Ενάλια Αρχαιολογική Έρευνα σε Κάσο και Κάρπαθο: Αποκαλύπτοντας την Υποβρύχια Πολιτιστική Κληρονομιά του Νοτιοανατολικού Αιγαίου

Το Υπουργείο Πολιτισμού, μέσω της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων, σε συνεργασία με το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών), πραγματοποίησε από τον Οκτώβριο του 2025 μια συστηματική, αναγνωριστική, υποβρύχια αρχαιολογική έρευνα στη θαλάσσια περιοχή της Καρπάθου. Η δράση εντάσσεται στο ευρύτερο ερευνητικό πρόγραμμα που ξεκίνησε το 2019, με κύριο στόχο τη χαρτογράφηση της ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς στο Νοτιοανατολικό Αιγαίο.

Η Κάρπαθος, ένα νησί με πλούσια ιστορία που αναφέρεται ήδη από τα ομηρικά έπη και αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τον Ιούλιο Βερν, συνεχίζει να προσφέρει νέες ευκαιρίες για εξερεύνηση. Κατά τη διάρκεια της πρώτης συστηματικής ενάλιας αρχαιολογικής έρευνας που διεξήχθη στο νησί, Έλληνες και ξένοι επιστήμονες ερεύνησαν περιοχές όπου διατηρούνται ορατά κατάλοιπα της αρχαίας Βρυκούντος και της αρχαίας Νισύρου. Αυτές οι δύο πόλεις αποτελούσαν μέρος της περίφημης «τετράπολης Κάρπαθο», όπως αναφέρεται από τον Στράβωνα (Γεωγραφικά Ι΄, 5.17).

Με περισσότερες από 120 καταδύσεις σε βάθη που κυμαίνονταν από 3 έως 45 μέτρα, στην ευρύτερη περιοχή της Βόρειας Καρπάθου και της νήσου Σαρίας, η ερευνητική ομάδα εντόπισε και κατέγραψε υποβρύχια πολιτιστικά κατάλοιπα που καλύπτουν μια χρονική περίοδο άνω των 26 αιώνων. Τα ευρήματα χρονολογούνται από την αρχαϊκή περίοδο (τέλη 7ου αι. π.Χ.) έως το πρώτο μισό του 19ου αιώνα μ.Χ.

Ανάμεσα στα σημαντικότερα ευρήματα περιλαμβάνονται:

• Τέσσερα αρχαία και ένα νεότερο ναυάγιο.
• Εμπορικά αγγεία.
• Κατάλοιπα αρχαίων λιμενικών εγκαταστάσεων.
• Περισσότερες από είκοσι βυζαντινές άγκυρες.

Αυτά τα ευρήματα, σε συνδυασμό με τα πλούσια οικιστικά και εκκλησιαστικά κατάλοιπα του Τριστόμου, ρίχνουν φως στη σημασία της περιοχής κατά την Ύστερη Αρχαιότητα.

Στην αποστολή συμμετείχαν πάνω από σαράντα επιστήμονες διαφόρων ειδικοτήτων, συμπεριλαμβανομένων αρχαιολόγων από το Εθνικό Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών Ερευνών του Μεξικού (INAH) και προσωπικού του Ναυτικού Μουσείου της Νορβηγίας (NMM).

Το έργο χρηματοδοτήθηκε από τη Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, το Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, την ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή, το Baltic Exchange Charitable Foundation και τις εταιρείες Revoil ΑΕΕΠ και Σκλαβενίτης ΑΕΕ.

Επιπλέον, σημαντική υποστήριξη σε υπηρεσίες, προσωπικό και τεχνολογικό εξοπλισμό παρείχαν οι οργανισμοί:

• Asso.subsea
• ΟΦΥΠΕΚΑ
• Δήμος Καρπάθου
• Δήμος Ηρωικής Νήσου Κάσου
• Instituto Nacional de Antropología e Historia de Mexico
• Norwegian Maritime Museum
• Blue Star Ferries
• Qualco Foundation
• Map
• Apnea
• Karpathos Diving Center
• Γιώργος Βενιέρης
• Τράτα
• Carraro 1927
• Trip Tailors

Παράλληλα, στο πλαίσιο του ίδιου πολυετούς προγράμματος, ολοκληρώθηκε η καινοτόμος δράση «Προστασία της Υποβρύχιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς από τις Επιπτώσεις της Κλιματικής Αλλαγής». Η δράση αυτή περιλάμβανε υποβρύχια συντήρηση ιστορικών ευρημάτων στη θάλασσα της Κάσου και χρηματοδοτήθηκε από το Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη (Πρωτοβουλία 21).