Πλησιάζει ένα Ιστορικά Ακραίο Ελ Νίνιο; Οι Προειδοποιήσεις Εντείνονται

Πολύ πριν η επιστήμη κατανοήσει πλήρως τη φύση του Ελ Νίνιο, το φαινόμενο είχε ήδη αφήσει ανεξίτηλο σημάδι στην ανθρώπινη ιστορία, προκαλώντας λιμούς, κοινωνικές αναταραχές, οικονομικές κρίσεις και την κατάρρευση πολιτισμών. Σήμερα, καθώς οι επιστήμονες παρακολουθούν την εμφάνιση μιας νέας φάσης του φαινομένου στον Ειρηνικό Ωκεανό, εντείνονται οι προειδοποιήσεις ότι ο κόσμος μπορεί να οδεύει προς ένα από τα ισχυρότερα επεισόδια Ελ Νίνιο που έχουν καταγραφεί ποτέ. Εάν οι προβλέψεις επαληθευτούν, οι συνέπειες αναμένεται να εκδηλωθούν σε έναν πλανήτη ήδη επιβαρυμένο από πολέμους, ενεργειακές αναταραχές, επισιτιστική αβεβαιότητα και κλιματική αποσταθεροποίηση.

Το Ελ Νίνιο αποτελεί μια περιοδική μεταβολή των ανέμων και της θερμοκρασίας των υδάτων στον Ειρηνικό Ωκεανό, η οποία επιφέρει δραστικές αλλαγές στα καιρικά μοτίβα παγκοσμίως. Συνήθως, οδηγεί σε ενισχυμένες βροχοπτώσεις σε τμήματα της αμερικανικής ηπείρου, ενώ αυξάνει τον κίνδυνο ξηρασίας στη Νότια και Νοτιοανατολική Ασία, στην Αυστραλία και στη νότια Αφρική. Παράλληλα, τείνει να περιορίζει τη δραστηριότητα των τυφώνων στον Ατλαντικό.

Στο παρελθόν, ακραία επεισόδια Ελ Νίνιο έχουν συνδεθεί με καταστροφικούς λιμούς, επιδημίες και βαθιές κοινωνικές ανακατατάξεις. Ορισμένοι ερευνητές θεωρούν ότι το φαινόμενο συνέβαλε ακόμη και στην αποδυνάμωση αρχαίων κοινωνιών, όπως ο πολιτισμός των Μότσε στο σημερινό Περού, πριν από περισσότερα από 1.000 χρόνια. Ωστόσο, το πιο χαρακτηριστικό ιστορικό παράδειγμα παραμένει το Ελ Νίνιο του 1877-1878. Εκείνη η περίοδος σημαδεύτηκε από ακραίες ξηρασίες σε εκτεταμένες περιοχές του πλανήτη, από τη Βραζιλία και τη νότια Αφρική μέχρι την Κίνα και ιδίως την Ινδία, προκαλώντας έναν λιμό που κόστισε τη ζωή σε δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους.

Η Κλιματική Κρίση Συναντά έναν Ήδη Εύθραυστο Κόσμο

Οι ειδικοί τονίζουν ότι η σημερινή εποχή χαρακτηρίζεται από σημαντικά καλύτερη προετοιμασία. Τα κράτη διαθέτουν συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, δορυφορική παρακολούθηση των ωκεανών, εξελιγμένη γεωργία και στρατηγικά αποθέματα τροφίμων. Κανείς δεν προβλέπει λιμούς εφάμιλλους με εκείνους του 19ου αιώνα. Ωστόσο, το νέο Ελ Νίνιο εισέρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία το παγκόσμιο σύστημα εμφανίζει ήδη έντονες ρωγμές.

Οι διαταραχές στις αγορές λιπασμάτων, που συνδέονται με την ουσιαστική αποσταθεροποίηση των θαλάσσιων μεταφορών μέσω των Στενών του Ορμούζ, επιβαρύνουν την αγροτική παραγωγή. Οι ενεργειακές τιμές παραμένουν υψηλές λόγω των συγκρούσεων στην Ουκρανία και το Ιράν, ενώ η μείωση της διεθνούς αναπτυξιακής βοήθειας από τις ΗΠΑ και άλλες χώρες αποδυναμώνει τα δίχτυα προστασίας των φτωχότερων κρατών. Εκφράζονται προειδοποιήσεις για το ενδεχόμενο μιας «τέλειας καταιγίδας» παραγόντων που μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση της φτώχειας, του υποσιτισμού, των συγκρούσεων και του δημόσιου χρέους.

Η ιστορία, άλλωστε, καταδεικνύει ότι τα ισχυρότερα επεισόδια Ελ Νίνιο δεν δρουν ποτέ απομονωμένα. Επιδεινώνουν ήδη υφιστάμενες κοινωνικές και οικονομικές αδυναμίες. Στην Ινδία του 19ου αιώνα, για παράδειγμα, η καταστροφή επιδεινώθηκε από την αποικιακή πολιτική της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Ο ιστορικός Μάικ Ντέιβις έχει υποστηρίξει ότι, ενώ εκατομμύρια Ινδοί λιμοκτονούσαν, οι εξαγωγές σιτηρών προς τη Βρετανία συνεχίζονταν απρόσκοπτα, καθώς το Λονδίνο έδινε προτεραιότητα στα αυτοκρατορικά οικονομικά συμφέροντα.

Το 2027 Ίσως Γίνει το Θερμότερο Έτος στην Ιστορία

Η επιστημονική κατανόηση του Ελ Νίνιο άρχισε να αποκτά σαφή μορφή μόλις τη δεκαετία του 1960, όταν ο μετεωρολόγος Jacob Bjerknes συνέδεσε τις μεταβολές στη θερμοκρασία του Ειρηνικού με παγκόσμιες αλλαγές στην ατμόσφαιρα και τα καιρικά συστήματα. Η ίδια η ονομασία «Ελ Νίνιο» προέρχεται από ψαράδες του Περού, οι οποίοι είχαν παρατηρήσει ήδη από προηγούμενους αιώνες ότι θερμά τροπικά νερά και διαφορετικά είδη ψαριών εμφανίζονταν κοντά στις ακτές τους γύρω από τα Χριστούγεννα, εξ ου και η ονομασία «Θείο Βρέφος».

Σήμερα, οι επιστήμονες μετρούν την ένταση του φαινομένου παρακολουθώντας τις θερμοκρασίες σε μια τεράστια ζώνη του κεντρικού Ειρηνικού. Στα ισχυρότερα Ελ Νίνιο των τελευταίων δεκαετιών – εκείνα του 1982, του 1997 και του 2015 – οι θερμοκρασίες αυξήθηκαν πάνω από 2 βαθμούς Κελσίου σε σύγκριση με τον μέσο όρο. Φέτος, ορισμένα κλιματικά μοντέλα υποδεικνύουν ότι η άνοδος μπορεί να φτάσει ακόμη και τους 3 βαθμούς Κελσίου, επίπεδο που θα ξεπερνούσε ακόμη και τα ιστορικά επεισόδια του παρελθόντος. Αρκετά μοντέλα πλέον αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο ενός Ελ Νίνιο που θα σπάσει κάθε προηγούμενο ρεκόρ, αν και είναι ακόμη νωρίς για οριστικά συμπεράσματα.

Επειδή τα επεισόδια Ελ Νίνιο κορυφώνονται συνήθως προς το τέλος του έτους και επηρεάζουν τις παγκόσμιες θερμοκρασίες τους επόμενους μήνες, πολλοί επιστήμονες θεωρούν πιθανό το 2027 να εξελιχθεί στο θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί ποτέ.

Στην Ινδία, η κυβέρνηση έχει ήδη ξεκινήσει προπαρασκευαστικές συσκέψεις για πιθανές επιπτώσεις στις μουσώνες και στην αγροτική παραγωγή. Ειδικοί εκτιμούν ότι η χώρα δεν αντιμετωπίζει πλέον τον κίνδυνο μαζικού λιμού, χάρη στα κρατικά συστήματα διανομής τροφίμων και τις σύγχρονες υποδομές. Προειδοποιούν, ωστόσο, ότι ακόμη και χωρίς καταστροφικές συνέπειες, μια παρατεταμένη ξηρασία μπορεί να εξαντλήσει τις αποταμιεύσεις των νοικοκυριών, να περιορίσει την κατανάλωση, να οδηγήσει σε κλείσιμο μικρών επιχειρήσεων και να αυξήσει τη σχολική διαρροή.

Εν κατακλείδι, το Ελ Νίνιο δεν χρειάζεται πλέον να προκαλέσει βιβλική καταστροφή για να μεταβάλει την πορεία οικονομιών και κοινωνιών. Αρκεί να συναντήσει έναν κόσμο ήδη κουρασμένο και εύθραυστο.