Η Σαουδική Αραβία αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα ρευστότητας, απειλώντας το Vision 2030 και προβλέποντας ύφεση 3,6% για το 2026

Το τραπεζικό σύστημα της Σαουδικής Αραβίας βρίσκεται αντιμέτωπο με σοβαρές προκλήσεις ρευστότητας, καθώς η απόσυρση κρατικών καταθέσεων και ο περιορισμός της χρηματοδότησης από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα προκαλούν αύξηση του spread μεταξύ Saibor και SOFR, εκτοξεύοντας το κόστος δανεισμού για το κράτος και τον ιδιωτικό τομέα.

Αυτή η οικονομική πίεση, σε συνδυασμό με τις εντεινόμενες πολεμικές συγκρούσεις και τις επιθέσεις των Χούθι σε κρίσιμες υποδομές, απειλεί ευθέως τη χρηματοδότηση των φιλόδοξων έργων τρισεκατομμυρίων του προγράμματος Vision 2030, που προωθεί ο πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν. Με την κυβέρνηση να προβλέπει πλέον συρρίκνωση του πραγματικού ΑΕΠ κατά 3,6% για το 2026, οι αναλυτές εκφράζουν διαφορετικές απόψεις: ορισμένοι μιλούν για προσωρινή αναταραχή, ενώ άλλοι προειδοποιούν ότι ακόμη και τα αυξημένα έσοδα από το πετρέλαιο δεν θα αρκέσουν για να αποτρέψουν μια μακροπρόθεσμη επιβράδυνση της μη πετρελαϊκής οικονομίας.

Το άλμα στο διατραπεζικό κόστος και η διεύρυνση του spread Saibor-SOFR

Η οικονομική ασφυξία αντικατοπτρίζεται πλέον ευκρινώς στους δείκτες της αγοράς χρήματος. Η διαφορά μεταξύ του τριμηνιαίου επιτοκίου διατραπεζικού δανεισμού σε ριάλ (Saibor) και του αντίστοιχου αμερικανικού επιτοκίου SOFR έχει φτάσει τις 120 μονάδες βάσης, σημαντικά υψηλότερη από τον ιστορικό μέσο όρο των 70 μονάδων. Δεδομένης της σύνδεσης του εθνικού νομίσματος με το δολάριο, αυτή η διεύρυνση καθιστά τον δανεισμό σε ριάλ εξαιρετικά δαπανηρό, επιβαρύνοντας άμεσα το Public Investment Fund (PIF), τα δημόσια οικονομικά και τις ιδιωτικές επιχειρήσεις που εξαρτώνται από τραπεζική χρηματοδότηση.

Η απόσυρση καταθέσεων και η πίεση ρευστότητας από τα ΗΑΕ

Σύμφωνα με αναλύσεις της Bank of America και της Bloomberg Intelligence, η τραπεζική κρίση οξύνεται από τη μετάδοση προβλημάτων ρευστότητας από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, των οποίων οι τράπεζες έχουν μειώσει αισθητά την έκθεσή τους στη σαουδαραβική διατραπεζική αγορά. Η κατάσταση επιδεινώνεται περαιτέρω από τις μαζικές και απρόσμενες εκροές καταθέσεων από εγχώριους κρατικούς φορείς. Τα στοιχεία της κεντρικής τράπεζας για το τρίτο τρίμηνο του 2026 αποκαλύπτουν μια ανησυχητική ανισορροπία: ενώ η ζήτηση για πιστώσεις αυξήθηκε κατά 2,4%, οι συνολικές καταθέσεις μειώθηκαν κατά 1,8%. Αυτό αναγκάζει τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα να προσφέρουν υψηλότερα επιτόκια για την προσέλκυση ρευστών διαθεσίμων, αυξάνοντας το λειτουργικό τους κόστος.

Πολεμικές αναταραχές και κίνδυνος ύφεσης για τη μη πετρελαϊκή οικονομία

Οι γεωπολιτικές εντάσεις και οι συνεχείς επιθέσεις των Χούθι, υποστηριζόμενοι από το Ιράν, με αποκορύφωμα το πρόσφατο πλήγμα σε εγκαταστάσεις της Saudi Aramco στο Ριάντ, προκαλούν σοβαρά προβλήματα στις μεταφορές, τον τουρισμό και τις διεθνείς επιχειρηματικές δραστηριότητες. Λαμβάνοντας υπόψη αυτούς τους παράγοντες, οίκοι όπως η S&P Global προβλέπουν συρρίκνωση της εγχώριας οικονομίας κατά 1,3%. Ακόμη πιο απαισιόδοξη είναι η εκτίμηση της κυβέρνησης της Σαουδικής Αραβίας, η οποία διαβλέπει ύφεση 3,6% για το 2026. Αυτή η επίδοση θα μπορούσε να συγκριθεί με τις ιστορικές απώλειες του 2020 και θέτει υπό σοβαρή αμφισβήτηση την ταχεία ανάπτυξη των μη πετρελαϊκών τομέων της οικονομίας.

Προσωρινή αναταραχή ή μακροπρόθεσμη πρόκληση για το Vision 2030;

Παρά τις ευρέως διαδεδομένες ανησυχίες, αναλυτές της Goldman Sachs εκφράζουν την άποψη ότι η κεντρική τράπεζα διαθέτει επαρκείς πόρους και μηχανισμούς για να διαχειριστεί την κατάσταση, όπως άλλωστε αποδείχθηκε και το 2022. Ωστόσο, η πραγματικότητα της αγοράς παρουσιάζεται πιο σύνθετη. Τα αυξημένα έσοδα από το πετρέλαιο δεν επαρκούν για να αντισταθμίσουν τις σημαντικές εκροές κεφαλαίων, το κόστος των πολεμικών συγκρούσεων και τις επενδύσεις σε έργα χωρίς άμεση οικονομική απόδοση. Αυτές οι συνθήκες καθιστούν τη διασφάλιση ρευστότητας μια κρίσιμη δοκιμασία για τον επιδιωκόμενο οικονομικό μετασχηματισμό της χώρας.