Αναβιώνει ο Νερόμυλος στη Γόρτυνα: Έργο Αποκατάστασης και Μετατροπής σε Ανοικτό Μουσείο από το Υπουργείο Πολιτισμού

Αποκατάσταση και Επαναλειτουργία: Το Υπουργείο Πολιτισμού προχωρά στην αποκατάσταση του ιστορικού Νερόμυλου στον αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας, με στόχο την επανάχρησή του ως ανοικτό μουσείο. Η συγκεκριμένη παρέμβαση, η οποία υλοποιείται μέσω της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ηρακλείου, αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου για την αποκατάσταση και ανάδειξη του ρωμαϊκού συγκροτήματος του Ωδείου, καθώς και για τη βελτίωση των υποδομών του επισκέψιμου χώρου. Βασικός σκοπός είναι η διασφάλιση της μακροβιωσιμότητας των μνημείων και η βελτίωση της προσβασιμότητας για όλους τους επισκέπτες. Το έργο χρηματοδοτείται μέσω του Περιφερειακού Επιχειρησιακού Προγράμματος «Κρήτη»-ΕΣΠΑ 2021-2027.

Δήλωση Υπουργού Πολιτισμού: Η Υπουργός Πολιτισμού, κα Λίνα Μενδώνη, δήλωσε τα εξής: «Η αποκατάσταση του νερόμυλου και η ενσωμάτωσή του στον επισκέψιμο αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας, ως λειτουργική μονάδα, εντάσσεται στο συνολικό πρόγραμμα συντήρησης, ανάδειξης και βελτίωσης των υποδομών που υλοποιεί η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ηρακλείου. Στοχεύουμε στην επανάχρηση του Νερόμυλου ως ανοικτό μουσείο, το οποίο θα είναι αφιερωμένο στην προβιομηχανική κληρονομιά της περιοχής. Θα παρουσιάζονται τεκμήρια από γραπτές πηγές και προφορικές μαρτυρίες που αφορούν στη λειτουργία του συγκροτήματος, καθώς και αναφορές σε παρόμοια συγκροτήματα της ευρύτερης περιφέρειας. Με αυτό τον τρόπο, αναβαθμίζουμε την εμπειρία των επισκεπτών, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη σύνδεση με την ιστορία και τον πολιτισμό του τόπου. Ο νερόμυλος βρίσκεται σε μικρή απόσταση από το Ρωμαϊκό Ωδείο και τη «Μεγάλη Επιγραφή», την ανακάλυψη της οποίας σηματοδοτεί. Συγκεκριμένα, το 1857, η Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή Αθηνών εντόπισε εντοιχισμένη στον νερόμυλο – που ανήκε τότε στους Παναγιώτη και Μανόλη Κουριδάκη – την πρώτη λιθόπλινθο της «Μεγάλης Επιγραφής», η οποία σήμερα φιλοξενείται στο Μουσείο του Λούβρου. Ο Νερόμυλος συνέχισε να λειτουργεί έως τα μέσα του 20ου αιώνα. Το 1911, κρίθηκε απαραίτητη η τροποποίηση της πορείας του ανοικτού αγωγού του, προκειμένου να απομακρύνονται τα νερά που έρεαν επικίνδυνα πάνω στο Ωδείο. Το οικόπεδο, στο οποίο βρίσκεται, απαλλοτριώθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού μεταξύ 2004 και 2009, ωστόσο το κτήριο δεν είχε ενταχθεί λειτουργικά στον αρχαιολογικό χώρο και δεν ήταν επισκέψιμο από το κοινό.»

Αρχιτεκτονικά Χαρακτηριστικά και Ιστορικότητα: Η ακριβής χρονολόγηση του νερόμυλου, γνωστού και ως μύλου Σαβουϊδάκη, παραμένει αδιευκρίνιστη. Τα λίθινα γλυπτά που κοσμούν το γείσο του υδατόπυργου και το υπέρθυρο της εισόδου χρονολογούνται περί τα μέσα του 19ου αιώνα, υποδηλώνοντας μεταγενέστερες επεμβάσεις. Το συγκρότημα διαθέτει όλα τα τυπικά στοιχεία ενός παραδοσιακού νερόμυλου: τη στέρνα, το Γλυκάτο (μυλαύλακο), τον Υδατόπυργο (πηγάδι), το κύριο κτίσμα (εργαστήριο) με τον μηχανισμό, τον υπόγειο χώρο του ζού(ρ)γιου, καθώς και δύο μικρά βοηθητικά δωμάτια. Η χωμάτινη στέρνα συνδέεται με τον πετρόκτιστο, ανοιχτό αγωγό Γλυκάτο, ο οποίος οδηγεί το νερό στον Υδατόπυργο. Ο αγωγός διαθέτει τοξωτό άνοιγμα για την απορροή των ομβρίων υδάτων. Ο Υδατόπυργος, λιθόκτιστη κατασκευή, στενεύει προς μια πέτρινη υποδοχή με κυκλική οπή, που διοχετεύει το νερό υπό πίεση στον ζούριο – τον υπόγειο χώρο κάτω από το κύριο δωμάτιο του μύλου, όπου βρίσκονται τα ξύλινα εξαρτήματα μετάδοσης της κίνησης. Το κύριο κτίριο είναι απλής αρχιτεκτονικής, περιλαμβάνοντας τον χώρο αναμονής (με γωνιακό τζάκι και πιθανώς πεζούλια) και τον χώρο άλεσης του καρπού. Όλα τα κτίσματα βρίσκονται σε ερειπιώδη κατάσταση, χωρίς στέγη.

Διαμορφώσεις Περιβάλλοντος Χώρου και Προσβασιμότητα: Οι προτεινόμενες διαμορφώσεις στον περιβάλλοντα χώρο περιλαμβάνουν τη δημιουργία ενός μικρού λιθόστρωτου μονοπατιού με αναβαθμούς (σκάλες), καθώς και ήπιες διαμορφώσεις (ράμπες και επίπεδα) με χωμάτινα μονοπάτια για τη σύνδεση με τον αρχαιολογικό χώρο. Θα δημιουργηθούν δύο σημεία σύνδεσης με τις διαδρομές των επισκεπτών, ένα νότια και ένα ανατολικά του συγκροτήματος, σύμφωνα με την αρχιτεκτονική μελέτη που στοχεύει στη βελτίωση των διαδρομών και την εξασφάλιση της προσβασιμότητας των ΑμεΑ στον επισκέψιμο αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας και τα μνημεία του. Παρόλο που τα κτίσματα του συγκροτήματος θεωρούνται δημόσια κτίρια συνάθροισης κοινού, εξαιρούνται προσωρινά από την υποχρέωση διαμορφώσεων για ΑμεΑ, καθώς το μικτό εμβαδόν κάθε κτίσματος είναι κάτω των 70 τ.μ. Ωστόσο, έχει προβλεφθεί η δυνατότητα προσβασιμότητας σε τουλάχιστον ένα κτίσμα σε περίπτωση μελλοντικών επεμβάσεων. Δεν κρίνεται απαραίτητη η ύπαρξη υποστηρικτικών λειτουργιών (WC, εκδοτήριο κ.λπ.), καθώς ο Νερόμυλος θα λειτουργεί ως αναπόσπαστο τμήμα του ευρύτερου αρχαιολογικού χώρου.