Θέρμο: Η παιδική κατασκήνωση Αγίας Σοφίας ξαναζωντανεύει μετά από 50 χρόνια, φέρνοντας χαμόγελα και ελπίδα στην Αιτωλοακαρνανία

Για δεκαετίες, η παιδική κατασκήνωση της Αγίας Σοφίας στο Θέρμο Αιτωλοακαρνανίας παρέμενε σιωπηλή. Ο χώρος, που κάποτε γέμιζε από τις φωνές και το γέλιο αμέτρητων παιδιών, είχε πλέον βυθιστεί στην ησυχία, αποτελώντας μια θλιβερή υπενθύμιση της εγκατάλειψης που πλήττει πολλές ορεινές περιοχές της ελληνικής υπαίθρου.

Σήμερα, όμως, η εικόνα έχει αλλάξει ριζικά. Οι αυλές της κατασκήνωσης σφύζουν ξανά από ζωή, γεμάτες παιχνίδια, γέλια και δραστηριότητες. Η επαναλειτουργία της δεν είναι απλώς η φιλοξενία παιδιών για λίγες καλοκαιρινές ημέρες. Είναι μια πολύτιμη ευκαιρία για τις νεότερες γενιές να γνωρίσουν τον τόπο καταγωγής των οικογενειών τους, να σφυρηλατήσουν τους δεσμούς τους με την ιδιαίτερη πατρίδα τους και να αναδείξουν έναν τόπο πλούσιο σε φυσική ομορφιά, ιστορία και πολιτισμό.

Το Θέρμο, πέρα από ένας ορεινός δήμος της Αιτωλοακαρνανίας, είναι μια περιοχή βαθιά ριζωμένη στην ιστορία. Από το ιερό του Απόλλωνα Θερμίου και την αρχαία Αιτωλική Συμπολιτεία, μέχρι τα βυζαντινά μοναστήρια, τον ‘Αγιο Κοσμά τον Αιτωλό, τη γαλήνια λίμνη Τριχωνίδα, τον ορμητικό Εύηνο και τα γραφικά ορεινά χωριά του Παναιτωλικού, η περιοχή αποτελεί ένα μοναδικό μωσαϊκό ιστορικών και φυσικών θησαυρών.

Ο Δήμος Θέρμου, με έδρα το ομώνυμο χωριό και 23 κοινότητες, εκτείνεται από τις όχθες της Τριχωνίδας έως τον επιβλητικό ορεινό όγκο του Παναιτωλικού, φτάνοντας μέχρι τα όρια με τη Ναυπακτία. Στην καρδιά του δήμου και στην ευρύτερη περιοχή, ξεδιπλώνονται σπουδαία τοπόσημα, όπως το Αρχαιολογικό Μουσείο Θέρμου, η Μονή Φωτμού, το μοναστηριακό συγκρότημα της Αγίας Σοφίας, το ιστορικό Στρατηγείο του Γεωργίου Καραϊσκάκη, η Ευηνολίμνη, ο ποταμός Εύηνος, οι ατμοσφαιρικοί πέτρινοι γεφύρια και οι παραδοσιακοί οικισμοί.

Ξεχωριστή θέση κατέχει ο αρχαιολογικός χώρος του αρχαίου Θέρμου, ένα από τα πιο σημαντικά κοσμήματα της αρχαίας Αιτωλίας. Εδώ βρισκόταν το μεγαλοπρεπές ιερό του Απόλλωνα Θερμίου, ένα κέντρο θρησκευτικής και πολιτικής ζωής των Αιτωλών για αιώνες. Οι ανασκαφές, που ξεκίνησαν στις αρχές του 20ού αιώνα από τον Γεώργιο Σωτηριάδη και συνεχίστηκαν από τον Κωνσταντίνο Ρωμαίο, αποκάλυψαν σημαντικά ευρήματα, αναδεικνύοντας τη σπουδαιότητα του Θέρμου στην αρχαία ελληνική ιστορία, όπως τεκμηριώνεται και στο βιβλίο «Αρχαίος Θέρμος» του Γιάννη Καρύτση. Το βιβλίο υπογραμμίζει ότι πίσω από τα ερείπια των ναών και των κτιρίων κρύβεται ένας τόπος όπου διαμορφώθηκε για αιώνες η δημόσια ζωή της αρχαίας Αιτωλίας. Οι περίφημες πήλινες μετόπες, τα γλυπτά και τα υπόλοιπα αρχαιολογικά ευρήματα εδραίωσαν τη θέση του Θέρμου ως ενός από τους κορυφαίους αρχαιολογικούς χώρους της δυτικής Ελλάδας.

Ένας τόπος που μετρά πληθυσμιακές απώλειες, αλλά διατηρεί τη μνήμη του

Η επαναλειτουργία της κατασκήνωσης αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα όταν εξετάζεται στο πλαίσιο της δημογραφικής πραγματικότητας του Θέρμου. Σύμφωνα με τις απογραφές της ΕΛΣΤΑΤ, ο μόνιμος πληθυσμός του Δήμου παρουσίασε σημαντική μείωση, από 8.242 κατοίκους το 2011 σε 5.742 το 2021, χάνοντας σχεδόν το 30% του πληθυσμού του μέσα σε μία δεκαετία. Αυτοί οι αριθμοί αντικατοπτρίζουν χωριά που αδειάζουν, σχολεία με λιγοστούς μαθητές, σπίτια που ανοίγουν μόνο για λίγες ημέρες το καλοκαίρι και νέους που αναζητούν επαγγελματικές ευκαιρίες μακριά από τον τόπο τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο εγκαταλελειμμένος οικισμός Σέλλος, στις πλαγιές του ‘Αννινου, όπου εδώ και περίπου σαράντα χρόνια δεν κατοικεί κανείς μόνιμα. Τα σιωπηλά πέτρινα σπίτια του αποτελούν μια ζωντανή εικόνα του δημογραφικού προβλήματος που αντιμετωπίζει η ελληνική ύπαιθρος.

Η επιστροφή μετά από μισό αιώνα

Η παιδική κατασκήνωση της Αγίας Σοφίας επαναλειτούργησε το καλοκαίρι του 2025, μετά από σχεδόν πενήντα χρόνια απουσίας. Φέτος, το πρόγραμμα διευρύνθηκε σε πέντε δεκαήμερες περιόδους, καλύπτοντας το διάστημα από τις αρχές Ιουλίου έως τα τέλη Αυγούστου, με δυνατότητα φιλοξενίας έως 60 παιδιών ανά περίοδο. Αν συμπληρωθούν όλες οι διαθέσιμες θέσεις, περίπου 300 παιδιά θα ζήσουν την εμπειρία της κατασκήνωσης κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.

Οι εγκαταστάσεις έχουν ανακαινιστεί πλήρως, διαθέτοντας σύγχρονους χώρους διαμονής, ιατρείο, αθλητικά γήπεδα, χώρους δημιουργικής απασχόλησης και ένα προηγμένο σύστημα πυροπροστασίας, όπως ανέφερε ο δήμαρχος Θέρμου, Σπύρος Κωνσταντάρας, στο ΑΠΕ-ΜΠΕ. Παράλληλα, υλοποιούνται παρεμβάσεις για να καταστεί η κατασκήνωση πλήρως προσβάσιμη και για παιδιά με αναπηρία. Η αναβάθμιση των εγκαταστάσεων χρηματοδοτήθηκε από κονδύλια του υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, ενώ προβλέπονται απαλλαγές συμμετοχής για συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες.

«Η αξία της κατασκήνωσης δεν μετριέται μόνο στον αριθμό των παιδιών», υπογράμμισε ο κ. Κωνσταντάρας, «αλλά στη δυνατότητα που παρέχεται σε εκατοντάδες νέους να γνωρίσουν έναν τόπο που, για πολλούς από αυτούς, μέχρι σήμερα υπήρχε μόνο στις αφηγήσεις των οικογενειών τους».

Η επαναλειτουργία της κατασκήνωσης έχει και άμεση τοπική διάσταση, καθώς για τη λειτουργία της απασχολείται προσωπικό διαφόρων ειδικοτήτων, δημιουργώντας έτσι εποχική απασχόληση. Η αφοσίωση, η ευγένεια και το μεράκι των εργαζομένων συμβάλλουν καθημερινά στην ομαλή λειτουργία και στη δημιουργία ενός θερμού, φιλόξενου περιβάλλοντος για τα παιδιά.

Από την Τριχωνίδα στον Εύηνο: ένα υπαίθριο σχολείο

Σε κοντινή απόσταση από την Αγία Σοφία, στις όχθες της Τριχωνίδας – της μεγαλύτερης φυσικής λίμνης της Ελλάδας – βρίσκονται το Θέρμο, το Πετροχώρι και η Μυρτιά. Η λίμνη, ένα από τα σημαντικότερα οικοσυστήματα της χώρας, προστατεύεται από το δίκτυο Natura 2000 και φιλοξενεί σπάνια είδη, όπως τον νανογοβιό, ένα μικροσκοπικό ψάρι που απαντάται αποκλειστικά στα νερά της. Το Πετροχώρι προσφέρει πανοραμική θέα προς τη λίμνη, ενώ η παραλία του Φωτμού στη Μυρτιά, με τα κρυστάλλινα νερά και τα εκτεταμένα βότσαλα, θυμίζει παραθαλάσσιο τοπίο. Για τα παιδιά της κατασκήνωσης, αυτές οι διαδρομές μπορούν να μετατραπούν σε ένα συναρπαστικό, βιωματικό μάθημα γνωριμίας με τη φύση.

Ο τόπος του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού

Η ιστορία του Θέρμου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον ‘Αγιο Κοσμά τον Αιτωλό, ο οποίος γεννήθηκε το 1714 στο Μέγα Δένδρο. Με το σπουδαίο ιεραποστολικό και εκπαιδευτικό του έργο, συνέβαλε καθοριστικά στη διάδοση της ελληνικής παιδείας και γλώσσας κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Κάθε χρόνο, στις 24 Αυγούστου, το Θέρμο και το Μέγα Δένδρο μετατρέπονται σε σημείο συνάντησης χιλιάδων προσκυνητών και επισκεπτών από όλη την Ελλάδα, μέσα από πλούσιες θρησκευτικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις.

Στη δυτική πλευρά του Δήμου δεσπόζει ο Εύηνος, γνωστός στους ντόπιους ως Φίδαρης. Ο ποταμός διασχίζει τα βουνά της Αιτωλοακαρνανίας, δημιουργώντας εντυπωσιακά φαράγγια, πυκνά δάση και μαγευτικά φυσικά τοπία. Σήμερα, αποτελεί πόλο έλξης για δραστηριότητες όπως ράφτινγκ, καγιάκ και πεζοπορία.

Το πέτρινο γεφύρι της Αρτοτίβας και το παραδοσιακό «καρέλι» – το ξύλινο μέσο μεταφοράς που χρησιμοποιούνταν πριν την κατασκευή των γεφυρών – φέρνουν στο νου τον τρόπο με τον οποίο οι προηγούμενες γενιές συνδέονταν και μετακινούνταν μέσα στο απαιτητικό ορεινό περιβάλλον.

Ο δρόμος προς τον Διπλάτανο και τα χωριά που αντιστέκονται

Κατά τη διάρκεια του οδοιπορικού στον ορεινό Δήμο Θέρμου, περάσαμε από δεκάδες οικισμούς και χωριά, όπως η Αλιμπίστα, ο ‘Αγιος Ιωάννης και η Κόνισκα, για να φτάσουμε στον Διπλάτανο. Χωριό που βρίσκεται σε υψόμετρο άνω των 800 μέτρων, κοντά στα σύνορα με τη Ναυπακτία, προσφέροντας πανοραμική θέα προς την Ευηνολίμνη και τον ορεινό όγκο της περιοχής. Η πρόσβαση, ωστόσο, παραμένει μια από τις βασικές προκλήσεις για την επιβίωσή του. Όπως επεσήμανε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο πρόεδρος του Συλλόγου Διπλατανιωτών Αμερικής «Αγία Μαρίνα», Βασίλης Γκουρνέλος, ιδιαίτερη σημασία έχει η έγκριση της ασφαλτόστρωσης του οδικού άξονα Κόνισκας-Διπλατάνου από το Υπουργείο Εσωτερικών και τον αρμόδιο υπουργό Θεόδωρο Λιβάνιο, μετά από αίτημα του Δήμου Θέρμου.

Το έργο αυτό, όταν υλοποιηθεί, αναμένεται να βελτιώσει δραστικά την καθημερινότητα των κατοίκων, αλλά κυρίως να δώσει κίνητρα για την επιστροφή ανθρώπων που κατάγονται από την περιοχή, ακόμα και για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα. Η ασφαλέστερη και ταχύτερη πρόσβαση θα διευκολύνει την αξιοποίηση παλαιών κατοικιών και περιουσιών, θα ενισχύσει την επισκεψιμότητα και θα δημιουργήσει καλύτερες προοπτικές για ήπιες μορφές τουριστικής ανάπτυξης, όπως ανέφερε ο κ. Γκουρνέλος. Για ένα απομακρυσμένο ορεινό χωριό, ένας σύγχρονος δρόμος δεν είναι απλώς ένα έργο υποδομής, είναι θεμελιώδης προϋπόθεση για να παραμείνει ζωντανό και να ξαναβρεί την προοπτική του.

Πρόσφατα, μετά από είκοσι πέντε χρόνια, τελέστηκε ξανά γάμος στον Διπλάτανο. Ένα νεαρό ζευγάρι επέλεξε να ενωθεί με τα δεσμά του γάμου στον τόπο των προγόνων του, φέρνοντας πίσω συγγενείς και φίλους. Για μία ημέρα, τα σπίτια που παρέμεναν κλειστά άνοιξαν, οι αυλές γέμισαν ζωή και το χωριό ανέκτησε τον παλιό του παλμό.

Οι απόδημοι μπορούν να γίνουν κινητήρια δύναμη ανάπτυξης

Πολλά χωριά του Δήμου Θέρμου φιλοξενούν δύο πληθυσμούς: εκείνους που ζουν μόνιμα στην περιοχή και μια μεγαλύτερη κοινότητα ανθρώπων που διαμένουν στην Αθήνα, την Πάτρα, το Αγρίνιο, αλλά και σε χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο Καναδάς, η Αυστραλία και ευρωπαϊκές χώρες. Πολλοί από αυτούς επιστρέφουν κάθε καλοκαίρι, ανοίγουν τα πατρικά τους σπίτια και στηρίζουν τους τοπικούς συλλόγους.

Η κατασκήνωση της Αγίας Σοφίας μπορεί να λειτουργήσει ως ένας πολύτιμος συνδετικός κρίκος ανάμεσα στις νέες γενιές και σε αυτή τη μεγάλη κοινότητα των αποδήμων. Ακόμη μεγαλύτερες δυνατότητες θα αναδυθούν εάν στο μέλλον φιλοξενηθούν και παιδιά ελληνικών οικογενειών της ομογένειας, συνδυάζοντας τη γνωριμία με τη φύση, την ιστορία, τη γλώσσα και τον πολιτισμό. Παράλληλα, η ενεργότερη συμμετοχή των αποδήμων μπορεί να συμβάλει στην προβολή τοπικών προϊόντων, στην ενίσχυση πολιτιστικών δράσεων, στη δημιουργία υποτροφιών και στην υποστήριξη μικρών αναπτυξιακών πρωτοβουλιών.

Η πραγματική επιτυχία της κατασκήνωσης, εν τέλει, ίσως φανεί μετά από χρόνια. Όταν κάποια από τα παιδιά που θα τη φιλοξενήσει, επιστρέψουν ως φοιτητές, επιστήμονες, επαγγελματίες ή απλώς ως άνθρωποι που θα θελήσουν να δείξουν στα δικά τους παιδιά τον τόπο όπου έκαναν τις πρώτες τους καλοκαιρινές ανακαλύψεις. Ίσως τότε αποδειχθεί ότι η μεγαλύτερη προσφορά της κατασκήνωσης δεν ήταν οι δέκα ημέρες φιλοξενίας. Ήταν ότι βοήθησε μια νέα γενιά να συνειδητοποιήσει πως το Θέρμο δεν είναι απλώς ένας τόπος στον χάρτη, αλλά ένας τόπος με ιστορία που χάνεται στο χρόνο, σπάνιο φυσικό πλούτο και, πάνω απ’ όλα, με μέλλον.