Νέα Δημοκρατία: Τα 30 Άρθρα του Συντάγματος που Προτείνονται για Αναθεώρηση

Αυτή την ώρα βρίσκεται σε εξέλιξη η συνεδρίαση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της Νέας Δημοκρατίας στη Βουλή, στο πλαίσιο της οποίας δόθηκαν στη δημοσιότητα οι προτάσεις του κόμματος για την αναθεώρηση 30 άρθρων του Συντάγματος.

Όπως αναφέρεται σε σχετική ανακοίνωση, ο Πρωθυπουργός και Πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας, Κυριάκος Μητσοτάκης, με επιστολή του προς τα μέλη της Κοινοβουλευτικής Ομάδας, κατέθεσε αρχικές σκέψεις για τις κατευθύνσεις της πρότασης αναθεώρησης, καλώντας ταυτόχρονα σε συνδιαμόρφωση και αποστολή παρατηρήσεων.

Στην επιστολή του, υπογραμμίζεται το υφιστάμενο συνταγματικό κεκτημένο, αλλά και οι νέες προκλήσεις που αναδύονται στον κόσμο του 2026, τονίζοντας την ανάγκη για μια “γενναία συνταγματική αναθεώρηση προς μια λειτουργική δημοκρατία του σήμερα και του αύριο”.

Η ανταπόκριση στις αρχικές αυτές σκέψεις ξεπέρασε τις προσδοκίες, με τις προτάσεις των βουλευτών να εμπλουτίζουν θεμελιωδώς τις αρχικές θέσεις, αναδεικνύοντας νέες θεματικές και προκλήσεις που χρήζουν συνταγματικής κατοχύρωσης.

Ως βάση περαιτέρω συζήτησης, διαμορφώθηκε ένα σώμα τριάντα συνταγματικών διατάξεων που κρίνονται αναγκαίο να αναθεωρηθούν. Αυτές παρατίθενται κατωτέρω, μαζί με την προτεινόμενη κατεύθυνση της αναθεώρησης:

• 1. Άρθρο 5 ή άρθρο 5Α ή νέο άρθρο 5Β: Η τεχνητή νοημοσύνη οφείλει να υπηρετεί την ελευθερία του ατόμου και την ευημερία της κοινωνίας, με στόχο τον μετριασμό των κινδύνων και την αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων που προσφέρει.
• 2. Άρθρα 14, 15: Αποκάθαρση και εξορθολογισμός του τύπου, της τηλεόρασης, του ραδιοφώνου και του διαδικτύου. Προστασία του δημοσιογράφου και έναντι του εργοδότη του.
• 3. Άρθρο 16: Κρατική μέριμνα για την προστασία, καλλιέργεια και διάδοση της ελληνικής γλώσσας. Προστασία της ελληνικής σημαίας ως συμβόλου του ελληνικού έθνους και πολιτισμού. Τα έτη υποχρεωτικής φοίτησης δεν μπορούν να είναι λιγότερα από 11 (αντί για 9). Δυνατότητα παροχής ανώτατης εκπαίδευσης από δημόσια ή μη κρατικά/μη κερδοσκοπικά πανεπιστημιακά νομικά πρόσωπα, με πλήρη αυτοδιοίκηση, υπό την εποπτεία ανεξάρτητης αρχής και με διασφάλιση υψηλού επιπέδου σπουδών.
• 4. Άρθρο 17: Λιτότερη διατύπωση. Προστασία της περιουσίας (μετοχές, ομόλογα, πνευματική και βιομηχανική ιδιοκτησία, εμπορικό σήμα) πέραν της ιδιοκτησίας. Αποζημίωση για περιορισμό χρήσης χωρίς απαλλοτρίωση. Δυνατότητα μεταφοράς συντελεστή δόμησης (δυναμική πολεοδομία). Αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων κτιρίων για κοινωνικούς σκοπούς.
• 5. Άρθρο 21: Κρατική μέριμνα για προσιτή στέγη, λαμβάνοντας υπόψη τη διαγενεακή δικαιοσύνη και αλληλεγγύη.
• 6. Άρθρο 24: Λήψη μέτρων για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, την αποτελεσματική διαχείριση υδάτινων πόρων, την ενίσχυση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, την κατοχύρωση περιβαλλοντικού ισοζυγίου σε κάθε κρατική παρέμβαση και την προστασία των ζώων.
• 7. Άρθρο 29: Τα κόμματα οφείλουν να οργανώνονται και να λειτουργούν δημοκρατικά. Νόμος θα ορίζει τις προϋποθέσεις ίδρυσης και λειτουργίας πολιτικού κόμματος. Το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο (άρθρο 100) θα ελέγχει τις προϋποθέσεις συμμετοχής κόμματος στις εκλογές.
• 8. Άρθρο 30: Εξαετής θητεία Προέδρου της Δημοκρατίας (με μεταβατική διάταξη για τον υπηρετούντα Πρόεδρο).
• 9. Άρθρο 41 παρ. 2, 5: Κατάργηση της διάλυσης της Βουλής για εθνικό θέμα εξαιρετικής σημασίας. Διάλυση με πρόταση της Κυβέρνησης και απόφαση της Βουλής για ανανέωση της λαϊκής εντολής (αυτοδιάλυση Βουλής).
• 10. Άρθρο 44 παρ. 2: Εισαγωγή κανόνων καλής διενέργειας δημοψηφισμάτων: Εύληπτη και κατανοητή διατύπωση του ερωτήματος. Επαρκής χρόνος (τουλάχιστον είκοσι ημερών) μεταξύ προκήρυξης και διενέργειας.
• 11. Άρθρο 51 παρ. 4: Δυνατότητα άσκησης του εκλογικού δικαιώματος με επιστολική ψήφο και για τους εκλογείς εντός της Επικράτειας.
• 12. Άρθρο 54 παρ. 1, 3: Το εκλογικό σύστημα θα πρέπει να διασφαλίζει εύλογη αναλογικότητα και κυβερνησιμότητα. Δυνατότητα πρόβλεψης με νόμο διαίρεσης της επικράτειας σε ελάσσονες και μείζονες περιφέρειες.
• 13. Άρθρο 55 παρ. 1: Δικαίωμα εκλέγεσθαι στα 21 έτη. Αναστολή υποχρέωσης στράτευσης κατά τη διάρκεια της βουλευτικής ιδιότητας.
• 14. Άρθρα 56, 57: Κατάργηση λεπτομερειών καταλόγου κωλυμάτων και ασυμβιβάστων. Καθιέρωση γενικών αρχών και εξουσιοδότηση νόμου για εφαρμογή από τις μεθεπόμενες εκλογές ή άμεσα με πλειοψηφία 2/3.
• 15. Άρθρο 60: Θωράκιση του θεσμικού ρόλου του βουλευτή κατά την άσκηση των νομοθετικών και ελεγκτικών αρμοδιοτήτων του, καθώς και κατά την επικοινωνία με την εκλογική του περιφέρεια, σύμφωνα με το Σύνταγμα και τον Κανονισμό της Βουλής.
• 16. Άρθρο 73 παρ. 1: Συνταγματική κατοχύρωση αρχών καλής νομοθέτησης: Επαρκής προνομοθετική διαβούλευση, αξιολόγηση εφαρμογής νόμου και μέτρα κωδικοποίησης νομοθεσίας.
• 17. Άρθρο 78 παρ. 2, 6: Ο φόρος ή οποιοδήποτε οικονομικό βάρος δεν μπορεί να επιβληθεί αναδρομικά. Δυνατότητα παροχής κινήτρων για σταθερό φορολογικό καθεστώς σε στρατηγικές ιδιωτικές επενδύσεις.
• 18. Άρθρο 79: Ο προϋπολογισμός πρέπει να διασφαλίζει δημοσιονομική ισορροπία και βιώσιμη λειτουργία. Κατάθεση και δημοσιότητα ετήσιου απολογισμού από φορείς που χρηματοδοτούνται από τον κρατικό προϋπολογισμό.
• 19. Άρθρο 81 παρ. 2: Δυνατότητα πρόβλεψης με νόμο λειτουργικού ασυμβίβαστου βουλευτή/υπουργού και προσωρινής αναπλήρωσης. Δυνατότητα διορισμού Αντιπροέδρων Υπουργικού Συμβουλίου και μη υπουργών.
• 20. Άρθρο 82: Θέσπιση κανόνων καλής κυβερνητικής λειτουργίας.
• 21. Άρθρο 86: Κατάργηση της «αμελλητί» αρμοδιότητας της Βουλής για προκαταρκτική εξέταση. Προκαταρκτική εξέταση από Εισαγγελέα Εφετών και πρόταση άσκησης δίωξης από Εισαγγελέα Αρείου Πάγου. Εναλλακτικά, προαξιολόγηση ποινικής ευθύνης Υπουργών από μεικτό δικαστικοπολιτικό όργανο. Άσκηση δίωξης με απόφαση Βουλής, με απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού βουλευτών, και ονομαστική ψηφοφορία.
• 22. Άρθρο 89: Επιτρέπεται βάσει εκτελεστικού νόμου η ανάθεση ειδικών διοικητικών καθηκόντων σε δικαστικούς λειτουργούς με απόφαση Βουλής. Απαγορεύεται η συμμετοχή τους σε Κυβέρνηση, σε πολιτικές θέσεις ή σε ανεξάρτητες αρχές για τρία τουλάχιστον χρόνια από την αφυπηρέτησή τους.
• 23. Άρθρο 90 παρ. 5: Προαγωγές ανωτάτων δικαστών από ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή μεταξύ αρχαιοτέρων δικαστών, χωρίς κυβερνητική παρέμβαση, από κατάλογο τριών δικαστών για κάθε θέση, που προτείνονται από τις οικείες ολομέλειες.
• 24. Άρθρο 100: Σύσταση Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου με τριετή θητεία, αποτελούμενου από εννέα δικαστές (3 Προέδρους Ανωτάτων Δικαστηρίων, 2 δικαστές εκλεγόμενοι από Ολομέλειες ΣτΕ και ΑΠ, 2 τακτικούς Καθηγητές Νομικής). Αρμοδιότητα προληπτικού ελέγχου συνταγματικότητας και ενωσιακού δικαίου για ψηφισμένο νομοσχέδιο (εκτός διεθνών συνθηκών), μετά από αίτημα του ΠτΔ, ΠΘ ή Βουλής. Απόφαση περί αντισυνταγματικότητας κωλύει την έκδοση νόμου. Απόφαση συνταγματικότητας δεσμεύει δικαστήρια μετά την έκδοση νόμου.
• 25. Άρθρο 101 παρ. 3, 5: Αποκεντρωτικό σύστημα: Κατάργηση τεκμηρίου αρμοδιότητας υπέρ αποκεντρωμένων διοικήσεων. Η εφαρμογή μπορεί να γίνει με ύπαρξη αποκεντρωμένης κρατικής δομής ή/και αποκεντρωμένων υπηρεσιών. Κρατική μέριμνα για στήριξη πρωτογενούς τομέα και ανάπτυξη περιφέρειας για ίση πρόσβαση σε δημόσια αγαθά. Συνταγματική κατοχύρωση Εθνικής Αρχής Διαφάνειας.
• 26. Άρθρο 101Α: Επιλογή Προέδρων και Μελών ανεξάρτητων αρχών από κοινοβουλευτική επιτροπή, μετά από πρόταση Συμβουλίου Εμπειρογνωμόνων (με συμμετοχή Διοικητή Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, Προέδρου ΑΣΕΠ, Διοικητή Τράπεζας Ελλάδας, Προέδρου Συνόδου Πρυτάνεων, επικεφαλής συλλογικού οργάνου ΟΤΑ).
• 27. Άρθρο 102: Νόμος θα καθορίζει έως δύο βαθμούς τοπικής αυτοδιοίκησης. Με αποφάσεις οργάνων ΟΤΑ μπορούν να επιβάλλονται τοπικοί ή ειδικοί φόροι. Προϋπολογισμοί ΟΤΑ μετά από δημόσια διαβούλευση και με διασφάλιση δημοσιονομικής ισορροπίας. Πειθαρχικές ποινές αιρετών ΟΤΑ με απόφαση Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου.
• 28. Άρθρο 103: Επανακαθορισμός έννοιας μονιμότητας. Νόμος θα ορίζει διαδικασία, κριτήρια αξιολόγησης, επιβραβεύσεις και ποινές (συμπεριλαμβανομένης παύσης) δημοσίων υπαλλήλων, ύστερα από απόφαση υπηρεσιακού συμβουλίου. Αξιολόγηση βασισμένη σε αμεροληψία, ουδετερότητα, επαγγελματική ικανότητα και αποδοτικότητα, με δυνατότητα συμμετοχής ΑΣΕΠ και αμφίδρομη αξιολόγηση (υφιστάμενοι-προϊστάμενοι, πολίτες-υπάλληλοι).