«Escape Room»: Το Ελληνικό Περίπτερο στη Μπιενάλε της Βενετίας μεταμορφώνεται σε Πλατωνικό Σπήλαιο

Το Ελληνικό Περίπτερο στην 61η Διεθνή Έκθεση Τέχνης – La Biennale di Venezia, που θα λάβει χώρα από τις 9 Μαΐου έως τις 22 Νοεμβρίου 2026, μεταμορφώνεται στο σύγχρονο Πλατωνικό Σπήλαιο χάρη στο έργο «Escape Room» του εικαστικού και αρχιτέκτονα Ανδρέα Αγγελιδάκη. Ο διεθνούς φήμης δημιουργός, ο οποίος εκπροσωπεί την Ελλάδα, επανενεργοποιεί την εμβληματική πλατωνική αλληγορία σε ένα εμβυθιστικό, κατοικήσιμο περιβάλλον, τοποθετημένο στην εποχή της μετα-αλήθειας και της άνθησης του εθνικιστικού λαϊκισμού. Την ελληνική συμμετοχή επιμελείται ο Γιώργος Μπεκιράκης.

Ο Ανδρέας Αγγελιδάκης εξηγεί: “Τα Εθνικά Περίπτερα των Giardini σχεδιάστηκαν για να επικοινωνήσουν τις πολιτικές πεποιθήσεις των κυβερνήσεων που τα ανήγειραν σε εκείνη την ιστορική συγκυρία. Σήμερα στέκουν ως Παγωμένα Φασιστικά και/ή Αποικιοκρατικά Σπήλαια, παγιδευμένα σε ένα περιβάλλον που έχει ταυτιστεί με τη διερεύνηση των πολιτικών επιλογών και των συνεπειών τους, καθώς και την ακόλουθη μετατροπή τους σε τέχνη. Κάθε Περίπτερο συνιστά έναν μηχανισμό αλήθειας – όπως ακριβώς και οι μηχανισμοί στην αλληγορία του πλατωνικού σπηλαίου – ο οποίος σήμερα θυμίζει μια Φαντασμαγορία του Παγκόσμιου Τραμπισμού: εάν αντικαταστήσουμε το Σπήλαιο με την Οθόνη, αυτό που απομένει είναι η κάθε έκφανση του MAGA (Make America Great Again) ως μια σκηνοθεσία του φασισμού εν έτει 2025”.

Το Ελληνικό Περίπτερο, λειτουργώντας ως δωμάτιο απόδρασης, ενσαρκώνει μια πραγματικότητα που αγγίζει το παιχνίδι, ενώ σε συμβολικό επίπεδο φέρει το παράδοξο ενός κτιρίου που επιδιώκει να αποδράσει από τον «εαυτό» του και, κατ’ επέκταση, από την ίδια του την ιστορία. Μέσα από μια βαθιά κατάδυση στο παρελθόν του, το Ελληνικό Περίπτερο συναντά μια «σέλφι τραβηγμένη στο μπάνιο», όπου ο καθρέφτης παραμένει κολλημένος στο Έτος Μηδέν (1934): τη χρονιά που οι Ναζί άρχισαν τους διωγμούς κατά των ομοφυλόφιλων, ο Χίτλερ και ο Μουσολίνι συναντήθηκαν για πρώτη φορά στη Βενετία μετά τις σαρωτικές εκλογικές τους επικρατήσεις, και την ίδια χρονιά πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια του Ελληνικού και του Αυστριακού Περιπτέρου.

“Διερευνώντας τη ‘ζωή’ του Περιπτέρου σε συνάρτηση με το πολιτικό κλίμα της εποχής της γέννησής του – δηλαδή τον φασισμό- ο Αγγελιδάκης παρακολουθεί τις ιστορικές εξελίξεις στην Ελλάδα και την Ιταλία μέσα από μικρές ιστορίες και περιστατικά που συνδέονται με τον χώρο”, τονίζει ο επιμελητής του Ελληνικού Περιπτέρου «Escape Room», Γιώργος Μπεκιράκης. “Το Περίπτερο μετατρέπεται σε μια κάψουλα όπου ιστορικές εκδοχές της ελληνικότητας τοποθετούνται δίπλα σε αστικές, βιωμένες εκφράσεις της, υπενθυμίζοντας την ένταση ανάμεσα στην πραγματικότητα και τις πολιτισμικές καθηλώσεις. Η GRECIA μετασχηματίζεται σε ένα ψυχαναλυτικό υποκείμενο· μια μεταφορά που αντανακλά το φάσμα της ελληνικότητας και την αλληλεξάρτησή της με τον αυταρχισμό. Το “queer” σώμα της αφηγείται τα επίμονα αινίγματα ανάμεσα στο παρελθόν και τις σύγχρονες εκδοχές της ευρωπαϊκής ταυτότητας. Τα γλυπτά του Αγγελιδάκη λειτουργούν ως θραυσματικά στοιχεία, ως ίχνη που υποδηλώνουν τις πολλαπλότητες που συγκροτούν μια εθνικότητα και τις ιστορίες που ποτέ δεν έγιναν επίσημη Iστορία”, προσθέτει ο επιμελητής.

Οι εικαστικές εγκαταστάσεις του Ανδρέα Αγγελιδάκη προσεγγίζουν συχνά την Ιστορία μέσω μετατοπίσεων, παραμορφώσεων, ανατροπών και χιούμορ, δημιουργώντας εναλλακτικά πλαίσια ανάγνωσης της πραγματικότητας, της ταυτότητας και της πολιτισμικής μνήμης. Η μυθοπλασία αποτελεί σταθερά τον αφηγηματικό πυρήνα της μεθοδολογίας του, ενώ μέσω των δυναμικών του queering και της αποσταθεροποίησης των μηχανισμών που ορίζουν την αλήθεια και την αυθεντικότητα, διερευνά την αρχιτεκτονική της αντίληψής μας, του πολιτισμού εν εξελίξει και της εαυτότητας (selfhood).

Ο Υφυπουργός Πολιτισμού, αρμόδιος για θέματα Σύγχρονου Πολιτισμού, Ιάσονας Φωτήλας, δηλώνει: “Πιστεύω βαθύτατα στο δικαίωμα της τέχνης να συγκρούεται. Να αμφισβητεί. Να ενοχλεί. Ως πράξη ουσιαστική, η μόνη που μπορεί ακόμα να ανοίξει ρωγμές εκεί που όλα φαίνονται λεία και ρυθμισμένα. Η σύγκρουση που αξίζει δεν είναι αυτοαναφορική, δεν είναι εκπλήρωση μίας υποχρέωσης στο πλαίσιο ενός αναμενόμενου ρεπερτορίου διαμαρτυρίας. Είναι η σύγκρουση που βλέπει κάτι συγκεκριμένο, αληθινό, επείγον και αρνείται να συμφιλιωθεί μαζί του αβασάνιστα. Που επισημαίνει, που ανατρέπει, που αφυπνίζει. Η ελληνική συμμετοχή στην 61η Διεθνή Έκθεση Tέχνης – La Βiennale di Venezia κινείται με αυτό το πνεύμα. Έρχεται να θέσει ερωτήματα, με τόλμη, με ακρίβεια, με τέχνη που έχει κάτι να πει και ξέρει γιατί το λέει”.

Η Γενική Διευθύντρια του Μητροπολιτικού Οργανισμού Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης-MOMUS, Φανή Τσατσάια, σημειώνει: “Το Ελληνικό Περίπτερο στα Giardini, στην 61η Διεθνή Έκθεση Tέχνης – La Βiennale di Venezia διαθέτει μακρά και ιδιαίτερα σημαντική ιστορία, με συνεχή παρουσία από τη δεκαετία του 1930. Για περισσότερες από εννέα δεκαετίες έχει φιλοξενήσει σημαντικές στιγμές της σύγχρονης ελληνικής καλλιτεχνικής παραγωγής και σήμερα λειτουργεί ως χώρος παρουσίασης προτάσεων που συνομιλούν με τα διεθνή καλλιτεχνικά ρεύματα και τα σύγχρονα κοινωνικά, πολιτικά και πολιτισμικά ζητήματα. Για το 2026, η Ελλάδα εκπροσωπείται από τον καλλιτέχνη Ανδρέα Αγγελιδάκη με το έργο-εγκατάσταση «Escape Room», μια διαδραστική σκηνή εμπειρίας που θα παρουσιαστεί στον ειδικά διαμορφωμένο εσωτερικό χώρο του Eλληνικού Περιπτέρου, υπό την επιμέλεια του Γιώργου Μπεκιράκη. Το MOMUS υποστηρίζει ενεργά την προετοιμασία και την υλοποίηση της ελληνικής παρουσίας, ενισχύοντας τη διεθνή προβολή της σύγχρονης ελληνικής δημιουργίας”.

Η Καλλιτεχνική Διευθύντρια και μέλος στο Δ.Σ. του Ιδρύματος Ωνάση, Αφροδίτη Παναγιωτάκου, αναφέρει: “Η παρουσία μας ως στρατηγικός υποστηρικτής στο «Escape Room», αφορά στη διάρκεια της συμπόρευσής μας με τον Ανδρέα Αγγελιδάκη, έναν δημιουργό που μεταβολίζει την ελληνικότητα και παίζει με τα στερεότυπα, δημιουργώντας έναν κόσμο όπου απουσιάζει η σοβαροφάνεια και αναδύεται η ουσία. Με το συγκεκριμένο έργο, η εθνική συμμετοχή παίζει με τον ίδιο τον ορισμό της. Τι σημαίνει εθνικό; Και πώς συμμετέχουμε εμείς σε αυτό; Ανυπομονούμε για αυτό το έργο τώρα ειδικά που ο εθνικισμός και ο λαϊκισμός σαρώνουν τις σύγχρονες δημοκρατίες”.

Το έργο «Escape Room» του Ανδρέα Αγγελιδάκη υλοποιείται και εκτίθεται στο Ελληνικό Περίπτερο στην 61η Διεθνή Έκθεση Τέχνης – La Biennale di Venezia με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Πολιτισμού. Εθνικός Επίτροπος είναι ο Μητροπολιτικός Οργανισμός Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης-MOMUS. Στρατηγικός υποστηρικτής είναι το Onassis Culture. Επιπλέον υποστηρικτές είναι το ΕΚΚΟΜΕΔ (Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου Οπτικοακουστικών Μέσων και Δημιουργίας) μέσω του προγράμματος «Εξωστρέφεια», το Qualco Group, το Qualco Foundation, η Εθνική Τράπεζα Ελλάδος, οι Ιωάννης και Μάγια Μαρτίνου και η Ιωάννα Μαρτίνου. Το έργο πραγματοποιείται με την υποστήριξη του Οργανισμού Πολιτισμού και Ανάπτυξης ΝΕΟΝ, της Irene Y. Panagopoulos Collection, του Office for Contemporary Art Norway (OCA), της Αναστασίας Τσουρεκά-Σαρακάκη, του Perianth Hotel, της Αλίκης Μαρτίνου, των Γιώργου Πετρόχειλου και Διαμαντή Ξυλά, της Ειρήνης Λαιμού, του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, της εταιρείας «Η Τέχνη της Ζωής», του ARCH, του Polygreen Culture & Art Initiative (PCAI), της Ελένης Μαρτίνου και του Ανδρέα Μελά. Επίσημος χορηγός αερομεταφορών είναι η AEGEAN.

Βιογραφικά σημειώματα

Ανδρέας Αγγελιδάκης

Ο Ανδρέας Αγγελιδάκης (γενν. 1968, Αθήνα) είναι αρχιτέκτονας και καλλιτέχνης ελληνικής και νορβηγικής καταγωγής με έδρα την Αθήνα. Σπούδασε αρχιτεκτονική στο Southern California Institute of Architecture στο Λος Άντζελες και στη συνέχεια στο Columbia University της Νέας Υόρκης. Η καλλιτεχνική του πρακτική αναπτύσσεται μέσα από ένα ευρύ φάσμα διεπιστημονικών ενδιαφερόντων που εκτείνονται στα πεδία της αρχιτεκτονικής, των εκδόσεων, της συγγραφής, του σχεδιασμού και της επιμέλειας εκθέσεων. Τα έργα του συχνά ξεκινούν ως ψηφιακές προσομοιώσεις και διερευνούν τις αλλαγές που έχει επιφέρει το διαδίκτυο στην αντίληψη και τη συμπεριφορά των χρηστών. Η δουλειά του χαρακτηρίζεται από τη χρήση αρχιτεκτονικών σημαινόντων και τη δημιουργία περιβαλλόντων μέσα από τα οποία επαναδιαπραγματεύεται τη σχέση μεταξύ θεατή και έργου, αναδεικνύοντας την αλληλεπίδραση εξουσίας, χώρου και υποδομής. Στο έργο του η αρχιτεκτονική λειτουργεί ως όχημα διερεύνησης της ταυτότητας, ενώ η πόλη της Αθήνας και η έννοια του ερειπίου –αρχαίου, σύγχρονου ή ψηφιακού– επανέρχονται ως κεντρικά μοτίβα. Τόσο οι εγκαταστάσεις όσο και τα κείμενά του συγκροτούν αφηγηματικά περιβάλλοντα που επανεξετάζουν τα όρια μεταξύ πραγματικού και εικονικού, ιστορικής μνήμης και μυθοπλασίας, ειλικρίνειας και χιούμορ. Το έργο του έχει παρουσιαστεί σε σημαντικούς θεσμούς διεθνώς, όπως το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, το Ίδρυμα Ωνάση, η documenta 14 (Αθήνα και Κάσελ), το Museum of Contemporary Art Chicago, η Hayward Gallery, το ETH Zurich και το Louisiana Museum of Modern Art. Έργα του ανήκουν σε σημαντικές συλλογές διεθνώς, μεταξύ των οποίων το ΕΜΣΤ, το Ίδρυμα Ωνάση, το Art Institute of Chicago, το Nasjonalmuseet, καθώς και άλλες δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές.

Γιώργος Μπεκιράκης

Ο Γιώργος Μπεκιράκης ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Σπούδασε Μουσειολογία και Σχεδιασμό Εκθέσεων και συνέχισε μεταπτυχιακές σπουδές στις Πολιτισμικές και Κινηματογραφικές Σπουδές στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Από το 2012 έως σήμερα έχει υλοποιήσει projects με την υποστήριξη πολιτιστικών φορέων όπως το Υπουργείο Πολιτισμού της Ελλάδας, το NEON Organization for Culture and Development, η Στέγη Ιδρύματος Ωνάση και η Eleusis European Capital of Culture 2023. Πέρα από το επιμελητικό του έργο συνεργάζεται τακτικά με καλλιτέχνες σε νέες εικαστικές παραγωγές και με καλλιτεχνικές πλατφόρμες όπως P.E.T. Projects, ΎΛΗ [matter]HYLE, Souzy Tros και Τ.Α.Μ.Α. Κείμενά του έχουν δημοσιευθεί, μεταξύ άλλων, στο πλαίσιο της ατομικής έκθεσης του Θανάση Τότσικα «With Minerals and Track Threads» στη Sylvia Kouvali Gallery (2025) και στον κατάλογο της έκθεσης «Ephemeral Party» στο Carco Parking στην Αθήνα (2025). Είναι ο επιμελητής της ελληνικής συμμετοχής στην 61η Διεθνή Έκθεση Τέχνης – La Biennale di Venezia με καλλιτέχνη τον Ανδρέα Αγγελιδάκη. Στις πρόσφατες επιμέλειές του περιλαμβάνονται εκθέσεις όπως «Institute of Post-Epicurean Garden» (Δροσιά Αττικής, 2020–σήμερα), «Heather stays at 505» στο Perianth Hotel (2021), «Prizing Eccentric Talents I–III» στο P.E.T. Projects (2021–2024), «Performative Encounters» στην ΎΛΗ [matter]HYLE (2021), «Oikonomia» στη The Breeder Gallery (2023), «Μυστήριο 110 Ορφέας» στο πλαίσιο της Ελευσίνας Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης (2024) και «ROOM505: LORE» στο Perianth Hotel (2025). Το επιμελητικό του έργο έχει παρουσιαστεί σε διεθνή μέσα όπως τα Artforum, Art in America, ArtReview, NERO Editions και Artsy.