Υπουργείο Πολιτισμού: Επένδυση 1,2 εκατομμυρίου ευρώ για την αναβίωση του Μεντρεσέ των Αθηνών και την ανάδειξη του ιστορικού του κέντρου

Το Υπουργείο Πολιτισμού, μέσω της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών, ξεκινά ένα φιλόδοξο έργο συντήρησης, αποκατάστασης και ανάδειξης των συναρπαστικών κτηριακών καταλοίπων του Μεντρεσέ των Αθηνών, ενός ιστορικού διατηρητέου μνημείου. Το έργο, που στοχεύει στη δημιουργία ενός οργανωμένου και προσβάσιμου αρχαιολογικού χώρου στην καρδιά της Αθήνας, περιλαμβάνει την αποκατάσταση τμημάτων του υστερορωμαϊκού τείχους και άλλων αρχαιολογικών ευρημάτων που βρίσκονται εντός του ακινήτου. Η συνολική χρηματοδότηση του έργου ανέρχεται σε 1.200.000 ευρώ και καλύπτεται από το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Αττική» του ΕΣΠΑ 2021-2027.

Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, τόνισε τη σημασία του Μεντρεσέ: «Ο Μεντρεσές των Αθηνών είναι ένα μνημείο με βαθιά και πολυδιάστατη ιστορία. Παρά την αξία του, αντιμετωπίζει σημαντικά δομικά και οικοδομικά προβλήματα, φθορές υλικών, ενώ η ανάδειξη και η προσβασιμότητά του παρουσιάζουν δυσκολίες. Η σημερινή του εικόνα εγκατάλειψης, σε συνδυασμό με θέματα ασφάλειας και προσβασιμότητας, καθιστούν επιτακτική την ανάγκη για άμεση προστασία και αποκατάσταση. Η μεταγενέστερη χρήση του ως φυλακή, στις πρώτες δεκαετίες του ελληνικού κράτους, επέφερε παρεμβάσεις που αλλοίωσαν την αρχική του μορφή, διατηρώντας όμως τη σημασία και τη δυναμική του. Στόχος μας είναι η αποκατάσταση των καταλοίπων του ώστε να γίνουν κατανοητές η αρχική του διάρθρωση και λειτουργία. Θέλουμε να προσφέρουμε μια ολοκληρωμένη εμπειρία επίσκεψης που θα αναδεικνύει τη διαχρονική εξέλιξη του Μεντρεσέ, καθώς και τη συνύπαρξή του με προγενέστερα αρχαιολογικά κατάλοιπα, προσφέροντας στον επισκέπτη μια σφαιρική κατανόηση της ιστορίας του τόπου.»

Η υλοποίηση του έργου αναμένεται να συμβάλει ουσιαστικά στην προστασία και ανάδειξη ενός σημαντικού μνημείου στο κέντρο της Αθήνας, μετατρέποντάς το σε έναν ακόμη επισκέψιμο αρχαιολογικό χώρο που θα διευρύνει την αντίληψη του κοινού για τη συνεχή ιστορική εξέλιξη της πρωτεύουσας.

Τα ερείπια του Μεντρεσέ βρίσκονται στην περιοχή της Πλάκας, επί των οδών Αιόλου και Πελοπίδα, κοντά στη Ρωμαϊκή Αγορά. Ο Μεντρεσές χτίστηκε το 1721 από τον Μεχμέτ Φαχρή, αποτελώντας ένα χαρακτηριστικό δείγμα οθωμανικής αρχιτεκτονικής του 18ου αιώνα. Λειτούργησε ως ιεροδιδασκαλείο μέχρι την Ελληνική Επανάσταση. Μετά την απελευθέρωση, το συγκρότημα υπέστη εκτεταμένες επεμβάσεις. Κατά τη μετατροπή του σε φυλακή (περίπου 1837-1850), προστέθηκαν νέοι χώροι και ένας όροφος στην ανατολική πτέρυγα. Η λειτουργία του ως φυλακή διήρκεσε περίπου μέχρι το 1896.

Στις αρχές του 20ού αιώνα, το ανατολικό τμήμα πωλήθηκε και στη θέση του χτίστηκε η οικία Λασάνη (σήμερα Μουσείο Λαϊκών Μουσικών Οργάνων). Το δυτικό τμήμα ανασκάφηκε μερικώς το 1914, με κατεδαφίσεις τμημάτων του Μεντρεσέ. Η ανασκαφή αποκάλυψε μέρος του υστερορωμαϊκού τείχους στα βόρεια, το οποίο συνδέεται με κάθετο σκέλος που διασχίζει το ακίνητο από βορρά προς νότο.

Σήμερα, σώζονται τμήματα του συγκροτήματος και ο χώρος χρησιμοποιείται ως αποθηκευτικός χώρος για αρχιτεκτονικό και ενεπίγραφο υλικό από τις ανασκαφές της Ρωμαϊκής Αγοράς. Όπως επισημαίνει το Υπουργείο Πολιτισμού, το συγκρότημα, ως αξιόλογο δείγμα οθωμανικής αρχιτεκτονικής, παρουσιάζει εικόνα εγκατάλειψης λόγω μη αντιμετώπισης των δομικών προβλημάτων και των εκτεταμένων βλαβών. Επιπλέον, υπάρχουν δυσκολίες ως προς τη λειτουργικότητα και την επισκεψιμότητα του χώρου. Η ανάδειξη της αρχιτεκτονικής του δυσχεραίνεται από τις μεταγενέστερες διαμορφώσεις και την κατεδάφιση μεγάλου μέρους του, καθιστώντας την αρχική του μορφή δυσδιάκριτη. Η κατάσταση επιβαρύνεται από πρόχειρα στεγάστρα και τη συγκέντρωση αρχιτεκτονικών μελών και ευρημάτων. Λόγω λόγων ασφαλείας, ο χώρος δεν είναι επισκέψιμος, ενώ η πρόσβαση ΑμεΑ είναι αδύνατη.

Το έργο, σύμφωνα με το ΥΠΠΟ, περιλαμβάνει ένα συνεκτικό πρόγραμμα παρεμβάσεων:

• Στερέωση και συντήρηση των ερειπίων για την προστασία των δομικών στοιχείων και την αναστολή της φθοράς των υλικών.
• Αποκατάσταση επιλεγμένων τμημάτων, όπως το διατηρημένο κελί και η μνημειώδης πύλη του 19ου αιώνα, με σεβασμό στα ιστορικά δεδομένα και τα αυθεντικά υλικά.
• Διαμόρφωση του χώρου σε επισκέψιμο αρχαιολογικό σύνολο, με διαδρομές περιήγησης (άνω επίπεδο, ερείπια στοάς, χώρος προσευχής, κατάλοιπα υστερορωμαϊκού τείχους), σημεία θέασης και ενημερωτική σήμανση.
• Εξασφάλιση προσβασιμότητας για ΑμεΑ μέσω κατάλληλων υποδομών και ήπιων επεμβάσεων στο ανάγλυφο του χώρου. Η κυκλοφορία θα είναι εφικτή σε όλο το χαμηλότερο επίπεδο, με τη δημιουργία κεκλιμένων επιπέδων όπου απαιτείται.
• Ανάδειξη της αρχικής μορφής και λειτουργίας του συγκροτήματος μέσω αρχαιολογικών καθαρισμών, μερικών αναδομήσεων και κατάλληλων διαστρώσεων των δαπέδων.
• Απομάκρυνση μεταγενέστερων προσθηκών και στοιχείων που δυσχεραίνουν την κατανόηση του μνημείου.