Στρατηγική Συνεργασία ΥΠΠΟ και ΕΜΠ: Ψηφιακός Πολιτισμός και Τεχνητή Νοημοσύνη για την Ανάδειξη της Πολιτιστικής Κληρονομιάς

Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και ο Πρύτανης του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, Ιωάννης Χατζηγεωργίου, υπέγραψαν σήμερα ένα νέο Μνημόνιο Συνεργασίας, σηματοδοτώντας την ανανέωση και επέκταση της στρατηγικής τους συνεργασίας. Η συμφωνία εστιάζει στον ψηφιακό πολιτισμό και την αξιοποίηση προηγμένων τεχνολογιών, όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ), με στόχο την προστασία, μελέτη και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας.

Επιπλέον, υπεγράφη Προγραμματική Σύμβαση μεταξύ του Υπουργείου Πολιτισμού και του ΕΜΠ, η οποία προβλέπει τη μετατροπή του ψηφιακού πολιτιστικού αποθέματος του Υπουργείου σε μια «έξυπνη» υποδομή γνώσης. Αυτή η υποδομή θα ενισχύσει την καθημερινή λειτουργία των υπηρεσιών του Υπουργείου και θα συμβάλει στην προβολή των μνημείων στο διεθνές κοινό.

Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε σχετικά: «Η υπογραφή του Μνημονίου Συνεργασίας με το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο επισφραγίζει την κοινή μας βούληση για τον στρατηγικό εκσυγχρονισμό της προστασίας και της ανάδειξης του πολιτιστικού μας αποθέματος. Στόχος μας είναι η οργανική σύζευξη της επιστήμης και της σύγχρονης τεχνολογίας με τις Τέχνες, διασφαλίζοντας τη βιώσιμη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς, στην εποχή της Ψηφιακής Τεχνολογίας και της Τεχνητής Νοημοσύνης. Με τη συνεργασία μας, επιδιώκουμε τον σχεδιασμό καινοτόμων ερευνητικών δράσεων και την ανάπτυξη ψηφιακών υποδομών, αξιοποιώντας, στο έπακρο, τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία και την υψηλή τεχνογνωσία του αρχαιότερου τεχνολογικού ιδρύματος της πατρίδας μας. Με την ανταλλαγή γνώσης και την υλοποίηση πιλοτικών προγραμμάτων, θωρακίζουμε την πνευματική ιδιοκτησία προβάλλοντας, διεθνώς, τον ελληνικό πολιτισμό ως ένα ζωντανό πεδίο δημιουργίας και επιστημονικής αριστείας. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός στον Πολιτισμό είναι πραγματικότητα την οποία οικοδομούμε με σταθερά, συστηματικά και θεσμικά βήματα».

Ο Πρύτανης του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, Ιωάννης Χατζηγεωργίου, τόνισε: «Η υπογραφή του Μνημονίου Συνεργασίας με το Υπουργείο Πολιτισμού υπογραμμίζει εμφαντικά τη δέσμευση των δύο φορέων να πρωτοπορούν, από κοινού και συνεργατικά, στην ανάδειξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Ταυτόχρονα, αποτελεί αναγνώριση της τεχνολογικής υπεροχής του Πολυτεχνείου, το οποίο, στο πλαίσιο της διαρκούς συνεργασίας του με το Υπουργείο Πολιτισμού, θα αναπτύξει καινοτόμες εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης, σε αντικείμενα σχετιζόμενα με την ιστορία και τον πολιτισμό, συμμετέχοντας ενεργά στην επιτυχή υλοποίηση της εθνικής στρατηγικής του ΥΠΠΟ για τη διαχείριση και προώθηση της μακραίωνης κληρονομιάς μας».

Ο Αντιπρύτανης Έρευνας, Καινοτομίας και Εξωστρέφειας, Εμμανουήλ Βαρβαρίγος, εστίασε στην έρευνα που διεξάγεται από τους καθηγητές του ΕΜΠ στον τομέα του Πολιτισμού, υπογραμμίζοντας τον κρίσιμο ρόλο των Ψηφιακών Τεχνολογιών και της Τεχνητής Νοημοσύνης στην ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς και τη διάχυση των αποτελεσμάτων της στην κοινωνία.

Ο Διευθυντής του Εργαστηρίου Συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης και Μάθησης του ΕΜΠ, καθ. Γιώργος Στάμου, δήλωσε: «Το Υπουργείο Πολιτισμού και το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, με την υπογραφή του Μνημονίου Συνεργασίας, επιδιώκουν την, από κοινού, ενίσχυση της εκπαιδευτικής, επιστημονικής και ερευνητικής συνεργασίας τους. Η συνεργασία μας επικεντρώνεται σε ζητήματα που αφορούν στην αξιοποίηση της επιστήμης και της τεχνολογίας υπολογιστών στις Τέχνες και τον Πολιτισμό, καθώς και στη διατήρηση, προστασία και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς, με τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης. Επιπλέον, στο πλαίσιο της προγραμματικής συμφωνίας, το Εργαστήριο Συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης και Μάθησης (Artificial Intelligence and Learning Systems Laboratory – AILS Lab) του ΕΜΠ αναλαμβάνει την παροχή επιστημονικής, τεχνικής και συμβουλευτικής υποστήριξης προς το Υπουργείο Πολιτισμού, καθώς και τον σχεδιασμό και την υλοποίηση πιλοτικών δράσεων για την αξιοποίηση συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης που βασίζονται σε μεγάλα πολυτροπικά γλωσσικά μοντέλα (Large Vision-Language Models – LVLMs)».

Το νέο, τριετούς διάρκειας, Μνημόνιο αποτελεί τη συνέχεια της συνεργασίας που εγκαινιάστηκε το 2020, επικαιροποιώντας και επεκτείνοντας το πλαίσιο των κοινών δράσεων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διερεύνηση και ανάπτυξη εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης για την ανάλυση μεγάλων όγκων πολιτιστικών δεδομένων, την ψηφιακή τεκμηρίωση μνημείων και συλλογών, καθώς και τη δημιουργία καινοτόμων εργαλείων για την έρευνα, την προστασία και την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Η συνεργασία αποσκοπεί επίσης στη χάραξη κοινής στρατηγικής στον ψηφιακό πολιτισμό, στον σχεδιασμό και υλοποίηση δράσεων επιστημονικού και αναπτυξιακού χαρακτήρα, και στην αξιοποίηση εθνικών και ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων για την ανάπτυξη σύγχρονων ψηφιακών υποδομών. Προβλέπεται η ανάπτυξη πιλοτικών εφαρμογών, η υλοποίηση κοινών ερευνητικών έργων και η μεταφορά τεχνογνωσίας.

Η ανανέωση της συνεργασίας επιβεβαιώνει τη σημασία της σύμπραξης επιστημονικής έρευνας και δημόσιας πολιτικής στον πολιτισμό, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη σύγχρονων μεθόδων διαχείρισης και αξιοποίησης του πολιτιστικού αποθέματος της χώρας και ενισχύοντας τη διεθνή παρουσία του ελληνικού πολιτισμού στο ψηφιακό περιβάλλον.

Η Προγραμματική Σύμβαση, με διάρκεια δώδεκα μηνών και προϋπολογισμό 310.000€ (εξ ολοκλήρου από πόρους του Υπουργείου Πολιτισμού), θέτει ως κεντρικό στόχο τη μετατροπή του πολιτιστικού αποθέματος σε δυναμικές γνωσιακές βάσεις για προηγμένα μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης. Αναπτύσσονται εξειδικευμένες εφαρμογές AI με αρχιτεκτονική RAG για την υποστήριξη της λήψης τεκμηριωμένων αποφάσεων για τα μνημεία UNESCO. Παράλληλα, δρομολογείται η ψηφιακή οργάνωση υλικού για τα Χριστιανικά και Οθωμανικά μνημεία, με σκοπό τη δημιουργία εκπαιδευτικών και τουριστικών εφαρμογών μέσω συστημάτων GIS.