Απαγόρευση Πρόσβασης σε TikTok, Snapchat, Instagram και Facebook για Ανήλικους Κάτω των 15 Ετών: Νέο Πλαίσιο Ρυθμίσεων

Σε συνέντευξη Τύπου που πραγματοποιήθηκε στο Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, οι Υπουργοί Υγείας, Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, καθώς και ο Υπουργός Επικρατείας, ανακοίνωσαν τη νέα πρωτοβουλία για τη ρύθμιση της πρόσβασης των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Συγκεκριμένα, τίθεται απαγόρευση πρόσβασης σε πλατφόρμες όπως το TikTok, το Snapchat, το Instagram και το Facebook για παιδιά που έχουν γεννηθεί από 1/1/2012 και μετά.

Ο Υπουργός Επικρατείας, Άκης Σκέρτσος, τόνισε ότι η πρωτοβουλία αυτή αποτελεί προσωπικό στοίχημα του Πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, και η Ελλάδα φιλοδοξεί να διαμορφώσει την ευρωπαϊκή ατζέντα σε αυτό το ζήτημα. Με επιστολή του προς την Πρόεδρο της Κομισιόν, ο Πρωθυπουργός έθεσε το θέμα στην καρδιά της ΕΕ, προτείνοντας την υποχρεωτική επαλήθευση ηλικίας σε όλη την Ευρώπη και τη θέσπιση κοινής ψηφιακής ηλικίας ενηλικίωσης στα 15 έτη.

Το χρονοδιάγραμμα που παρουσιάστηκε προβλέπει εντατική διπλωματική προσπάθεια, έναρξη ευρωπαϊκής διαβούλευσης το δεύτερο τρίμηνο του 2026, ψήφιση του εθνικού νόμου το καλοκαίρι του 2026 και πλήρη εφαρμογή της απαγόρευσης από τον Ιανουάριο του 2027. Στόχος είναι τα παιδιά να επανακτήσουν τον χρόνο τους στον φυσικό κόσμο, στις παρέες, στον αθλητισμό και στο παιχνίδι, καθώς το ανεξέλεγκτο scrolling επιβαρύνει την ψυχική τους υγεία.

Ο Υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης, παρουσίασε ανησυχητικά επιδημιολογικά στοιχεία, χαρακτηρίζοντας την εξάρτηση από τα social media «σιωπηλή πανδημία». Επισήμανε ότι το 23% των δεκαπεντάχρονων στην Ελλάδα νιώθει ανασφάλεια ή εκνευρισμό όταν δεν έχει πρόσβαση στο κινητό του, κάτι που αποτελεί σύμπτωμα εθισμού. Τόνισε τις αρνητικές επιπτώσεις στη σωματική υγεία (παιδική παχυσαρκία, διαταραχές ύπνου, οφθαλμολογικά προβλήματα), την ψυχική υγεία (άγχος, κατάθλιψη, αυτοκτονικός ιδεασμός λόγω cyberbullying και μη ρεαλιστικών προτύπων) και τις ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις (μείωση συγκέντρωσης, κοινωνικοποίηση, ψηφιακή απομόνωση).

Ο Υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Δημήτρης Παπαστεργίου, εξήγησε ότι η τεχνολογία θα χρησιμοποιηθεί ως μέσο προστασίας. Οι πλατφόρμες θα υποχρεούνται να εφαρμόζουν αξιόπιστους μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας, ενώ η Ελλάδα προσφέρει τη λύση του Kids Wallet στο Gov.gr Wallet. Θα χρησιμοποιούνται «διακριτικά ηλικίας» (age tokens), διασφαλίζοντας την ιδιωτικότητα στο 100%, καθώς η πλατφόρμα θα γνωρίζει μόνο ότι ο χρήστης είναι άνω των 15 ετών. Οι κυρώσεις για μη συμμόρφωση θα είναι αυστηρές, φτάνοντας έως και το 6% του παγκόσμιου τζίρου των εταιρειών, με διαρκή εποπτεία και εξαντλητικούς ελέγχους.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν:

• 1 στους 4 εφήβους δηλώνει ότι ένιωσε δυσφορία όταν προσωπικές του πληροφορίες κοινοποιήθηκαν χωρίς συναίνεση.
• Το 17% των παιδιών ηλικίας 11-15 ετών έχει υπάρξει θύμα διαδικτυακής παρενόχλησης.
• Το 23% των 15χρονων αναφέρει ότι αισθάνεται νευρικότητα ή ανασφάλεια χωρίς πρόσβαση στο κινητό του.
• Το 20% παραμελεί σημαντικές δραστηριότητες, όπως ο αθλητισμός και τα χόμπι, εξαιτίας της χρήσης των social media.

Επιδημιολογικά δεδομένα και συμπεριφορές υψηλού κινδύνου:

• 36% των νέων δηλώνει ότι βρίσκεται σε συνεχή διαδικτυακή επαφή με φίλους.
• Περισσότεροι από 1 στους 10 εφήβους εμφανίζουν σημάδια προβληματικής συμπεριφοράς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
• 34% των εφήβων παίζει καθημερινά ψηφιακά παιχνίδια, με πάνω από 1 στους 5 να αφιερώνει περισσότερες από τέσσερις ώρες ημερησίως.
• Περίπου το 25-30% των εφήβων εμπλέκεται σε περιστατικά cyberbullying.
• 14,7% έχει συμμετάσχει σε ανταλλαγή σεξουαλικού περιεχομένου μέσω διαδικτύου (sexting).
• 34,7% δηλώνει ότι έχει αλληλεπιδράσει με αγνώστους στο διαδίκτυο.

Διαφορές ανάμεσα σε αγόρια και κορίτσια:

• Τα κορίτσια εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά προβληματικής χρήσης social media (13% έναντι 9%).
• Στα αγόρια καταγράφεται υψηλότερο ποσοστό προβληματικού gaming (16% έναντι 7%).

Οι επιπτώσεις στη σωματική υγεία περιλαμβάνουν καθιστική ζωή, παχυσαρκία, οπτική κόπωση, διαταραχές ύπνου και κόπωση.

Οι συνέπειες στην ψυχική υγεία αφορούν διαταραχές προσοχής, συγκέντρωσης, μνήμης, χαμηλή αυτοεκτίμηση, κοινωνική απομόνωση, άγχος, κατάθλιψη και αυτοκτονικό ιδεασμό. Αναφέρονται επίσης το FoMO, το «σύνδρομο Münchhausen online» και ο ηλεκτρονικός τζόγος.

Ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις συνίστανται σε δυσκολίες στις διαπροσωπικές σχέσεις, μείωση της δια ζώσης κοινωνικής επαφής, phubbing, hikikomori, ενίσχυση της κοινωνικής σύγκρισης, έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο (sexting, grooming), και αύξηση του διαδικτυακού εκφοβισμού και της ρητορικής μίσους.

Δέκα ερωτοαπαντήσεις σχετικά με το τι θα ισχύει από 1η Ιανουαρίου 2027:

1. Γιατί τώρα; Γιατί είναι αναγκαία η παρέμβαση;
Η Ελλάδα προωθεί μέτρα προστασίας ανηλίκων από τον εθισμό στο διαδίκτυο σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο. Η πρωτοβουλία εντάσσεται σε ένα διεθνές momentum, όπου πολλές χώρες λαμβάνουν αντίστοιχα μέτρα. Η παρέμβαση κρίνεται αναγκαία λόγω της μεταφοράς της καθημερινότητας των παιδιών στο ψηφιακό περιβάλλον και των πραγματικών, μετρήσιμων κινδύνων.

2. Ποιες πλατφόρμες αφορά η παρέμβαση;
Αφορά υπηρεσίες που λειτουργούν ως μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπως το Facebook, το Instagram και το TikTok, σύμφωνα με τους ορισμούς της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA).

3. Πώς θα εφαρμοστεί;
Η εφαρμογή θα είναι σταδιακή. Οι πλατφόρμες θα υποχρεούνται να εγκαταστήσουν αξιόπιστους μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας. Το κράτος εποπτεύει τη συμμόρφωση, ενώ η ΕΕΤΤ, το ΕΣΡ και η Αρχή Προστασίας Δεδομένων παρακολουθούν την εφαρμογή. Η πλήρης εφαρμογή προβλέπεται από 1/1/2027, με επανεπαλήθευση ηλικίας όλων των λογαριασμών.

4. Ποιες οι κυρώσεις μη συμμόρφωσης;
Πρόστιμα έως 6% του παγκόσμιου τζίρου, ημερήσια πρόστιμα, περιορισμοί λειτουργίας, καθώς και παράλληλα πρόστιμα GDPR.

5. Τι λένε οι ειδικοί για τους κινδύνους του ψηφιακού εθισμού;
Οι ειδικοί αναγνωρίζουν τον ψηφιακό εθισμό ως ζήτημα δημόσιας υγείας, με αναπτυξιακό κίνδυνο αντίστοιχο του αλκοόλ ή του καπνίσματος. Οι υπερβολική χρήση επηρεάζει την ανάπτυξη, αυξάνει το άγχος, μειώνει τον ύπνο και την κοινωνικοποίηση, ενώ μπορεί να ενεργοποιήσει τα ίδια «κυκλώματα ανταμοιβής» με τις εξαρτησιογόνες ουσίες.

6. Τι θα συμβεί -και τι δεν θα συμβεί- μετά την 1η Ιανουαρίου 2027;
Δεν θα υπάρξει απότομη διακοπή πρόσβασης. Ο ρόλος των γονέων είναι κομβικός, μέσω της εγκατάστασης του KidsWallet και της συζήτησης με τα παιδιά για τα όρια χρήσης. Η ρύθμιση λειτουργεί ως εργαλείο ενίσχυσης της γονικής ευθύνης.

7. Τι έχει κάνει η ΕΕ έως σήμερα;
Έχει υιοθετηθεί το Digital Services Act (DSA), εστιάζοντας στην προστασία ανηλίκων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε κατεύθυνση για τα συστήματα «age verification / age assurance» και υπάρχει πολιτική πίεση για μια ενιαία ευρωπαϊκή προσέγγιση.

8. Γιατί η απαγόρευση δεν μπορεί να ισχύσει από αύριο;
Η Ελλάδα λειτουργεί εντός ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου. Η εφαρμογή, η εποπτεία και η επιβολή κανόνων είναι ευρωπαϊκή αρμοδιότητα, απαιτώντας χρόνο για συμβατότητα και τεχνικές διαδικασίες ελέγχου.

9. Ποιες είναι οι παρεμβάσεις που εισηγείται ο Έλληνας πρωθυπουργός στην ευρωπαϊκή νομοθεσία;
Ζητά επέκταση του ευρωπαϊκού πιλοτικού προγράμματος επαλήθευσης ηλικίας, υποχρεωτική χρήση του ενιαίου μηχανισμού, καθιέρωση ευρωπαϊκού «ψηφιακού ορίου ενηλικίωσης» στα 15 έτη, υποχρέωση επανεπαλήθευσης ηλικίας ανά εξάμηνο και απλοποιημένο μηχανισμό επιβολής κυρώσεων.

10) Χρονοδιάγραμμα:

• Τρίμηνη διαδικασία ευρωπαϊκής διαβούλευσης – Β’ τρίμηνο 2026
• Ψήφιση νόμου – Γ’ τρίμηνο 2026
• Εντατική εθνική διπλωματική προσπάθεια – Β’ έως Δ’ τρίμηνο 2026
• Περίοδος συμμόρφωσης των εταιρειών – Γ’ έως Δ’ τρίμηνο 2026
• Έναρξη εφαρμογής απαγόρευσης – Α’ τρίμηνο 2027