«Ψηφιακή Ασπίδα» για τους Ανηλίκους: Ένα Νέο Πλαίσιο Προστασίας με Πλήρη Εφαρμογή από το 2027

Η Ελλάδα προχωρά στην υιοθέτηση ενός νέου, αυστηρού πλαισίου που θα περιορίζει την πρόσβαση παιδιών κάτω των 15 ετών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με στόχο την πλήρη εφαρμογή του την 1η Ιανουαρίου 2027.

Σε μια από τις πιο σημαντικές πρωτοβουλίες για την προστασία των ανηλίκων στο ψηφιακό χώρο, η οποία παρουσιάστηκε από τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, ανοίγει ένας κρίσιμος διάλογος. Το κεντρικό μήνυμα είναι σαφές: η ανεξέλεγκτη χρήση των social media και η έκθεση των παιδιών σε ένα ψηφιακό περιβάλλον χωρίς κανόνες, τα απομακρύνει από την πραγματική, φυσική ζωή και τις ανθρώπινες αλληλεπιδράσεις.

Η συγκεκριμένη ρύθμιση αποτελεί μέρος της ευρύτερης ευρωπαϊκής στρατηγικής για την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο και συνδέεται άμεσα με τον Digital Services Act (DSA), ο οποίος καθορίζει τους κανόνες λειτουργίας των ψηφιακών πλατφορμών σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Η παρέμβαση αυτή, όπως τόνισαν οι Υπουργοί ‘Ακης Σκέρτσος (Επικρατείας), ‘Αδωνις Γεωργιάδης (Υγείας) και Δημήτρης Παπαστεργίου (Ψηφιακής Διακυβέρνησης) κατά την πρόσφατη συνέντευξη Τύπου στο Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, δεν καλύπτει ένα θεωρητικό κενό, αλλά αντιμετωπίζει μια υφιστάμενη πραγματικότητα: την εκτεταμένη παρουσία των παιδιών στο διαδίκτυο, και ιδιαίτερα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Εκεί, η καθημερινή έκθεση σε ποικίλο περιεχόμενο και αλληλεπιδράσεις εγκυμονεί πλέον σαφείς κινδύνους.

Από το 2027, οι ανήλικοι κάτω των 15 ετών θα αντιμετωπίζουν περιορισμούς στην πρόσβαση σε δημοφιλείς πλατφόρμες όπως το Facebook, το Instagram και το TikTok.

Ωστόσο, η εφαρμογή του μέτρου δεν θα είναι απότομη. Δεν προβλέπεται άμεση διαγραφή υφιστάμενων λογαριασμών, αλλά μια σταδιακή διαδικασία προσαρμογής. Κεντρικός πυλώνας του νέου συστήματος είναι η ανάπτυξη και η υποχρεωτική χρήση αξιόπιστων μηχανισμών επαλήθευσης ηλικίας. Οι πλατφόρμες θα καλούνται να ενσωματώσουν τεχνολογικά εργαλεία που θα διασφαλίζουν τη συμμόρφωση των χρηστών με το ηλικιακό όριο. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη διαδικασία επανεπαλήθευσης (re-verification), μέσω της οποίας θα εντοπίζονται και θα αποκλείονται οι λογαριασμοί που δηλώνουν ψευδή στοιχεία.

Η ευθύνη εφαρμογής μετατοπίζεται κυρίως στις ίδιες τις πλατφόρμες, οι οποίες οφείλουν να ελέγχουν και να εμποδίζουν την πρόσβαση ανηλίκων κάτω των 15 ετών. Ο ρόλος του κράτους παραμένει εποπτικός και συντονιστικός. Στην Ελλάδα, ο έλεγχος θα ασκείται από την ΕΕΤΤ (ως Συντονιστή Ψηφιακών Υπηρεσιών), το ΕΣΡ και την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα. Σε περιπτώσεις παραβάσεων, οι ελληνικές αρχές ενεργοποιούν τον ευρωπαϊκό μηχανισμό ελέγχου μέσω του DSA, ο οποίος αναλαμβάνει την αξιολόγηση και την επιβολή κυρώσεων.

Κομβικής σημασίας είναι η συμβολή του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, το οποίο έχει την ευθύνη του κεντρικού συντονισμού της στρατηγικής, όπως αυτή παρουσιάστηκε από τους Δημήτρη Παπαστεργίου, ‘Ακη Σκέρτσο και ‘Αδωνι Γεωργιάδη. Κάτω από την αιγίδα του κ. Παπαστεργίου, αναπτύσσεται ένα ολοκληρωμένο μοντέλο που συνδυάζει τεχνολογικά εργαλεία, ρυθμιστική παρέμβαση και ενίσχυση της γονικής εποπτείας. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η ανάπτυξη του KidsWallet, μιας εφαρμογής που λειτουργεί ως εργαλείο επιβεβαίωσης ηλικίας και ελέγχου για τους γονείς. Παράλληλα, η Ελλάδα προωθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο τη θέσπιση ενός ενιαίου «ψηφιακού ορίου ενηλικίωσης».

«Με πρωτοβουλία και σαφή πολιτική βούληση του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, η Ελλάδα έθεσε το ζήτημα της προστασίας των ανηλίκων από τον ψηφιακό εθισμό στην κορυφή της ευρωπαϊκής ατζέντας. Η καθιέρωση ορίου ηλικίας στα 15 έτη για την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελεί μια κρίσιμη και ώριμη επιλογή, που θέτει ξεκάθαρους κανόνες και διαμορφώνει ένα πιο ασφαλές ψηφιακό περιβάλλον. «Δεν θα κόψουμε το ίντερνετ», όπως με φόβο με ρωτούν παιδιά, αλλά έχουμε ευθύνη να βοηθήσουμε τους ανηλίκους να μεγαλώνουν ισορροπημένα, σε έναν κόσμο που είναι ταυτόχρονα αναλογικός και ψηφιακός. Τα τελευταία χρόνια υλοποιήσαμε μια ουσιαστική ψηφιακή επανάσταση στη σχέση πολίτη-κράτους. Σήμερα προχωρούμε στο επόμενο βήμα: μια δεύτερη ψηφιακή επανάσταση με επίκεντρο τη νέα γενιά. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα είναι η πρώτη χώρα της Ε.Ε. που ενσωμάτωσε τον μηχανισμό age verification στο Kids Wallet και στο Gov.gr Wallet. Πρόκειται για μια παρέμβαση που δεν μπορεί να είναι μόνο εθνική, αλλά απαιτεί συντονισμό σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Σε αυτή την κατεύθυνση, η Ελλάδα πρωτοστατεί, συμβάλλοντας ενεργά στη διαμόρφωση μιας συνεκτικής ευρωπαϊκής απάντησης. Με σεβασμό στο ευρωπαϊκό πλαίσιο και σε πλήρη ευθυγράμμιση με τον DSA, οικοδομούμε ένα πιο ασφαλές, δίκαιο και αξιόπιστο ψηφιακό περιβάλλον, που προστατεύει ουσιαστικά τα παιδιά μας», δήλωσε ο κ. Παπαστεργίου.

Η νέα ρύθμιση δεν λειτουργεί ως «ψηφιακή απαγόρευση» που αντικαθιστά την οικογένεια. Αντιθέτως, ενισχύει τον ρόλο των γονέων και τους παρέχει εργαλεία ελέγχου. Η χρήση εργαλείων όπως το KidsWallet, η επιβεβαίωση της ηλικίας των παιδιών και η παρακολούθηση της συμμόρφωσης με τους περιορισμούς είναι βασικά στοιχεία της καθημερινής πρακτικής που καλούνται να υιοθετήσουν. Παράλληλα, αναδεικνύεται η σημασία της επικοινωνίας εντός της οικογένειας, καθώς η τεχνολογική επιτήρηση δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη διαπαιδαγώγηση και την καλλιέργεια υπεύθυνης ψηφιακής συμπεριφοράς. Όπως επισημαίνουν οι αρμόδιοι, «χωρίς τη συνεργασία της οικογένειας, καμία ρύθμιση δεν μπορεί να είναι πλήρως αποτελεσματική».

Η αναγκαιότητα αυτής της παρέμβασης βασίζεται σε ισχυρό επιστημονικό υπόβαθρο. Δεδομένα καταδεικνύουν ότι η υπερβολική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ανάπτυξη των παιδιών. Μελέτες συνδέουν την υπερβολική χρήση με αυξημένα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης, διαταραχές ύπνου, ενίσχυση της κοινωνικής απομόνωσης και έκθεση σε διαδικτυακή παρενόχληση. Ο ψηφιακός εθισμός αναγνωρίζεται πλέον ως ζήτημα δημόσιας υγείας, με επιπτώσεις στη συμπεριφορά και την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη των ανηλίκων.

Το πλαίσιο συνοδεύεται από ένα αυστηρό σύστημα κυρώσεων για τις εταιρείες που δεν θα συμμορφωθούν. Προβλέπονται πρόστιμα έως και 6% του παγκόσμιου κύκλου εργασιών, ημερήσια πρόστιμα μέχρι την πλήρη συμμόρφωση, και πιθανοί περιορισμοί στη λειτουργία των πλατφορμών. Η εφαρμογή των κανόνων σε ευρωπαϊκό επίπεδο απαιτεί χρόνο για την πλήρη προσαρμογή των πλατφορμών και των τεχνικών συστημάτων.

Το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης περιλαμβάνει ευρωπαϊκή διαβούλευση εντός του 2026, την ψήφιση της σχετικής ρύθμισης την ίδια χρονιά, και μια περίοδο προσαρμογής για τις εταιρείες, ώστε να αναπτύξουν τα απαραίτητα τεχνικά συστήματα. Η πλήρης εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου 2027 αναμένεται να σηματοδοτήσει μια ουσιαστική αλλαγή στον τρόπο που οι ανήλικοι αλληλεπιδρούν με το ψηφιακό περιβάλλον, προκειμένου να αποφευχθεί το «scroll χωρίς όρια», να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά «η σιωπηλή πανδημία της νεολαίας μας», και η τεχνολογία «να λειτουργήσει ως ψηφιακή ασπίδα», όπως τόνισαν οι κ. Σκέρτσος, Γεωργιάδης και Παπαστεργίου στην πρόσφατη παρουσίαση του στρατηγικού σχεδίου.