Συζήτηση στην Ολομέλεια του ΣτΕ: Προσφυγές κατά του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού και σχετικές νομοθετικές ρυθμίσεις

Εκτενής συζήτηση στην Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) πραγματοποιήθηκε αναφορικά με το σύνολο του νομοθετικού πλαισίου που διέπει τις οικοδομικές άδειες, ξεκινώντας από τον παλαιότερο Γενικό Οικοδομικό Κανονισμό (ΓΟΚ), την έκδοση του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού (ΝΟΚ) μέσω του νόμου 4067/2012, καθώς και τις σχετικές αποφάσεις του ίδιου του δικαστηρίου.

Ειδικότερα, το ΣτΕ εξέτασε τις νομοθετικές τροποποιήσεις που εισήχθησαν με διάφορους νόμους: το άρθρο 132 του νόμου 5106/2024 (που αφορά επείγουσες ειδικότερες περιβαλλοντικές και άλλες ρυθμίσεις), το άρθρο 41 του νόμου 5167/2024 (σχετικά με μεταβατικές διατάξεις για τον ΝΟΚ) και τα άρθρα 66-71 του νόμου 5197/2025 (που περιλαμβάνουν πολεοδομικές διατάξεις και τροποποιήσεις στον ΝΟΚ). Επιπλέον, εξετάστηκε το Προεδρικό Διάταγμα 94/2025, το οποίο αφορά «τον καθορισμό διαδικασίας έγκρισης Ειδικού Σχεδίου Περιβαλλοντικού Ισοδυνάμου Αναβάθμισης Πόλεων για την αντιστάθμιση της χρήσης κινήτρων του ΝΟΚ και άλλων λεπτομερειών για την υλοποίηση οικοδομικών αδειών». Το εν λόγω διάταγμα εκδόθηκε μετά από αποφάσεις της Ολομέλειας του ΣτΕ (146-149/2025).

Κατά τη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας, με πρόεδρο τον Μιχάλη Πικραμένο και εισηγητές τους συμβούλους Επικρατείας Δημήτρη Βασιλειάδη και Κωνσταντίνο Καραλέκα, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας υπέβαλε αίτημα αναβολής της συζήτησης, το οποίο τελικά απορρίφθηκε.

Οι προσφεύγοντες, μέσω έξι δικηγόρων, υποστήριξαν ότι το νέο νομοθετικό πλαίσιο έρχεται σε αντίθεση με πολλές συνταγματικές διατάξεις, παραβιάζοντας το δικαίωμα στην ιδιοκτησία, όπως αυτό προστατεύεται από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών. Επίσης, τόνισαν ότι παραβιάζεται η ευρωπαϊκή οδηγία 2001/42/ΕΚ, καθώς δεν διενεργήθηκε Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) για την αξιολόγηση και διαχείριση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων πριν την έκδοση του κανονισμού. Επιπρόσθετα, ανέφεραν ότι το προσβαλλόμενο Προεδρικό Διάταγμα αντίκειται στα άρθρα 2, 4, 24, 25 και 106 του Συντάγματος, καθώς οι ρυθμίσεις του «δεν επιδιώκουν πράγματι δημόσιο σκοπό, αλλά προεχόντως τη θεραπεία ιδιωτικών συμφερόντων εις βάρος του οικιστικού περιβάλλοντος και του δικαιώματος δικαστικής προστασίας επί βλάβη και του συνταγματικού δικαιώματος της ιδιοκτησίας και του δικαιώματος δικαστικής προστασίας, των νομιμοφρόνων πολιτών που έχουν προσφύγει στο ΣτΕ».

Από την πλευρά του, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας αντέκρουσε τους ισχυρισμούς των προσφευγόντων, υποστηρίζοντας ότι οι λόγοι ακυρώσεως που προβάλλονται είναι απαράδεκτοι και άνευ εννόμου συμφέροντος. Επίσης, χαρακτήρισε αβάσιμο τον ισχυρισμό ότι προσβάλλεται ο συνταγματικά προστατευόμενος πυρήνας του δικαιώματος ιδιοκτησίας, ούτε ότι θίγεται η συνταγματική αρχή της αναλογικότητας. Το υπουργείο επισήμανε περαιτέρω ότι το προσβαλλόμενο Προεδρικό Διάταγμα δεν αντιβαίνει στο άρθρο 24 του Συντάγματος, καθώς «δεν θεσπίζει νέους όρους δόμησης, δεν μεταβάλλει συντελεστές, δεν καθορίζει χρήσεις γης, ούτε εγκρίνεται κάποιο σχέδιο πόλεως». Αντίθετα, ανέφερε ότι κινείται «αποκλειστικά στο πλαίσιο της νομοθετικής εξουσιοδότησης του άρθρου 69 του νόμου 5197/2025 και εξειδικεύει τον μηχανισμό του περιβαλλοντικού ισοδυνάμου, δηλαδή ένα χρηματοδοτικό και αντισταθμιστικό μηχανισμό περιβαλλοντικής αναβάθμισης, βελτίωσης των όρων διαβίωσης των κατοίκων, ενίσχυσης της αστικής βιωσιμότητας και αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ισορροπίας, ο οποίος εδράζεται στο Ειδικό Σχέδιο Περιβαλλοντικού Ισοδυνάμου Αναβάθμισης Πόλεων».

Στο ΣτΕ έχουν προσφύγει οι Δήμοι Αλίμου, Κηφισιάς, Φιλοθέης-Ψυχικού, Αμαρουσίου, Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης, καθώς και διάφοροι πολιτιστικοί και περιβαλλοντικοί σύλλογοι, μαζί με δεκάδες πολίτες της Αττικής. Παρέμβαση υπέρ των προσφευγόντων πραγματοποίησαν το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος και μια τεχνική εταιρεία. Το δικαστήριο επιφυλάχθηκε να εκδώσει τις αποφάσεις του.