Συναρπαστικά Ευρήματα από την Ανασκαφή στους Φιλίππους το 2025: Νέες Αποκαλύψεις από το ΑΠΘ

Η εντατική ανασκαφική έρευνα που διεξάγει η ακαδημαϊκή ομάδα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης στους αρχαιολογικούς χώρους των Φιλίππων, ολοκλήρωσε την καλοκαιρινή περίοδο του 2025 με σημαντικές ανακαλύψεις. Η φετινή ερευνητική δραστηριότητα ξεκίνησε με την επιτυχή ολοκλήρωση της ανασκαφής σε στοά, η οποία βρίσκεται στη νησίδα 7, νότια του κεντρικού οδικού άξονα της πόλης, γνωστού ως νότιου decumanus. Στον νότιο τοίχο της συγκεκριμένης στοάς, αποκαλύφθηκε μια εντυπωσιακή θύρα, με το μαρμάρινο κατώφλι της να διασώζεται ακόμα στη θέση του (in situ).

Η ανασκαφική προσπάθεια επεκτάθηκε στη συνέχεια ανατολικά του νότιου decumanus, όπου εντοπίστηκε η απρόσκοπτη συνέχεια της μαρμαροστρωμένης οδού. Παράλληλα, αποκαλύφθηκε το ανατολικό τμήμα του cardo, του κάθετου άξονα, ο οποίος κανονικά ορίζει τα ανατολικά όρια της νησίδας 7. Περαιτέρω, ανατολικά του cardo, εντοπίστηκαν δύο χώροι που ανήκουν στην επόμενη, ανατολική, οικοδομική νησίδα.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην πλήρη αποκάλυψη του κρηναίου οικοδομήματος, το οποίο βρίσκεται στο στρατηγικό σημείο όπου διασταυρώνονται οι δύο κύριοι οδικοί άξονες της πόλης (βόρειος και νότιος decumanus). Φέτος, επετεύχθη ο εντοπισμός ολόκληρης της επιφάνειας που καταλάμβανε αυτό το επιβλητικό οικοδόμημα. Επιπλέον, αποκαλύφθηκε τμήμα της μαρμαρόστρωσης της πλατείας, η οποία διαμορφώθηκε στο σημείο συνάντησης των δύο αυτών οδών.

Ανάμεσα στα σημαντικά ευρήματα ξεχωρίζουν πλήθος μαρμάρινων ανάγλυφων μελών, τα οποία αρχικά προορίζονταν για τη διαμόρφωση των σημείων παροχής νερού. Πρόκειται για καμπύλα μαρμάρινα θωράκια, τα οποία συνδέονταν μεταξύ τους σε κογχωτή διάταξη. Επιτεύχθηκε η επιτυχής επανατοποθέτηση δύο από αυτά τα θωράκια στην αρχική τους θέση, πλαισιώνοντας ένα άλλο θωράκιο που διασώζεται άθικτο. Τα φετινά ευρήματα της ανασκαφής περιλαμβάνουν κυρίως κεραμική, χάλκινα νομίσματα, διάφορα μεταλλικά αντικείμενα, καθώς και μια άθικτη μαρμάρινη λεκανίδα. Βρέθηκαν επίσης δύο θραύσματα επιγραφών σε λατινική γραφή, οι οποίες πιθανότατα κοσμούσαν το επιστύλιο του κρηναίου και αναφέρονται σε αυτό.

Η πρώτη επιγραφή, γραμμένη σε κεφαλαία γράμματα, διασώζει τη λέξη: PHILIP. Η δεύτερη επιγραφή, επίσης σε κεφαλαία γράμματα και λατινική γραφή, εκτείνεται σε δύο σειρές: η πρώτη αναγράφει P·NYMP και η δεύτερη REI·PVB.

Κατά τη διάρκεια της ανασκαφής στο νότιο decumanus, εντοπίστηκε ένα τμήμα μαρμάρινου λέοντα μεγάλων διαστάσεων, σε εξαιρετική κατάσταση διατήρησης. Συγκεκριμένα, σώζεται άθικτη η κεφαλή του, με την πλούσια κόμη της, καθώς και τμήματα του λαιμού και του σώματός του. Η κεφαλή είναι στραμμένη προς τα δεξιά, και τα χαρακτηριστικά της είναι σε άριστη κατάσταση. Ο μαρμάρινος αυτός λέοντας αποτελεί το τελευταίο εντυπωσιακό γλυπτό που αποκαλύφθηκε και πιθανότατα ανήκε στην κρήνη. Παρόλο που τοποθετείται πιθανώς στην αυτοκρατορική περίοδο, δεν φαίνεται να συνδέεται με γλυπτά που είχαν αποκαλυφθεί σε προηγούμενες ανασκαφές. Αυτή η παρατήρηση ενισχύει την υπόθεση ότι η κρήνη, παρά τη σύνθεσή της από αρχιτεκτονικά στοιχεία και γλυπτά ρωμαϊκής περιόδου (όπως υποδηλώνουν και οι λατινικές επιγραφές), έχει υποστεί αναμόρφωση και διακόσμηση με μια συλλογή αταίριαστων μεταξύ τους στοιχείων.

Αυτή η πρακτική ταιριάζει περισσότερο με μια περίοδο ιστορικισμού, στις αρχές της μέσης βυζαντινής περιόδου. Η χρονολόγηση αυτή ενισχύεται και από σημαντικά κατασκευαστικά στοιχεία της κρήνης, καθώς και από το γεγονός ότι έχει τοποθετηθεί πάνω από τις πλάκες του χώρου σύγκλισης των δύο οδών. Είναι βέβαιο ότι ο συγκεκριμένος χώρος των δύο οδών έχει αναμορφωθεί κατά τον πρώιμο μεσαίωνα, κάτι που επιβεβαιώνεται και από το σύνολο των κινητών ευρημάτων.

Η διεύθυνση της ανασκαφής ασκείται από την ομότιμη καθηγήτρια Βυζαντινής Αρχαιολογίας, Ναταλία Πούλου. Άμεσοι συνεργάτες της είναι ο αναπληρωτής καθηγητής Βυζαντινής Αρχαιολογίας, Αναστάσιος Τάντσης, καθώς και ο ομότιμος καθηγητής Βυζαντινής Αρχαιολογίας, Αριστοτέλης Μέντζος. Στην ερευνητική ομάδα συμμετέχουν οι υποψήφιοι διδάκτορες Βυζαντινής Αρχαιολογίας του ΑΠΘ, Νικόλαος Θεοδωρίδης και Κωνσταντίνος – Μιχαήλ Γκανάτσας. Επιπλέον, στην ανασκαφή συνέβαλαν προπτυχιακοί και μεταπτυχιακοί φοιτητές/φοιτήτριες του Τμήματος Ιστορίας – Αρχαιολογίας του ΑΠΘ, μία προπτυχιακή φοιτήτρια Αρχιτεκτονικής του ΑΠΘ, καθώς και μία προπτυχιακή φοιτήτρια Αρχαιολογίας από το Πανεπιστήμιο Université Paris-Nanterre της Γαλλίας. Η ανασκαφή χρηματοδοτήθηκε με τη γενναιόδωρη χορηγία της εταιρείας RAYCAP.

Νάνσυ Αγγελοπούλου