Προειδοποίηση για το «Enshittification»: Πώς Η Υποβάθμιση των Ψηφιακών Υπηρεσιών Επηρεάζει τους Καταναλωτές και Τι Μπορούμε να Κάνουμε

Δεκατρείς Ενώσεις Καταναλωτών από 12 ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ., πρωτοστατούν σε μια συντονισμένη προσπάθεια. Με επιστολή τους προς την Κυβέρνηση, τα αρμόδια Υπουργεία και τις Αρχές, εκφράζουν τις ανησυχίες τους σχετικά με τις αρνητικές επιπτώσεις της υποβάθμισης της ποιότητας στις ψηφιακές υπηρεσίες. Καλώντας τους ιθύνοντες να προασπίσουν το δικαίωμα των καταναλωτών στην ποιότητα, οι οργανώσεις αυτές αναδεικνύουν ένα σοβαρό πρόβλημα που διαρκώς επεκτείνεται.

Οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας εφαρμόζουν ολοένα και πιο συχνά την τακτική των κλειστών οικοσυστημάτων, περιορίζοντας τις επιλογές των καταναλωτών. Όταν οι εναλλακτικές λύσεις είναι ανύπαρκτες ή δυσπρόσιτες, οι καταναλωτές βρίσκονται εγκλωβισμένοι. Αυτή η τάση δεν περιορίζεται μόνο στον ψηφιακό κόσμο, αλλά εξαπλώνεται και σε άλλους τομείς της αγοράς, από τις μεταφορές μέχρι τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες.

Στο πλαίσιο αυτό, το Νορβηγικό Συμβούλιο Καταναλωτών (Forbrukerrådet) δημοσίευσε μια νέα μελέτη με τίτλο “Breaking Free: Pathways to a fair technological future” (Απελευθέρωση: Ο δρόμος προς ένα δίκαιο τεχνολογικό μέλλον). Η μελέτη αυτή διερευνά το φαινόμενο του «enshittification», το οποίο πλήττει τόσο τους καταναλωτές όσο και την κοινωνία στο σύνολό της, και προτείνει πιθανές λύσεις.

Παράλληλα, 29 Οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών και έμπειροι εμπειρογνώμονες έχουν αποστείλει επιστολή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στην επιστολή τους, ζητούν τη μείωση της εξάρτησης από τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες και προειδοποιούν για τους κινδύνους που ενέχει η χαλάρωση του ρυθμιστικού πλαισίου των αγορών.

Τι σημαίνει “enshittification” και πώς επηρεάζει τους καταναλωτές;

Η υποβάθμιση της ποιότητας των προϊόντων και υπηρεσιών, ιδιαίτερα των ψηφιακών, έχει εξελιχθεί σε επιχειρηματική στρατηγική για τις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας. Η πρακτική αυτή, γνωστή ως “enshittification”, στοχεύει στην κερδοσκοπία των εταιρειών σε βάρος των καταναλωτών. Η διαδικασία συνήθως περιλαμβάνει τα εξής στάδια:

• Στάδιο 1: Προσέλκυση Δημιουργία ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας υψηλής ποιότητας και καινοτομίας για την προσέλκυση χρηστών.
• Στάδιο 2: Εξαέρωση Σταδιακή υποβάθμιση της ποιότητας, αφαίρεση λειτουργιών, αύξηση διαφημίσεων και δημιουργία εμποδίων στη χρήση.
• Στάδιο 3: Εκμετάλλευση Οι καταναλωτές καλούνται να πληρώσουν επιπλέον για να ανακτήσουν το αρχικό, βασικό επίπεδο ποιότητας που απολάμβαναν κατά την εγγραφή τους.

Τα Αιτήματα των Καταναλωτών

Οι καταναλωτές δεν πρέπει να γίνονται όμηροι των εταιρειών. Το δικαίωμα στην ποιότητα είναι αδιαπραγμάτευτο.

Οι οργανώσεις ζητούν από τις εταιρείες να μην:

• Επιδεινώνουν τις συνθήκες ή μειώνουν την ποιότητα των υπηρεσιών τους, συμπεριλαμβανομένης της αποτροπής αδικαιολόγητων υποβαθμίσεων.
• Αφαιρούν βασικές λειτουργίες μετά τον εγκλωβισμό των καταναλωτών, θέτοντας σε κίνδυνο τη βιωσιμότητα και σταθερότητα των υπηρεσιών τους εις βάρος των χρηστών.
• Περιορίζουν τη φορητότητα σε άλλες υπηρεσίες ή καθιστούν τις υπηρεσίες οικονομικά ασύμφορες, ειδικά όταν οι καταναλωτές δεν συναινούν στην επεξεργασία των προσωπικών τους δεδομένων.
• Τροποποιούν, ενημερώνουν ή διακόπτουν τις υπηρεσίες χωρίς σαφείς και ισχυρές εγγυήσεις για τους καταναλωτές.
• Παρεμποδίζουν την άσκηση των δικαιωμάτων των καταναλωτών, θέτουν υπό όρους την αυτονομία ή τη λήψη αποφάσεων και εφαρμόζουν πρακτικές που δημιουργούν τεχνητή εξάρτηση.

Οι Προτάσεις της ΕΚΠΟΙΖΩ

Για όλους αυτούς τους λόγους, η ΕΚΠΟΙΖΩ προτείνει τα εξής:

• Ενίσχυση των δικαιωμάτων των καταναλωτών: Παροχή δυνατότητας ελέγχου, προσαρμογής, επισκευής και αλλαγής προϊόντων και υπηρεσιών, καθώς και αποτροπή αδικαιολόγητων υποβαθμίσεων ή μετάβασης σε κατώτερες υπηρεσίες.
• Αποτροπή αντιανταγωνιστικών συμπεριφορών: Αυστηρή εφαρμογή της νομοθεσίας για την αποτροπή εξαγοράς καινοτόμων νεοσύστατων επιχειρήσεων από μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες με σκοπό την εξάλειψη πιθανών μελλοντικών ανταγωνιστών ή την κατεύθυνση της αγοράς προς όφελός τους.
• Καλύτερη χρηματοδότηση εναλλακτικών ψηφιακών υπηρεσιών: Υποστήριξη πρωτοβουλιών για την ανάπτυξη, συντήρηση και βελτίωση εναλλακτικών ψηφιακών υπηρεσιών και υποδομών που βασίζονται σε ανοιχτό κώδικα και ανοιχτά πρωτόκολλα.
• Μείωση της εξάρτησης του δημόσιου τομέα: Επαναφορά του ελέγχου από τον δημόσιο τομέα και συμβολή στη λειτουργία μιας αγοράς παρόχων υπηρεσιών που σέβονται τα θεμελιώδη δικαιώματα.
• Επιβολή αποτρεπτικών προστίμων: Εφαρμογή αυστηρών κυρώσεων για παραβάσεις της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού, προστασίας των καταναλωτών και προσωπικών δεδομένων, ώστε να διασφαλιστεί η εύρυθμη λειτουργία της αγοράς.