πλήρωσα ακριβά, αλλά δεν υπήρχε άλλος δρόμος», δηλώνει ο Λ. Ηλιάκης στον σκηνοθέτη, μιλώντας με συγκίνηση για τους συντρόφους του. «Επέζησα, και θεωρώ χρέος μου να μιλήσω γι’ αυτούς που δεν τα κατάφεραν».

Η ταινία ζωντανεύει τις μνήμες αγωνιστριών και αγωνιστών, από τη Βαγγελιώ Κλάδου, στην οποία ο γυναικείος αγώνας χρωστά πολλά, και την καπετάνισσα Γεωργία Σκευάκη, μέχρι τους «αλύγιστους αντάρτες» Γιώργη Τζομπανάκη και Σπύρο Μπλαζάκη, που έζησαν επικηρυγμένοι στα βουνά της Κρήτης για 35 χρόνια.

Επίσης, παρουσιάζονται η ιστορία του Σταμάτη Μποράκη, συμμετέχοντα στη Μάχη της Κρήτης, της Μαρίας Μποράκη και του καπετάν Γιώργη Κοδέλα, οι οποίοι είχαν φρικτό τέλος, και του Βιγλοθοδωρή, κατά κόσμον Θεόδωρος Βίγλης, «του άρχοντα του Φαραγγιού της Σαμαριάς», ενός καπετάνιου-μύθου που ενέπνευσε δημοτικά τραγούδια και δολοφονήθηκε από τις Μονάδες Ασφαλείας Υπαίθρου (ΜΑΥ) το 1949.

Ο Ηλιάκης, παρά τη βεβαρυμένη του υγεία, ξεναγεί την κάμερα στα ιστορικά λημέρια του ΕΛΑΣ στην Κρήτη, στο Μιτάτο των Βίγλιδων, και στη φυλακή Ιτζεδίν των Χανίων. (Ο Ηλιάκης φυλακίστηκε από το 1951-1963 και από το 1967-1974 στις Φυλακές Καλαμίου του Ιτζεδίν, καθώς και στις φυλακές Λασιθίου, Αίγινας και Κορυδαλλού).

Μεταξύ των συγκρατούμενών του στο Ιτζεδίν ήταν και ο Γιώργος Μωραΐτης, ο οποίος επίσης μιλά στην ταινία, σκιαγραφώντας την άγρια αντικομμουνιστική προπαγάνδα της δεκαετίας του ’50 και μοιράζεται εμπειρίες από τη φυλακή, όπου οι κρατούμενοι υποχρεώνονταν να ακούν μαγνητοφωνημένα βασανιστήρια, ενώ οι ίδιοι κατόρθωναν να κρύβουν το τρανζιστοράκι τους σε δυσδιάκριτα σημεία.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η Κρήτη, λόγω των ιδεολογικών φρονημάτων, «υπήρξε ένας ευαίσθητος χώρος για τους πολιτικούς κρατουμένους».

Το ντοκιμαντέρ εμπλουτίζεται με σπάνιο αρχειακό υλικό, ενώ ο ιστορικός Γιώργος Μαργαρίτης προσφέρει ουσιαστικές αναλύσεις, σκιαγραφώντας γλαφυρά το ιστορικό πλαίσιο και συμπληρώνοντας τα κενά. «Στην Κρήτη οι κομμουνιστές από κάτοικοι χωριών γίνονται κάτοικοι σπηλαίων…», επισημαίνει. Στα βουνά, οι συνθήκες παραμένουν εξαιρετικά δύσκολες, όμως το φρόνημα των Κρητικών παραμένει ατρόμητο.

Η κάμερα του Αλέξανδρου Παπαθανασίου αποτυπώνει τα Λευκά Όρη της Κρήτης, αγέρωχα και σχεδόν αναλλοίωτα στο πέρασμα του χρόνου, με τη φωνή του Λ. Ηλιάκη να αντηχεί στις κορυφές: «Αντίσταση πρέπει να γίνεται κι όταν είσαι 100% βέβαιος οτι δεν θα φέρει αποτέλεσμα…».

Αξίζει να σημειωθεί ότι η προβολή της ταινίας λαμβάνει χώρα 80 χρόνια μετά την ίδρυση του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας.

Σύντομο Βιογραφικό του Σκηνοθέτη

Ο Αλέξανδρος Παπαθανασίου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1980 και σπούδασε σκηνοθεσία ντοκιμαντέρ και παραγωγή τηλεόρασης στο Ηνωμένο Βασίλειο. Εργάζεται ως κινηματογραφιστής και παραγωγός εκπαιδευτικού περιεχομένου για το Imperial College του Λονδίνου. Η φιλμογραφία του περιλαμβάνει το ντοκιμαντέρ μικρού μήκους Προοπτικές (Perspectives), ένα πορτρέτο του Κώστα Καζάκου (που βραβεύτηκε τιμητικά στο London Film Festival), και το An Uncertain Future, το οποίο εξετάζει την κατάσταση των Σύριων προσφύγων στην Ελλάδα.

«ΛΕΥΚΑ ΟΡΗ»

Ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους (Ελλάδα, 86’)

Σενάριο, Σκηνοθεσία, Γύρισμα και Αφήγηση: Αλέξανδρος Παπαθανασίου

Παρουσιάζονται:

• Λευτέρης Ηλιάκης
• Γιώργος Μαργαρίτης
• Γιώργος Μωραΐτης
• Ελένη Στρατουδάκη

Τεχνικό Επιτελείο:

• Αεροφωτογράφιση, Steadicam Φωτογράφιση: Κωνσταντίνος Γδοντάκης
• Colorist: Simone Pasotti | PrealbaFilm, Carlo Ghidini | PrealbaFilm
• Μουσική Επένδυση, Ενορχήστρωση, Σχεδίαση Ήχου: Μάκης Μανιαδάκης, Θοδωρής Ζιάρκας
• Σχεδίαση Ήχου – Μίξη Ήχου: Παύλος Χαρμπαλής
• Μάστερινγκ μουσικής επένδυσης: Σπύρος Μπότης
• Παραγωγή: Μπάμπης Κόφφας, Ειρήνη Χριστοδούλου, Αλέξανδρος Παπαθανασίου
• Μοντάζ & Επιμέλεια Σεναρίου: Γιώργος Διδυμιώτης
• Τρέιλερ: Λεωνίδας Παπαφωτίου
• Αφίσα: Αρίσταρχος Παπαδανιήλ – SYLLIPSIS
• Υποτιτλισμός – Σύνταξη (Αγγλική Μετάφραση): Craille Maguire Gillies