Πόλεμος στη Μέση Ανατολή: Άλμα στην τιμή του πετρελαίου Brent και επιπτώσεις για την Ελλάδα

Οι Έλληνες καταναλωτές αντιμετωπίζουν το ενδεχόμενο περαιτέρω αυξήσεων στα καύσιμα, ανάλογα με την ένταση και τη διάρκεια της κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή.

Γράφει ο Δημήτρης Χριστούλιας

Με το άνοιγμα των αγορών, η τιμή του πετρελαίου Brent σημείωσε άνοδο περίπου 12%, φτάνοντας τα 81,64 δολάρια το βαρέλι, από 72,87 δολάρια στο κλείσιμο της προηγούμενης συνεδρίασης. Αυτή η εξέλιξη προκαλεί έντονη ανησυχία για την πορεία των τιμών στα καύσιμα τις επόμενες ημέρες. Ταυτόχρονα, υπάρχει προβληματισμός για το αν οι αυξήσεις στα καύσιμα θα πυροδοτήσουν ένα ντόμινο ανατιμήσεων και σε άλλα βασικά αγαθά, όπως τα τρόφιμα.

Μπαράζ ελέγχων από την Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή

Σε ανακοίνωσή της, η Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή ενημερώνει ότι προχωρά σε άμεση και εντατική παρέμβαση στην αγορά καυσίμων. Η Αρχή παρακολουθεί σε πραγματικό χρόνο την εξέλιξη των τιμών βενζίνης και πετρελαίου, καθώς και τη διαθεσιμότητά τους στα πρατήρια σε όλη τη χώρα από το μεσημέρι του Σαββάτου. Στόχος της είναι η αυστηρή διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας του ανταγωνισμού και, κυρίως, η ουσιαστική προστασία των καταναλωτών από αδικαιολόγητες αυξήσεις τιμών και φαινόμενα αισχροκέρδειας. Λαμβάνοντας υπόψη τον αυξημένο γεωπολιτικό κίνδυνο και τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, που ενδέχεται να επηρεάσουν την αγορά ενέργειας, η Αρχή έχει ενεργοποιήσει εκτεταμένο σχέδιο ελέγχων σε πρατήρια καυσίμων. Η Αρχή καθιστά σαφές ότι:

• Δεν θα γίνει ανεκτή καμία μορφή κερδοσκοπίας.
• Οι έλεγχοι θα είναι συνεχείς, στοχευμένοι και αυστηροί.

Από σήμερα Δευτέρα και καθ’ όλη τη διάρκεια της εβδομάδας, οι έλεγχοι εντείνονται περαιτέρω με ενισχυμένα κλιμάκια και διευρυμένη παρουσία σε όλη τη χώρα.

Πρώτες εκτιμήσεις για τις οικονομικές επιπτώσεις

Σύμφωνα με ανακοίνωση του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Πειραιώς, πέραν της διατάραξης της παγκόσμιας ειρήνης και ασφάλειας, οι προηγούμενες πολεμικές επιχειρήσεις δείχνουν την πρόκληση σοβαρών και πολυεπίπεδων οικονομικών επιπτώσεων, τόσο σε περιφερειακό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο. Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή ενδέχεται να προκαλέσει κλυδωνισμούς στην παγκόσμια οικονομία, μειώνοντας το παγκόσμιο ΑΕΠ κατά 0,2% έως 1%, αυξάνοντας τον πληθωρισμό κατά 1% και επιβραδύνοντας τις επενδύσεις λόγω αποφυγής ρίσκου. Το βασικό ζητούμενο για το εύρος των επιπτώσεων είναι, για άλλη μια φορά, η διάρκεια και η διασπορά της πολεμικής σύρραξης. Οι θαλάσσιες μεταφορές, η ενέργεια και το κόστος του παγκόσμιου εμπορίου είναι οι τρεις βασικές παράμετροι που θα προσδιορίσουν, σε διεθνές επίπεδο, την εικόνα των αγορών. Αυτό συμβαίνει σε μια εξαιρετικά ταραγμένη διεθνώς συγκυρία, με την ευρωπαϊκή οικονομία να προσπαθεί να σταθεροποιηθεί εν μέσω ενός διεθνούς οικονομικού πολέμου λόγω δασμών, αλλά και εν μέσω μιας ακόμη περιφερειακής σύρραξης, μετά την Ουκρανία, στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και Εγγύς Ανατολής.

Οι πρώτες βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις θα εμφανιστούν με την εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου, δεδομένου ότι το Ιράν παράγει 4 εκατομμύρια βαρέλια. Επιπλέον, ο κίνδυνος διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ, μέσω των οποίων διακινείται το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου, μπορεί να ωθήσει την τιμή του Brent πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, να αυξήσει τις τιμές του LNG και του φυσικού αερίου, και να επαναφέρει πληθωριστικές πιέσεις στην Ευρώπη.

Για την Ελλάδα, οι επιπτώσεις είναι έμμεσες και άμεσες, με τις σημαντικότερες να εστιάζονται σε πέντε βασικούς τομείς: τη ναυτιλία, το εμπόριο, το ενεργειακό κόστος, τον τουρισμό και τη γεωπολιτική σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου. Ιδιαίτερη προτεραιότητα αποτελεί η ασφάλεια των Ελλήνων ναυτικών και των πληρωμάτων των ελληνόκτητων πλοίων που βρίσκονται στην εμπόλεμη περιοχή, καθώς και η διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας. Η χώρα μας ενδέχεται επίσης να θεωρηθεί «γειτονική ζώνη αστάθειας», ιδίως από επισκέπτες τρίτων χωρών όπως οι ΗΠΑ και η Ασία, με πιθανές ακυρώσεις πακέτων κρουαζιέρων σε Ελλάδα-Τουρκία-Ισραήλ-Αίγυπτο, πλήττοντας τη τουριστική μας εικόνα ενόψει των διακοπών του Πάσχα.

Στην εμπορική ναυτιλία, πιθανές επιθέσεις ή εμπλοκές στα Στενά του Ορμούζ και στην Ερυθρά Θάλασσα θα οδηγήσουν σε αύξηση των ναύλων και των ασφαλίστρων κινδύνων πολέμου, ανακατεύθυνση πλοίων μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας, καθυστερήσεις και μειωμένη αξιοπιστία των logistics. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα υψηλότερο λειτουργικό κόστος και πιέσεις στις ναυλώσεις για τις ελληνόκτητες εταιρείες.

Η διαταραχή του εμπορίου και των εισαγωγών, ιδίως μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, αναμένεται να επηρεάσει εκ νέου την εφοδιαστική αλυσίδα, τη μεταποίηση και το λιανικό εμπόριο. Οι εισαγωγές πρώτων υλών, σιτηρών και πετροχημικών επηρεάζονται άμεσα, αυξάνοντας το κόστος εισαγωγών σε ενέργεια, πρώτες ύλες και τεχνολογικά προϊόντα, ενώ δημιουργούν ανασφάλεια στις εξαγωγές προς χώρες της Μέσης Ανατολής και Αφρικής.

Οι πιθανές επιπτώσεις από τη νέα σύρραξη και τη διαταραχή των εμπορευματικών ροών θα βιώσουν ξανά τα λιμάνια της Ανατολικής Μεσογείου, και ιδιαίτερα το λιμάνι του Πειραιά, το οποίο έχει ήδη υποστεί απώλεια μεγάλης ποσότητας εμπορευματικής κίνησης λόγω της κατάστασης στην Ερυθρά Θάλασσα. Η νέα σύρραξη εξανεμίζει τις ελπίδες των Μεσογειακών λιμένων για μια ειρηνική περίοδο ανάκαμψης, καθώς μεγάλες εταιρίες διακίνησης εμπορευματοκιβωτίων, προβλέποντας την κατάσταση, ενδέχεται να αναθεωρήσουν σχεδιασμούς διέλευσης από το Σουέζ.

Παράλληλα, η άνοδος των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου, ως απότοκο της αντίδρασης των αγορών, θα επιβαρύνει άμεσα τις οδικές, ακτοπλοϊκές και αεροπορικές μεταφορές, το κόστος παραγωγής και τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, ενισχύοντας τις πληθωριστικές πιέσεις, ιδίως σε τρόφιμα και ενέργεια.

Σε διεθνές επίπεδο, οι χρηματοπιστωτικές αγορές συνηθίζεται να αντιδρούν με πτώση μετοχών και μεταβλητότητα ομολόγων, κυρίως σε κλάδους υψηλής ενεργειακής εξάρτησης. Παρατηρείται άνοδος του χρυσού και του δολαρίου ως ασφαλή καταφύγια, και υποχώρηση νομισμάτων αναδυόμενων αγορών. Επίσης, αναμένονται τάσεις μείωσης επενδύσεων, κάμψης τουρισμού και εξαγωγών, περιορισμού ροών πετρελαίου, ακόμη και αντίστροφης μετανάστευσης, καθώς αυξάνεται η στρατιωτική επιτήρηση.

Τέλος, σε γεωπολιτικό επίπεδο, η Ελλάδα, εν μέσω καταιγιστικών εξελίξεων, καλείται να διατηρήσει ισορροπίες μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και αραβικών χωρών. Παράλληλα, ενισχύεται ο ρόλος της ως ενεργειακού κόμβου LNG και γεωπολιτικού συμμάχου, με πιθανή αύξηση της ναυτικής επιτήρησης στην Κρήτη και την Κύπρο.

Ο πρόεδρος του ΕΒΕΠ, Βασίλης Κορκίδης, επισημαίνει: «Η επιθυμία όλων είναι αυτός ο πόλεμος να τελειώσει γρήγορα και χωρίς άλλες απώλειες αμάχου πληθυσμού. Βεβαίως, την πορεία, την ένταση και τη διάρκεια δεν τη γνωρίζουμε. Όμως, η παρουσία και εμπλοκή των ΗΠΑ μας οδηγεί περισσότερο στο σενάριο μιας εμπόλεμης περιόδου λίγων ημερών ή εβδομάδων και την αποφυγή γενικευμένου πολέμου στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, παροδικές επιπτώσεις και οικονομικές απώλειες εκτιμάται πως θα υπάρξουν, από τη γεωπολιτική αστάθεια και αβεβαιότητα που έχει δημιουργηθεί. Η Ελλάδα προς το παρόν, επηρεάζεται περισσότερο έμμεσα και όχι άμεσα από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις. Στο απευχθέο σενάριο διάρκειας του πολέμου, οι συνθήκες όμως θα αλλάξουν. Ο τουρισμός μας θα επηρεαστεί, αφού πρόκειται για ευαίσθητο τομέα στην αντίληψη ασφάλειας. Η ενέργεια θα είναι ο μεγαλύτερος οικονομικός αποδέκτης, λόγω της εξάρτησης από εισαγωγές. Η ναυτιλία θα δει αύξηση κόστους από ανακατευθύνσεις και καθυστερήσεις που θα μετακυλίσει στα ναύλα, ενώ το εμπόριο και η εφοδιαστική αλυσίδα θα διαταραχθούν από τις συνθήκες ασφάλειας στις θαλάσσιες μεταφορές εμπορευμάτων μέσω Σουέζ. Ευελπιστούμε πως οι επιπτώσεις θα είναι βραχυπρόθεσμες και ευχόμαστε τις επόμενες μέρες να επικρατήσει η ειρήνη».

Αυξήθηκαν οι τιμές στα καύσιμα

Αξίζει να σημειωθεί ότι η αμόλυβδη βενζίνη πωλείται κατά μέσο όρο προς 1,75 ευρώ το λίτρο, από 1,71 ευρώ πριν από περίπου 20 ημέρες, καταγράφοντας αύξηση 4 λεπτών του ευρώ. Αντίστοιχα, το πετρέλαιο κίνησης πωλείται κατά μέσο όρο σε όλη την Ελλάδα προς 1,56 ευρώ το λίτρο, από 1,52 ευρώ, σημειώνοντας επίσης αύξηση 4 λεπτών το λίτρο. Το πετρέλαιο θέρμανσης πωλείται προς 1,17 ευρώ ανά λίτρο, από 1,12, με την άνοδο να φτάνει τα 5 λεπτά το λίτρο, ή ποσοστό της τάξης του 4,5%.