Στεγαστικό: Το Άτυπο Eurogroup σε Συναγερμό – Τι Πολιτικές Εξετάζονται για την Προσιτή Κατοικία

Το καίριο ζήτημα του στεγαστικού προβλήματος θα βρεθεί στο επίκεντρο της αυριανής συνεδρίασης του άτυπου Eurogroup, με πρωτοβουλία της Ελλάδας. Η συνάντηση, που θα διεξαχθεί στη Λευκωσία υπό την προεδρία του Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκου Πιερρακάκη, έχει ως κύριο στόχο τη διερεύνηση πολιτικών που μπορούν να εφαρμοστούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την αντιμετώπιση της αυξανόμενης πρόκλησης της κλιμάκωσης των τιμών ενοικίων, της έλλειψης διαθέσιμων κατοικιών και της πίεσης στις αστικές περιοχές.

Στη συνάντηση αυτή, αναμένεται να γίνει ανταλλαγή απόψεων και ιδεών μεταξύ των 21 κρατών-μελών της ΕΕ, με έμφαση στην υιοθέτηση αποτελεσματικών στρατηγικών για την προσιτή κατοικία. Στο πλαίσιο αυτό, θα εξεταστούν επιτυχημένα μοντέλα στεγαστικής πολιτικής που εφαρμόζουν η Ισπανία, η Ιρλανδία και η Κροατία.

Κοινό σημείο στις πολιτικές των τριών αυτών χωρών είναι ο συνδυασμός μέτρων όπως η επιβολή φόρου σε κλειστά ακίνητα, η προώθηση της κοινωνικής κατοικίας, η παροχή επιδοτήσεων, η αύξηση της προσφοράς κατοικιών και ο περιορισμός των βραχυχρόνιων μισθώσεων, αναγνωρίζοντας ότι η στεγαστική κρίση απαιτεί μια πολυδιάστατη και μακροπρόθεσμη προσέγγιση.

Τι έκαναν η Ισπανία, η Ιρλανδία και η Κροατία

Αξίζει να σημειωθεί ότι η Ισπανία έχει ήδη εγκρίνει το Κρατικό Σχέδιο Στέγασης για την περίοδο 2026–2030, με προϋπολογισμό 7 δισεκατομμυρίων ευρώ. Το σχέδιο αυτό τριπλασιάζει τις δημόσιες επενδύσεις για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης, της εκτόξευσης των ενοικίων και της κερδοσκοπίας.

Οι βασικοί πυλώνες της στεγαστικής πολιτικής της Ισπανίας περιλαμβάνουν:

• Την επέκταση της Δημόσιας Στέγης, που απορροφά το 40% του προϋπολογισμού. Σχεδόν 2,8 δισεκατομμύρια ευρώ θα διατεθούν για την κατασκευή και απόκτηση νέων κοινωνικών-δημόσιων κατοικιών, με στόχο την ενίσχυση του αποθέματος.
• Οι επιδοτούμενες ή κοινωνικές κατοικίες που χτίζονται με δημόσιο χρήμα προστατεύονται μόνιμα, απαγορεύοντας την αποχαρακτηριστικοποίηση ή πώλησή τους σε ιδιώτες.
• Ενεργοποιείται νέο δημόσιο σύστημα στέγασης για προσιτή, μακροχρόνια ενοικίαση (έως και 75 έτη), με ενοίκιο περιορισμένο στο 30% του εισοδήματος των δικαιούχων.
• Ποσό του κονδυλίου θα διατεθεί για την ανακαίνιση υφιστάμενων κτιρίων, με έμφαση στην προσβασιμότητα και την «πράσινη» μετάβαση.
• Για την αντιμετώπιση της ερήμωσης, κατασκευάζονται κατοικίες σε υποβαθμισμένες ή απομακρυσμένες περιοχές.
• Σχεδόν το 30% του ισπανικού προγράμματος στοχεύει στη στήριξη των νέων μέσω άμεσων επιδοτήσεων και στεγαστικών βοηθημάτων, καθώς η Ισπανία έχει υψηλά ποσοστά νέων που ζουν στο πατρικό τους.
• Θεσπίζονται αυστηροί περιορισμοί και πλαφόν στις βραχυχρόνιες μισθώσεις, καθώς και υποχρεώσεις για τις μεγάλες πλατφόρμες (όπως Airbnb και Booking.com) να αφαιρούν παράνομα ή μη αδειοδοτημένα τουριστικά καταλύματα.

Η Ιρλανδία

Η Ιρλανδία εφαρμόζει το εθνικό σχέδιο «Delivering Homes, Building Communities 2025–2030», με έναν ιστορικό προϋπολογισμό-ρεκόρ ύψους 11,3 δισεκατομμυρίων ευρώ. Ο στόχος είναι η κατασκευή 300.000 νέων κατοικιών έως το 2030, για την αντιμετώπιση της σοβαρής στεγαστικής κρίσης.

Τα βασικά μέτρα περιλαμβάνουν:

• Αυστηροί έλεγχοι στις τιμές ενοικίων, με πλαφόν 2% σε εθνικό επίπεδο από τον περασμένο Μάρτιο. Οι αυξήσεις των ενοικίων δεν μπορούν να υπερβαίνουν το 2% ετησίως ή τον ρυθμό του πληθωρισμού, όποιο είναι χαμηλότερο. Τα νεόδμητα διαμερίσματα (με έναρξη κατασκευής μετά τον Ιούνιο του 2025) εξαιρούνται από το όριο του 2%, συνδέοντας τις αυξήσεις τους αποκλειστικά με τον δείκτη του πληθωρισμού. Οι ιδιοκτήτες μπορούν να επαναφέρουν το ενοίκιο στις τρέχουσες τιμές αγοράς μόνο σε περίπτωση αποχώρησης ενοικιαστή ή ολοκλήρωσης 6ετούς κύκλου μίσθωσης χωρίς υπαιτιότητα του ιδιοκτήτη.
• Μείωση του ΦΠΑ στο 9% για την πώληση έτοιμων διαμερισμάτων έως το 2030 (από 13,5%), για τη γεφύρωση του κατασκευαστικού κόστους.
• Θεσπίστηκε φόρος τουλάχιστον 7% επί της εμπορικής αξίας για ιδιοκτήτες που αφήνουν ακίνητα να ρημάζουν, ωθώντας τους στην ανακαίνιση ή την πώληση.
• Οι εταιρείες που επενδύουν στο κρατικό μοντέλο «Cost Rental» (προσιτά ενοίκια που καλύπτουν μόνο το κόστος κατασκευής/διαχείρισης) απαλλάσσονται πλήρως από τον εταιρικό φόρο για αυτά τα έσοδα.
• Από τον προϋπολογισμό, 2,9 δισεκατομμύρια ευρώ διατίθενται απευθείας για την κατασκευή 10.200 νέων κοινωνικών κατοικιών και την αγορά υφιστάμενων ακινήτων από το κράτος.

Η Κροατία

Η Κροατία εφαρμόζει το Εθνικό Σχέδιο Στεγαστικής Πολιτικής έως το 2030, συνοδευόμενο από ριζική φορολογική μεταρρύθμιση στα ακίνητα, με στόχο την καταπολέμηση της έλλειψης σπιτιών λόγω βραχυχρόνιων μισθώσεων και κενών διαμερισμάτων.

Το μοντέλο της Κροατίας εστιάζει στις εξής παρεμβάσεις:

• Θεσπίστηκε νέος ετήσιος φόρος ακινήτων (0,60 έως 8 ευρώ ανά τ.μ.) για να ενθαρρυνθούν οι ιδιοκτήτες να διαθέσουν τα κλειστά σπίτια στην αγορά μακροχρόνιων μισθώσεων. Ο φόρος επιβάλλεται σε οικιστικά ακίνητα, εξοχικές κατοικίες και κενά διαμερίσματα. Οι δήμοι καθορίζουν το ποσό με βάση την τοποθεσία και την παλαιότητα. Εξαιρούνται όσοι χρησιμοποιούν το ακίνητο ως κύρια κατοικία ή το μισθώνουν μακροχρόνια (τουλάχιστον 10 μήνες/έτος).
• Εισήχθη νόμος για την προσιτή στέγαση, με ανώτατη τιμή πώλησης 2.104 ευρώ/τ.μ. για νέα διαμερίσματα μέσω κρατικού προγράμματος. Σχεδιάζεται η κατασκευή περίπου 9.000 νέων οικιστικών μονάδων έως το 2030, με τουλάχιστον τις μισές να διατίθενται αποκλειστικά για μη κερδοσκοπική, προσιτή ενοικίαση.
• Το κράτος λειτουργεί ως διαμεσολαβητής (κρατική εγγύηση ενοικίου) και προσφέρει εφάπαξ χρηματικά ποσά για να παραχωρηθούν κλειστά διαμερίσματα για προσιτό ενοίκιο.
• Για πολίτες έως 45 ετών, εφαρμόζονται σημαντικές ελαφρύνσεις για την απόκτηση ιδιόκτητης κατοικίας, όπως επιστροφή ΦΠΑ 50% για αγορά νεόδμητου και πλήρης απαλλαγή/επιστροφή φόρου μεταβίβασης για πρώτη κατοικία.
• Ψηφίστηκε τουριστικός νόμος που δίνει στους Δήμους τη δυνατότητα να θέτουν αυστηρά όρια και να απαγορεύουν νέες άδειες Airbnb σε περιοχές όπου η στέγαση έχει καταστεί απρόσιτη για τους μόνιμους κατοίκους.

Τα επιπλέον κίνητρα

Η ελληνική κυβέρνηση εστιάζει σε νέα μέτρα για την ενίσχυση της κατασκευής και αξιοποίησης κατοικιών. Ήδη εφαρμόζεται τριετής φοροαπαλλαγή για ακίνητα που επιστρέφουν στην αγορά, καθώς και προγράμματα ανακαίνισης και ενεργειακών αναβαθμίσεων κλειστών κατοικιών. Εξετάζονται επιπρόσθετα φορολογικά και χρηματοδοτικά κίνητρα για την ενεργοποίηση ανεκμετάλλευτων ακινήτων.

Δίνεται επίσης βαρύτητα στο νέο πλαίσιο της Κοινωνικής Αντιπαροχής, μέσω του οποίου θα αξιοποιηθούν δημόσια ακίνητα για τη δημιουργία νέων κατοικιών με κοινωνικά κριτήρια. Ταυτόχρονα, τα προγράμματα «Σπίτι μου 1» και «Σπίτι μου 2» παραμένουν βασικά εργαλεία πρόσβασης των νέων στην ιδιοκατοίκηση, ενώ διερευνώνται τρόποι για τη διεύρυνση των δικαιούχων και την ενίσχυση των διαθέσιμων πόρων.